Dengizga kömilgan asirlar | Ikkinçi jahon uruşining unutilgan fojiasi

Ikkinçi jahon uruşi davomida Yaponiya foydalangan 56 ta «dözax kemasi»dan 19 tasi Ittifoqçilar tomonidan çöktirildi. Bu kemalarda 126 mingdan ortiq harbiy asir taşilib, ularning har uç nafaridan biri halok bölgan.

Ulashish:

Ikkinçi jahon uruşida minglab amerikalik va britaniyalik harbiylarni asir olgan Yaponiya ularni heç qanday belgisiz oddiy kemalarda taşigan. Natijada, uşbu kemalarga hujum qilgan Ittifoqçilar bortda öz harbiylari borligini bilişmagan. Bu kemalar tarixda «dözax kemalari» nomi bilan qoldi.

Orol davlati bölgan Yaponiya uruşda dengiz transportiga jiddiy qaram edi. Tinç okeanidagi hududlar kengaygani sari yuk, qurol-yaroğ va duşman harbiylarini taşiş ehtiyoji ortdi. Natijada hukumat xususiy mulkdorlarning savdo kemalarini tortib ola boşlagan.

The Japanese “Hell Ships” of World War II

 

Nega «dözax kemalari»?

Yapon harbiylari asirlarni kemaning pastki qismidagi qoronği va vahimali yuk bölimlarida taşişgan. U yerda havo yetişmas, tiqilinçda qimirlay olmaydigan odamlar ba’zan böğilib ölişardi. Hojat çiqariş va polni tozalaşga heç qanday şaroit yöq edi. 

Haftalab davom etadigan safarda oziq-ovqat va suv tanqis bölib, jazirama issiqda köpçilik suvsizlikdan jon berardi.

Bundan taşqari, ekipaj a’zolari asirlarni şafqatsizlarça kaltaklar va qatl etardi. Ammo asirlarning eng katta qörquvi – öz safdoşlarining adaşib hujum qilişidan edi. Çunki kemalarda harbiy asirlar borligini körsatuvçi heç qanday belgi bölmagan.

1942–1945-yillarda Yaponiya foydalangan 56 ta “dözax kemasi”dan 19 tasi Ittifoqçilar tomonidan çöktirildi. Kema çökayotgan paytda esa yapon ekipaji asirlar qoçib qutulmasligi uçun narvonlarni kesib, çiqiş eşiklarini tambalab taşlardi.

Uruş davomida 126 mingdan ortiq asir uşbu “jahannam” azobini boşdan keçirgan. Hozir eng maşhur ikkita “dözax kemasi”ga oid fojiani körib çiqamiz.

 

Lisbon Maru fojiasi

1942-yil 27-sentyabrda Lisbon Maru kemasi Gonkongdan Yaponiyaga yöl oldi. Bortda Gonkong mudofaasi vaqtida asir tuşgan 1 816 nafar britaniyalik va amerikalik harbiy bor edi. 

1-oktyabr kuni Xitoy qirğoqlari yaqinida AQŞning USS Grouper suvosti kemasi unga torpeda zarbasi berdi. Tabiiyki, amerikaliklar bortda öz harbiylari borligini bilişmagan.

Lisbon Maru - Wikipedia

Kema darhol çökmadi. Yapon harbiylari esa boşqa kemalarga evakuatsiya qilindi, ammo asirlar yuk bölimlarida qamalganiça qolaverdi. Lyuklar taşqaridan mahkamlab qöyilgandi.

2-oktyabr kuni kema çöka boşlagaç, ayrim asirlar lyukni oçib palubaga çiqişga muvaffaq böldi. Biroq yapon soqçilar ularni öqqa tutişdi. Kemaning orqa qismi suvga tölib, yuzlab asirlar taşqariga çiqolmay çökib ketdi.

Keyinroq falokatni payqab qolgan yaqin orollardagi xitoy baliqçilari 384 asirni qutqarib, qirğoqqa olib çiqqan. Biroq tez orada Yapon qöşinlari orollarga kelib, omon qolganlarning aksariyatini qayta asir oldi. 

Lisbon Maru' Documentary, China's Oscar Entry, Sets U.K. Release

Baliqçilar keyinçalik ayrim asirlarning yapon qöşinlaridan yaşirinişiga yordam berdi. Uç nafar britaniyalik şu tariqa qoçib qolişga erişgan.

Lisbon Maru halokati oqibatida 800 dan ortiq harbiy asir halok bölgan.

 

Oryoku Maru dahşati

1944-yil 13-dekabrda Oryoku Maru kemasi Yaponiya bosib olgan Filippinning Manila şahridan yölga çiqqanida, uning yuk bölimlarida kamida 1 600 nafar harbiy asir bölgan.

Kema bortida yana 2 000 nafar yapon fuqarosi va harbiylari ham bölib, ular kemaning yölovçilarga möljallangan joylarini egallagan edilar.

Ōryoku Maru - Wikipedia

Oryoku Maru kemasining yukxonasida Amerikalik harbiy Jon M. Jeykobs ismli asir ham bölib, u holatni şaxsan boşdan keçirib, vaziyatga guvoh bölganlardan. Jeykobs xotiralarida şunday yozadi:

“Boşqa xonalarda asirlar şu qadar tiqilinç ediki, hatto nafas olişga havo yetmasdi. Ular aqldan ozar darajaga kelib qolişgan, bir-birlarining qöl-oyoqlarini jarohatlaşar, tişlab, qonini sörişardi. Ölib ketmaslik uçun köplar narvonga çiqişga majbur bölar, soqçilar esa ularni darhol otib taşlardi. Bir keçada 20-30 nafar asir havo yetişmasligidan yoki boşqalar tomonidan öldirildi”.

14-dekabr kuni AQŞning “USS Xornet” aviataşuvçi kemasidan uçirilgan bombardimonçi samolyot Oryoku Maru kemasini körib qolib, unga hujum qildi. Biroq hujum yakunlanmagani uçun samolyot ikki soatdan keyin yana qaytdi.

Yapon harbiy ekipaji kema va uning bortidagi qariyb 2 000 nafar yapon fuqarosi va harbiy xizmatçilarini himoya qilişga urinadi, biroq kemaning halokati muqarrar edi.

Asirlar esa qoronğida bir-biriga urilar, sirpanib ketib, najas ustiga yiqilar, bemorlar va kuçdan qolganlar esa oyoq ostida toptalardi. 

Omon qolişga urinayotganlar orasida vahşiyona va qonli olişuvlar avj olgan, yuk bölimlaridagi issiqlik esa taxminan 43 daraja selsiyga yetgandi.

AQŞning «Xornet» va «Kabot» aviataşuvçi kemalaridan yana samolyotlar uçib keldi. Ular palubani öqqa tutib, 227 kilogrammlik bomba va bir neçta raketa yoğdirdi, natijada kema parçalanib ketdi.

Yaponlar asirlarni ortiq tutib turolmadi va harbiy asirlar yukxona bölimlaridan yonayotgan palubaga qoçib çiqişdi. Suvga sakrab tuşişga muvaffaq bölganlar qirğoqqa yetib borişlaridan oldin yoki qirğoqqa çiqişlari bilanoq qölga olindi. 

Qölga tuşganlarning aksariyati boşqa dözax kemalari – “Enoura Maru” va “Brazil Maru”ga ötkazilgan. Biroq köp ötmay Enoura Maru ham AQŞ hujumiga uçrab, Yaponiyaga yetib kelolmaydi.

Şu tariqa dastlab “Oryoku Maru”ga çiqarilgan 1 600 dan ortiq harbiy asirdan ba’zi manbalarga köra 500, boşqalariga köra esa 600 nafarigina közlangan Yaponiyadagi manzilga “Brazil Maru” orqali yetib bordi.

 

Urushdan keyin

Umuman, Yapon «dözax kemalari»da taşilgan Ittifoqçi harbiy asirlarning har uç nafaridan biri halok bölgan. Taqqoslaş uçun, Ikkinçi jahon uruşi davrida Yaponiya harbiy asirlari orasidagi ölim darajasi 27 foizni taşkil etgan. Germaniya va Italiya harbiy asirlari orasida esa bu körsatkiç 4 foiz bölgan.

«Dözax kemalari»dagi asirlar ölimlarining aksariyatiga esa Ittifoqçilar qilgan hujumlar sabab böldi.

Uruşdan ança yillar ötgandan keyin, 1995-yil 15-avgustda Yaponiya boş vazir Tomiiçi Murayama Yaponiya mustamlakaçilik va tajovuz siyosati uçun “çuqur puşaymonlik” va uzr bildirgan. 

2010-yil 13-sentyabrda esa taşqi işlar vaziri Katsuya Okada harbiy asirlarning yapon armiyasi qölida körgan noinsoniy munosabati uçun rasman keçirim söradi.

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →

So'nggi yangiliklar

O‘zbekiston va Ummon davlat bayroqlari.

Özbekiston va Ömon örtasida 30 kunlik vizasiz rejim joriy etiladi

Kelişuvning kuçga kiriş şartlari qanday? 

Oʻzbekiston

19.11.2026, 16:55

Тожикистонда электр устуни қулади

Tojikistonda elektr uzatiş ustuni quladi: Farğona vodiysida elektr ta’minoti çeklandi

Tojikiston hududidan ötuvçi 500 kV kuçlanişli elektr uzatiş tarmoğida avariya sodir böldi. Oqibatda Farğona vodiysining ayrim hududlarida elektr ta’minoti uzildi.

Oʻzbekiston

19.11.2026, 14:53

Roxinjalar genotsidi: Myanma xalqaro sud oldida javob beradi

BMTning Xalqaro sudi 19 noyabr kuni Myanmaga qarşi roxinja musulmonlariga nisbatan genotsid sodir etilgani haqidagi iş böyiça qaror çiqarişi kutilmoqda. BMT tergovçilari harbiylar yuzlab qişloqlarni vayron qilgani, ommaviy qotilliklar sodir etgani va ayollar hamda bolalarga nisbatan muntazam jinsiy zöravonlik işlatganini qayd etgan.

Jahon

19.11.2026, 10:56

Ўзбекистон ва Туркманистон чегараси

Özbekiston va Turkmaniston çegaradan ötişni yengillaştirmoqçi

Tomonlar Toşkent – Aşxobod – Toşkent yönalişida aviaqatnovlarni tiklaş, şuningdek, çegaradoş hududlar aholisi uçun uç sutkagaça vizasiz qatnov tartibini qayta joriy etiş masalalarini körib çiqdi.

Siyosat

19.11.2026, 09:42

Özbekistonlik professor Qozoğistonda 10 yilga qamaldi

Özbekistonlik professor Qozoğistonda nega qamaldi?

Qozoğistonda andijonlik professor Iqboljon Qoraboyev josuslikda ayblanib, 10 yilga ozodlikdan mahrum etildi. Uning yaqinlari olim aybiga iqror bölmagani va hukm ustidan apellyatsiya bermoqçi ekanini aytişdi. Eng muhim savol: u qaysi davlat foydasiga josuslik qilgan?

Siyosat

18.11.2026, 18:31

Deutsçe Bank: Tramp va Epşteynning Rossiya bilan aloqalari oşkor böldi

Deutsçe Bank’ning 15 milliondan ortiq içki hujjati tarqalib ketişi bankning AQŞ prezidenti Donald Tramp va jinsiy jinoyatlarda ayblangan Jeffri Epşteyn bilan moliyaviy aloqalari haqida yangi ma’lumotlarni oşkor qildi. 

Siyosat

18.11.2026, 16:45

Покистонлик Ассиф Мерчант

Trampga suiqasd rejasi: pokistonlik 27,5 yilga qamaldi

AQŞ sudi Donald Tramp va boşqa amerikalik siyosatçilarga nisbatan suiqasd rejasini taşkil etişda ayblangan Assif Merçantni 27,5 yilga ozodlikdan mahrum qildi.

Jahon

18.11.2026, 14:28

Саида Мирзиёева Канада элчиси билан учрашди

Özbekistondan Kanadaga boriş osonlaşadimi?

Saida Mirziyoyeva Kanada elçisi Kristofer Daggan bilan savdo, investitsiya, ta’lim va viza tartiblarini yengillaştiriş masalalarini muhokama qildi.

Siyosat

18.11.2026, 11:47

Eron Vaşingtonda kimyoviy qurol işlatadimi?

Eron taşqi işlar vaziri Abbos Aroqçi AQŞ poytaxtida kimyoviy qurol yoki radioaktiv modda tarqatuvçi qurilmadan foydalanish rejasi haqida izoh berdi. 

Jahon

18.11.2026, 10:39

14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган йигит ушланди

Namanganda telefon ustaxonasidan 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan yigit uşlandi

Uyçi tumanidagi telefon ustaxonasiga tungi vaqtda eşik qulfini buzib kirgan şaxs Qöriqlaş xizmati xodimlari tomonidan qölga olindi.

Oʻzbekiston

18.11.2026, 10:10

Тошкентнинг Учтепа туманида нобуд бўлган ҳайвонлар ва қушлар

Toşkentda hayvonlar va quşlar ommaviy nobud bölayotgani xabar qilindi

Aholiga şubhali moddalarga tegmaslik, bolalar va uy hayvonlarini ulardan uzoqroq tutiş tavsiya etilmoqda. 

Oʻzbekiston

17.11.2026, 17:26

Ebola virusidan 6 minga yaqin kişi vafot etdi

Kongo Demokratik Respublikasida 2026 yil may oyida boşlangan Ebola epidemiyasi oqibatida 14 noyabrga qadar 11 376 ta kasallaniş holati tasdiqlangan. Ularning 5 568 tasi ölim bilan yakunlangan.

Jahon

17.11.2026, 15:33

Toşkent – Astraxan yönalişida yangi poyezd qatnovi

Toşkentdan Astraxanga poyezd qatnovi yölga qöyiladi

2026 yil 17 dekabrdan Toşkent va Astraxan örtasida yangi xalqaro yölovçi poyezd qatnovi joriy etiladi.

Oʻzbekiston

17.11.2026, 12:28

Yevropa migrantlarni Özbekistonga yuborişi mumkinmi?

Yevropa migrantlarni Afrikaga jönatmoqçi. Keyingi manzil Özbekiston bölişi mumkinmi?

Oʻzbekiston

17.11.2026, 12:11

Buziladigan uy egalari uçun yangi taklif: 1,5 baravar katta uy-joy

Toşkentda renovatsiya dasturiga kiritilgan uylar mulkdorlariga Yangi Toşkentda avvalgi xonadoni maydonining 150 foizigaça bölgan yangi uy-joylar taklif etilişi mumkin. 

Oʻzbekiston

16.11.2026, 17:32

ҚҚСни қайта ҳисоблаш бўйича янги қарор

Ayrim tadbirkorlar import QQSni boşqaça tölaydi

2027 yil 1 yanvardan ayrim tadbirkorlar import QQSini soliq organlaridagi ortiqça tölovlar hisobidan qoplaşi mumkin böladi. Yangi tartib kimlarga tegişli? 

Iqtisodiyot

16.11.2026, 15:22

Об-ҳаво маълумоти Ўзбекистон

Özbekistonda noyabr oxirida havo 22 darajagaça isiydi

Özgidromet 16–20 noyabr kunlari uçun ob-havo prognozini e’lon qildi.

Oʻzbekiston

16.11.2026, 12:39

Йиғлаётган Бангладешлик аёл

Hindistonda musulmonlar deportatsiya va hibs xavfiga duç kelmoqda

Hindistonda saylovçilar röyxatini qayta körib çiqiş jarayonida 130 million kişining nomi öçirilgan.

Jahon

16.11.2026, 11:02

Mobil bank ilovasi orqali onlayn to‘lovni amalga oshirish.

Bugundan bank ilovalarida P2P ötkazmalar va biometriya talablari özgardi

Endi P2P ötkazmalarda OTP-kod har doim ham talab qilinmaydimi? Bank ilovalarida röyxatdan ötiş va kartalarni biriktiriş tartibi ham özgardi.

Iqtisodiyot

16.11.2026, 10:31

OIV

Toşkentda 9 oyda 300 dan ortiq OIV yuqtiriş holati aniqlandi

Bu körsatkiç 2025 yilning şu davriga nisbatan biroz kamaygan. 

Oʻzbekiston

16.11.2026, 10:21

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →