Hindiston maktablar atrofida fastfud savdosini cheklamoqchi

Hindiston maktablar yaqinida tarkibida yog‘, tuz va shakar miqdori yuqori bo‘lgan mahsulotlar savdosini cheklashga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Yangi qoidalarga ko‘ra, bunday mahsulotlarni maktablardan 50 metrgacha bo‘lgan hududda sotish va reklama qilish cheklanishi mumkin.

Reuters xabariga ko‘ra, mazkur tashabbus Hindistonda, ayniqsa bolalar orasida semirish ko‘rsatkichlari ortib borayotgani fonida ilgari surilmoqda. Qoida mamlakatdagi qariyb 1,5 millionta maktab atrofida faoliyat yurituvchi do‘konlar, restoranlar va ko‘cha savdosi nuqtalariga ta’sir qilishi mumkin.

Cheklovlar shirin gazli ichimliklar, chipslar, somsalar, pitsa va burgerlar kabi tarkibida yog‘, tuz va shakar miqdori yuqori mahsulotlarga taalluqli bo‘ladi.

Hindiston Oziq-ovqat xavfsizligi va standartlari boshqarmasi (FSSAI) rahbari Rajit Punxaniga ko‘ra, tashabbusning asosiy maqsadi bolalarda sog‘lom ovqatlanish odatlarini shakllantirish va ishlab chiqaruvchilarni mahsulot tarkibini qayta ko‘rib chiqishga undashdan iborat.

Qonunning aniq kuchga kirish sanasi hozircha belgilanmagan. Tegishli tashabbus ilk bor 2020-yilda taklif qilingan. Joriy yil avgust oyida (FSSAI) yog‘, tuz va shakar miqdori bo‘yicha cheklov mezonlarini e’lon qildi hamda jamoatchilik fikrini 6-oktabrgacha qabul qilishini ma’lum qildi.

Bolalar orasida ortiqcha vazn muammosi kuchaymoqda

World Obesity Federation ma’lumotlariga ko‘ra, Hindistonda 5–19 yoshdagi ortiqcha vaznli yoki semiz bolalar soni 2015-yildagi 28 million nafardan 2025-yilda 41 million nafarga yetgan. Tashkilot prognozlariga ko‘ra, bu ko‘rsatkich 2040-yilga borib 56 million nafarga yetishi mumkin.

Hindistonning Maxarashtra shtati esa maktablar atrofidagi savdoga nisbatan yanada qat’iy choralarni qo‘llamoqda. Shtat oziq-ovqat xavfsizligi komissari Tukaram Mundhening Reuters’ga aytishicha, maktabdan 50 metr radiusdagi do‘konlarda yuqori yog‘, tuz va shakar miqdoriga ega mahsulotlarni saqlashga yo‘l qo‘yilmaydi.

Shtat ma’lumotlariga ko‘ra, inspektorlar maktablardan 50 metrgacha bo‘lgan hududda 133 ta do‘konda qoidabuzarlikni aniqlagan va 51 ta do‘konga faoliyatini to‘xtatish buyurilgan.

Tadbirkorlar yangi qoidalardan xavotirda

Yangi tartib maktablar yaqinida ishlaydigan kichik do‘konlar va umumiy ovqatlanish shoxobchalari uchun iqtisodiy qiyinchiliklarni yuzaga keltirishi mumkin.

Bhubanesvar shahridagi bir qator do‘kon egalari Reuters’ga savdo hajmi uchdan bir qismga yoki undan ham ko‘proqqa kamayishi mumkinligini bildirgan.

Hindiston Oziq-ovqat savdosi va sanoati konfederatsiyasi ham yangi talablarni bajarish qiyin bo‘lishini ta’kidlagan. Tashkilot maktablarning ko‘pchiligi aholi gavjum bo‘lgan bozor va savdo hududlariga yaqin joylashganini qayd etgan.

Konfederatsiya tayyorlagan hujjatda cheklovlar maktablarning ichki hududi bilan chegaralanishi kerakligi, aks holda tadbirkorlar daromad va tirikchilik manbaidan ayrilishi mumkinligi bildirilgan.

Yirik kompaniyalarga ham ta’sir qilishi mumkin

Yangi qoidalar PepsiCo, Coca-Cola, Mondelez va Nestle kabi yirik xalqaro kompaniyalarga ham ta’sir qilishi mumkin. Ularga tegishli mahsulotlar orasida chips, shokolad, shirin ichimliklar va tez tayyorlanadigan oziq-ovqatlar bor.

PepsiCo Reuters so‘roviga kompaniyaning maktablarda qaysi mahsulotlarni sotish mumkinligini belgilaydigan global siyosatiga havola qilgan. Nestle esa boshlang‘ich va o‘rta maktablarda faqat belgilangan oziqaviy mezonlarga javob beradigan mahsulotlar sotilishiga ruxsat berilishini bildirgan.

Coca-Cola va Mondelez kompaniyalari Reuters so‘roviga javob bermagan.

Dunyoda ayrim davlatlar maktablar atrofida yoki maktablarning o‘zida zararli oziq-ovqat mahsulotlari savdosini cheklash choralarini joriy qilgan. University of North Carolina tadqiqotchilari ma’lumotlariga ko‘ra, beshta davlat maktablar atrofidagi savdoga cheklov joriy qilgan yoki bunday chorani taklif qilgan, 48 ta davlat esa maktablarning ichki hududida bunday mahsulotlar savdosini cheklagan.

Chili 2016-yilda oziq-ovqat mahsulotlarida ogohlantiruvchi belgilarni joriy etish va maktablarda zararli mahsulotlarni sotish hamda targ‘ib qilishni taqiqlash bo‘yicha qoidalarni qabul qilgan. Reuters keltirgan Lancet tadqiqotiga ko‘ra, qonun amalga kirganidan keyin 18 oy o‘tib, ortiqcha vaznga ega bo‘lish ehtimoli qizlarda 2,85 foizga, o‘g‘il bolalarda esa 2,4 foizga past bo‘lgan.

Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, Chilidagi qoidalar ishlab chiqaruvchilarni mahsulotlar tarkibini qayta ko‘rib chiqishga ham undagan.

Muallif: Hasanboy OCHUN