YaTT va oʻzini oʻzi band qilganlar uchun maxsus QR-kod: u nima va qanday ishlaydi?

Ushbu yangilik nimani anglatadi, QR-kodni qanday olish mumkin va talablarga amal qilinmasa qanday jarimalar qoʻllanadi — quyida batafsil tushuntiramiz.

1. Nima boʻldi?

2025 yil 12 avgust kuni prezident tomonidan «Yakka tartibdagi tadbirkorlar hamda oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar uchun qulay shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi qaror imzolandi.

Hujjatga muvofiq, 2030 yil 31 dekabrgacha maxsus huquqiy rejim joriy etiladi. U toʻlov tashkilotlarining raqamli platformalari (mobil ilovalar) orqali davlat va moliyaviy xizmatlardan onlayn foydalanish imkoniyatini beradi.

Endilikda YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar:

• bitta ilova orqali roʻyxatdan oʻtishi;
• faoliyatini toʻliq yuritishi;
• elektron raqamli imzosiz ishlashi mumkin boʻladi.

Hujjatlar biometrik identifikatsiya va SMS tasdiqlash orqali rasmiylashtiriladi.

Qoʻshimcha oʻzgarishlar:

• yillik aylanmasi 1 mlrd soʻmgacha boʻlganlar uchun aylanmadan olinadigan soliq stavkasi 4% dan 1% ga tushiriladi;
• daromadi 100 mln soʻmdan oshmagan oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar aylanma soligʻini toʻlay boshlaydi;
• YaTTlar uchun qatʼiy belgilangan jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi bekor qilinadi.

2. Maxsus QR-kodning bunga nima aloqasi bor?

Qaror imtiyozlar bilan birga yangi majburiyatni ham joriy etadi. Endilikda har bir YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxs elektron toʻlovlarni qabul qilish uchun maxsus QR-kodga ega boʻlishi shart.

QR-kod raqamli platforma orqali yaratiladi va elektron toʻlovlarni qabul qilish vositasi hisoblanadi.

Muhim jihat: maxsus QR-kodning yoʻqligi nazorat-kassa texnikasi yoki hisob-kitob terminallaridan foydalanmaslikka tenglashtiriladi. Soliq kodeksining 221-moddasiga muvofiq, bu holat uchun 5 mln soʻm miqdorida jarima belgilangan.

3. Maxsus QR-kodni qanday olish mumkin?

Maxsus QR-kod faqat prezident qarorida belgilangan talablarga javob beruvchi raqamli platformalar orqali yaratiladi.

4. Qanday raqamli platformalar mavjud?

Hozircha ushbu talablarga faqat bitta platforma — Paynet ilovasidagi «Xolis» xizmati javob beradi.

Kelgusida boshqa platformalar ham ishga tushirilishi mumkin. Soliq qoʻmitasi bu borada boshqa toʻlov tashkilotlari bilan hamkorlik olib bormoqda.

5. Paynet «Xolis»dan foydalanish majburiymi?

Soliq qoʻmitasi rasman «Xolis»dan foydalanish majburiy emasligini maʼlum qilgan. Biroq qonunga koʻra, YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar maxsus QR-kodga ega boʻlishlari shart.

Hozircha boshqa platformalar mavjud emasligi sababli, amalda QR-kodni olishning yagona yoʻli — «Xolis» xizmati boʻlib qolmoqda.

6. Xizmat bepulmi?

Ilovadan roʻyxatdan oʻtish va undan foydalanish bepul. Biroq mablagʻlarni yechib olishda quyidagi komissiyalar mavjud:

• Uzcard va Humo kartalariga — 0,9%;
• naqd pul yoki hisob raqamiga — 1%.

Tizim ichidagi oʻtkazmalar (Xolis hisobidan Paynet hamyoniga) komissiyasiz amalga oshiriladi.

Kamchiliklar:

• hozircha korporativ kartalar bilan toʻlov qabul qilinmaydi;
• pulni qaytarish funksiyasi mavjud emas.

Kelgusida xizmat imkoniyatlarini kengaytirish rejalashtirilgan.

7. Raqamli platformalar faqat QR-kod uchunmi?

Yoʻq. Maxsus raqamli platformalar tadbirkorlar uchun toʻliq ekotizim yaratadi. Ular orqali:

• YaTT yoki oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida masofadan turib roʻyxatdan oʻtish;
• elektron raqamli imzosiz hujjatlarni SMS orqali tasdiqlash;
• elektron biznes-hamyon orqali hisob-kitob qilish mumkin.

Ushbu hamyon bank hisobvaragʻining oʻrnini bosadi.

8. Avvalgidek ishlash mumkinmi?

Ha, mumkin. YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar odatiy kassa apparatidan foydalanishda davom etishlari mumkin.

Agar tushum:

• QR-kod orqali qabul qilinsa — hisobot avtomatik tarzda shakllanadi;
• kassa orqali oʻtsa — tadbirkor oʻzi hisobot topshiradi.

Muhim: barcha tushum kassa orqali boʻlsa ham, maxsus QR-kod baribir boʻlishi shart. Aks holda 5 mln soʻm jarima qoʻllanadi.

9. Kimlarga maxsus QR-kod kerak emas?

Quyidagilar uchun maxsus QR-kod talab etilmaydi:

• taksi haydovchilari;
• kurerlar;
• marketpleyslarda savdo qiluvchi sotuvchilar.

Bu holat ular soliq maʼlumotlarini toʻgʻridan-toʻgʻri soliq idorasiga uzatuvchi agregatorlar orqali ishlaganda amal qiladi.

10. Maxsus va yagona QR-kod bir xilmi?

Yoʻq, bu ikkisi turli vositalar:

• maxsus QR-kod — YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar uchun;
• yagona QR-kod — yuridik shaxslar uchun boʻlib, 2026 yil 1 iyuldan majburiy tarzda joriy etiladi.

11. Yana nimalarni bilish kerak?

Jismoniy shaxslar tovar va xizmatlarni sotishda mahsulot va xizmatlarning identifikatsiya kodlarini (MXIK) qoʻllashlari mumkin.

Biroq maxsus QR-kod orqali toʻlov amalga oshirilganda, xaridorlar Soliq ilovasi orqali chekni skanerlab olinadigan 1% keshbekdan foydalana olmaydi.