Nepal BMTdan $20 mln kompensatsiya talab qildi

26-avgust kuni Nepal va Xitoy chegarasida, Bxotekoshi daryosi havzasida muzlik qulashi oqibatida kuchli sel yuzaga keldi. Halok bo'lganlar soni 1300 dan oshdi, 5000 dan ortiq kishi bedarak yo'qolgan.

Raqamlar

Nepal hukumati muzlik qulashi, sel va suv toshqinlari oqibatida BMT fondidan 20 million dollar mablag' so'radi. Shu bilan birga, Nepal dunyoning eng yirik issiqxona gazi chiqaruvchi davlatlari — Xitoy, AQSH va Hindistonni — iqlim o'zgarishi oqibatlari uchun mas'uliyatni o'z zimmasiga olishga chaqirmoqda. 
Nepalning murojaati qanchalik haqli bo'lmasin, real vaziyat murakkabroq. BMTning FRLD (Yo'qotish va zarar) fondi tashkil etilganiga 4 yildan oshgan bo'lsa-da, ixtiyoriy xayriya, da'vat sifatida katta byudjet to'play olmagan.

AQSH 17,5 million dollar, Yaponiya esa 10 million dollar xayriya qilgan. Dunyodagi eng yirik issiqxona gazi chiqaruvchi davlat — Xitoy esa fondga hech qanday majburiyat olmagan va hozirgacha mablag' kiritmagan. Hindiston esa fondga pul kiritishni ochiqchasiga rad etgan: mamlakat atrof-muhit vaziri Bxupender Yadav fondga pul to'lash "faqat rivojlangan davlatlarning ishi" ekanini ta'kidlagan.

E'tiborlisi, kichik orol davlatlari — jumladan, Antigua va Barbuda bir necha yildan buyon BMTdan  Xitoy va Hindistonni "ifloslantiruvchi" sifatida to'lovga majburiy jalb qilishni talab qilib kelmoqda. Biroq bu hech qanday huquqiy ahamiyat kasb etmay, siyosiy bosimligicha qolmoqda.

Aslida so'ralgan summa umumiy zararani qoplash uchun yetarli emas. Dastlabki hisob-kitoblarga ko'ra, umumiy iqtisodiy zarar 5 milliard dollardan oshadi, ayrim baholarga ko'ra esa 50 milliard dollarga yetishi mumkin. 

 FRLD ning o'zi ham moliyaviy tanglikda: 119 davlatdan jami 2,8 milliard dollarlik murojaat tushgan, ammo xalqaro hamjamiyat hozirgacha atigi 400 million dollar ajratgan.

Nima uchun bu muhim?

Iqlim o'zgarishi bugun insonlar hayoti va davlatlar iqtisodiyotiga bevosita ta'sir qilmoqda. Buning ustiga, zararni qoplash uchun mavjud xalqaro mablag'lar ehtiyojga nisbatan yetarli emas.

Nepalda sodir bo'lgan voqea Markaziy Osiyo uchun ham uzoqdagi qissa emas. Tojikistonning 14 000 muzligidan 1000 dan ortig'i allaqachon butunlay erib bitgan, mamlakatda havo harorati global o'rtacha ko'rsatkichdan ikki baravar tez oshmoqda. Muzliklar qanchalik tez erisa, tog' yonbag'irlarida beqarorlik shunchalik kuchayadi — bu esa aynan Nepalni vayron qilgan sel va toshqin kabi falokatlarni yaqinlashtiradi.

Qirg'izistonda ham vaziyat boshqacha emas: so'nggi 50-70 yil ichida muzliklar maydoni 16 foizga qisqargan, 2100-yilga kelib esa mamlakat muzliklarining 80 foizgachasini yo'qotishi mumkin.

Bu esa Markaziy Osiyoni ham xuddi Nepal kabi vaziyatga tobora yaqinlashtirmoqda: muzlik qancha erisa, keskin sel va toshqin xavfi shuncha ortadi.

Maftuna Baxtiyorova