"Чорвоқ бўйида қурилаётган лойиҳа – туризмми ёки экологияга таҳдид?"

Суҳбат марказида — Sea Breeze Uzbekistan лойиҳаси. У Озарбайжондан бўлган тадбиркор ташаббуси билан бошланган. Расмий маълумотларга кўра, лойиҳа 577 гектар майдонда, жумладан Бурчмулла ўрмон хўжалиги ерларида туризм инфратузилмасини ривожлантиришга қаратилган.

Аввалига бу каби ташаббуслар ижобий баҳоланиши мумкин: инвестициялар, янги иш ўринлари, хорижий ҳамкорларнинг қизиқиши ошади. Аммо лойиҳа амалга оширилиши билан бирга маҳаллий аҳоли қатор қонунбузарликларга эътибор бера бошлади.

Чорвоқда нима бўляпти?

Айни пайтда ҳудудда дарахтлар кесилмоқда, йўллар қурилмоқда, панжаралар ўрнатилмоқда. Энг хавотирли жиҳати — бу ишларнинг экологик экспертиза якунланмасдан, лойиҳа ҳужжатлари оммага эълон қилинмасдан ва жамоатчилик иштирокисиз амалга оширилаётганидир. Шаффофликнинг йўқлиги лойиҳага нисбатан ишончсизликни кучайтирмоқда.

Ўзбекистоннинг “Сув ва сувдан фойдаланиш тўғрисида”ги қонуни сув ресурслари, жумладан сув омборлари соҳиллари давлат мулки эканини ва улар алоҳида муҳофазада бўлиши кераклигини белгилайди. Вазирлар Маҳкамасининг 981-сонли қарорига мувофиқ, бундай ҳудудларда санитар зоналар белгиланади. Унга кўра, сув ҳавзаси соҳилидан камида 100 метр масофадаги ҳудудда экологик хавф туғдирувчи фаолият тақиқланади. Бирор меъёрий ҳужжатда бу ҳудудларда дарахт кесиш, йўл ўтказиш ёки қурилиш ишларини олиб боришга рухсат берилмайди, айниқса бу сув сифатига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлса.

Жиддий таҳдидлар ҳақида далиллар

Журналистлар ва гувоҳларнинг хабар беришича, қурилиш ҳудудида таркибида мишяк (арсен) бўлган чиқиндилар аниқланган. Бу моддалар нафақат табиат, балки инсон саломатлиги учун ҳам катта хавф туғдиради. Шу билан бирга, сўнгги йилларда Чорвоқда сув сатҳи пасаймоқда. Бунга дарё ҳавзаларидаги қор захиралари камайиши ва иқлим исиши сабаб бўлмоқда. Бундай шароитда тизимга ҳар қандай аралашув узоқ муддатли салбий оқибатларга — сув сифати ёмонлашуви, маҳаллий экотизимлар йўқолиши ва биологик хилма-хилликнинг камайишига олиб келиши мумкин.

Шу билан бирга, оддий фуқароларга сув омбори атрофидаги санитар зонага кириш қатъий тақиқланган бўлса-да, бизнес лойиҳага алоҳида имтиёзлар берилгани маҳаллий аҳолида норозилик уйғотмоқда. Улар ҳақли равишда сўрашмоқда: Нега қонунлар ҳаммага баробар амал қилмайди? Давлат органларига бўлган ишончни тиклаш зарур бўлган бир пайтда, бундай ёндашув ижтимоий тангликни янада кучайтириши мумкин.

Жамоатчилик нима дейди?

Ҳолатга жамоатчилик тезда муносабат билдира бошлади. Экологлар, журналистлар ва блогерлар жараёнга фаол қўшилмоқда. Ижтимоий тармоқларда #савеЧорвоқ ҳештеги остида минглаб мурожаатлар тарқалмоқда. Одамлар мустақил экологик экспертиза ўтказилиши, лойиҳа ҳужжатлари эълон қилиниши ва ишлар тўлиқ ҳуқуқий баҳо берилмагунча тўхтатилишини талаб қилишмоқда.

Расмий вакиллар эса ишлар қонун доирасида амалга оширилаётганини таъкидламоқда. Аммо мавжуд ҳолатлар ва фактлар бу баёнотларга зид кўринмоқда.

Чорвоқ — нафақат дам олиш маскани, балки миллионлаб одамлар учун ҳаёт манбаи. Унинг экологик ҳолати ҳар қандай иқтисодий манфаатдан устун туриши лозим. Мазкур ҳолатда энг тўғри йўл — тўлиқ шаффофлик, қонун устуворлигини таъминлаш ва фуқароларнинг фикрига қулоқ тутиш бўлиши керак. Акс ҳолда, бу лойиҳа туризмни эмас, экологик ва ижтимоий инқирозни олиб келиши мумкин.