Дунёда газ ва электр нархи нима учун қимматлашмоқда?

Бу жараён Ўзбекистондаги истеъмолчилар харажатларида ҳам аста-секин сезилмоқда.

Энергетика инқирози нархларни кескин оширди

Айниқса, 2021–2022 йиллардаги глобал энергетика инқирози вазиятни янада оғирлаштирди. Бу даврда Европада газ нархлари тарихий рекорд даражага етди. Айрим давлатларда электр энергияси нархи бир неча баробар ошди.

2022 йилда Европа газ хабларида табиий газнинг спот нархи 1 МВт·соат учун 300 евродан ошиб кетди. Бу Европа бозори учун мисли кўрилмаган ҳолат бўлди. Кейинчалик нархлар маълум даражада пасайган бўлса-да, ҳозир ҳам инқироздан олдинги кўрсаткичлардан юқори сақланиб қолмоқда.

Геосиёсий зиддиятлар бозорга таъсир қилмоқда

Россиядан Европага газ етказиб бериш ҳажми қисқаргач, Европа давлатлари АҚШ, Қатар ва бошқа мамлакатлардан суюлтирилган табиий газ харид қилишга ўтди. Бу эса жаҳон бозорида рақобатни кучайтириб, кўплаб минтақаларда нархларнинг ўсишига сабаб бўлди.

Мутахассислар фикрича, Яқин Шарқдаги вазият ҳам энергетика бозорига жиддий таъсир кўрсатмоқда. Айниқса, Ҳурмуз бўғози орқали нефть ва газ ташишда юзага келиши мумкин бўлган хавфлар глобал таъминот барқарорлигига таҳдид солмоқда.

Инвестиция етишмаслиги хавфни кучайтирмоқда

COVID-19 пандемиясидан кейин кўплаб йирик энергетика компаниялари янги нефть ва газ конларига инвестицияларни қисқартирди. Шу билан бирга, экологик сиёсат ва декарбонизация жараёнлари ҳам углеводород соҳасига сармоя киритиш қизиқишини пасайтирди.

Экспертлар таъкидлашича, бу ҳолат жаҳон бозорида энергия ресурслари тақчиллиги хавфини кучайтирмоқда. Айни пайтда нефть-газ соҳасидаги глобал инвестиция етишмовчилиги триллионлаб долларга баҳоланмоқда.

Энергияга талаб ортиб бормоқда

Пандемиядан кейин иқтисодиёт тикланиши билан саноат, транспорт ва электр энергияси истеъмоли кескин ўсди. Айниқса, Осиё давлатларида энергияга бўлган талаб жадал суръатларда ошиб бормоқда.

Таҳлилларга кўра, 2035 йилга қадар жаҳонда электр энергиясига бўлган талаб яна камида 30 фоизга ўсиши мумкин. Бу эса энергия ресурслари нархига қўшимча босим ўтказади.

Газ ва электр энергияси нархининг қимматлашиши вақтинчалик эмас. Геосиёсий зиддиятлар, инвестиция танқислиги, логистика муаммолари ва талабнинг ўсиши каби омиллар яқин йилларда ҳам жаҳон энергетика бозорига таъсир қилишда давом этади.