Ўзбекистонда сўз эркинлиги чекланмоқда – Human Rights Watch

Human Rights Watch (HRW) блогер Сирожиддин Одиловнинг товламачилик ва фирибгарлик бўйича шубҳали айбловлар билан судланиши Ўзбекистонда адолатли судлов мезонлари, шунингдек, ҳукуматнинг сўз эркинлигини таъминлашга содиқлиги борасида жиддий саволлар туғдираётганини билдирди.

Одилов 5 октябрь куни тўрт йилга қамалди. Суд қайд этган маълумотга кўра, айбланувчи Д. Шамсиевдан 12 миллион сўм товламачилик йўли билан ундирган. Шунингдек, Г. Жуманиёзавадан 30 миллион сўм ва Р. Худойназаровдан 33 миллион сўм фирибгарлик йўли билан олган. Суд ундан жами 75 миллион сўм миқдорида зарар ундиришни белгилаган.

Одилов 918 минг обуначига эга “Sirojiddin Media” YouTube каналини юритган.

Суд Одилов ижтимоий тармоқлардаги фаолияти билан боғлиқ ҳолда жиноий жавобгарликка тортилмаганини қайд этди. Бироқ HRW Одиловнинг 2026-йил март ойида, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлардаги мансаб ваколатини суиистеъмол қилиш ҳолатини ёритганидан атиги бир неча ой ўтиб ҳибсга олинишига эътибор қаратган.

Ташкилот бу ҳолат блогер танқидий материаллари сабаб нишонга олинган бўлиши мумкин, қабилидаги хавотирлар келтириб чиқарганини таъкидлаган.

Ишдаги процессуал бузилишлар

HRW маълумотига кўра, инсон ҳуқуқлари Эзгулик жамияти Одилов ишида бир қатор процессуал бузилишларни қайд этган. Жумладан, терговга қадар қамоққа олиш жараёнида Одиловга ўз адвокатини танлашга рухсат берилмаган. Бундан ташқари, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ходимлари унинг хонадони ва автомобилини тегишли ордерларсиз тинтув қилган.

“Эзгулик” раҳбари, суд жараёнини кузатган Абдураҳмон Ташанов Human Rights Watch ташкилотига Одилов устидан шикоят қилган шахсларнинг биронтаси даъволарини тасдиқловчи далиллар тақдим этмаганини билдирган.

Ташановнинг сўзларига қараганда, фирибгарлик ва товламачилик билан боғлиқ деб кўрсатилган воқеалар содир бўлганидан кейин уч йилдан ортиқ вақт ўтибгина шикоятчилар мурожаат қилган.

Одилов ёритган Қосимова иши

“Sirojiddin Media” 2025-йилда Фарғонадаги мактаб директори Гулираъно Қосимованинг ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ходимларини жавобгарликка тортиш борасидаги ҳаракатларини ёритган.

Қосимова ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ходимлари томонидан калтаклангани ва бошқа бир мансабдор шахсга қарши сохта иш уюштириш доирасида камерага яланғоч ечинтирилганини даъво қилган.

2025-йил ноябрь ойи охирида Қосимова судда ютиб чиқди. Фурқат тумани ИИБнинг собиқ бошлиғи ва собиқ биринчи ўринбосари айбдор деб топилиб, 4 йилга озодликдан маҳрум қилинди.

“Ўзбекистонда сўз эркинлиги чекланмоқда”

HRWнинг таъкидлашича, Одиловнинг судланиши Ўзбекистонда сўз эркинлигига нисбатан чекловлар кучайиб бораётган бир пайтга тўғри келмоқда.

“Расмийлар блогерлар ва бошқа шахсларни шубҳали товламачилик айбловлари ҳамда “интернетда президентни ҳақорат қилиш” каби зўравонликка оид бўлмаган хатти-ҳаракатлар учун жиноий жавобгарликка тортишни тўхтатиши лозим” – дейилган хабарда.

HRW Сирожиддин Одилов адолатли судлов ҳуқуқига эга эканини таъкидлаб, унинг апелляция жараёни ҳаққоний ва холис ўтказилиши, қонун-қоидаларга риоя қилиниши ҳамда ҳукмнинг процессуал жиҳатлари ва далиллар базаси қайта кўриб чиқилиши кераклигини айтиб ўтди.