Ўзбекистонда кимлар дахлсизлик ва иммунитетга эга?

Қонунга кўра, дахлсизлик ҳуқуқига эга шахслар қаторига Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатлари ва Сенат аъзолари, Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (омбудсман), Бола ҳуқуқлари бўйича вакил, судьялар, прокурорлар, терговчилар, суриштирувчилар, адвокатлар, Марказий сайлов комиссияси аъзолари ҳамда президентликка номзодлар киради.

Президент Администрациясининг бошқарув ходимлари ҳам айрим ҳолатларда дахлсизликка эга. Жумладан, улар лавозимдан кетганидан кейин беш йил давомида Администрациядаги вазифаларини бажариш билан боғлиқ бўлмаган ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги юзасидан дахлсизлик ҳуқуқига эга бўлади.

Иммунитетга эга шахслар қаторига Ўзбекистон президенти, Президент Администрациясининг мансабдор шахслари ва уларнинг оила аъзолари, шунингдек, Администрация бошқарув ходимларининг хизмат вазифаларини бажариши билан боғлиқ қарорлари ва ҳаракатлари киради. Парламент аъзолари эса овоз бериш ва ўз фикрини билдириш билан боғлиқ ҳолатларда иммунитетга эга.

Ушлаб туришга чекловлар

Дахлсизликка эга шахсларни ушлаб туриш ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга олиб бориш тақиқланади. Бироқ Жиноят-процессуал кодексининг 221-моддаси биринчи бандида назарда тутилган асослар мавжуд бўлса, улар уч соатгача ушлаб турилиши мумкин.

Жиноий жавобгарликка тортиш тартиби

Бундай шахсларни жиноий жавобгарликка тортиш учун тегишли парламент палатаси, президент ёки ваколатли органнинг розилиги талаб этилади. Масалан, депутатни жавобгарликка тортиш учун тегишли палатанинг розилиги олинади. Президент Администрацияси бошқарув ходимларига нисбатан эса Бош прокурор тақдимномаси асосида президентнинг ёзма розилиги талаб қилинади.

Дахлсизлик ёки иммунитет талабларини бузган ҳолда олинган далиллар номақбул деб топилади ва иш материалларидан чиқариб ташланади.

Маъмурий жавобгарлик ва тезкор-қидирув тадбирлари

Дахлсизликка эга шахсларни суд тартибида маъмурий жавобгарликка тортиш Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг янги XXIII³ боби асосида амалга оширилади. Иммунитетга эга шахсларга эса суд тартибида маъмурий жазо қўлланмайди.

Дахлсизликка эга шахсларнинг телефон суҳбатларини тинглаш ва ёзишмаларини назорат қилиш учун суд қарори ёки Бош прокурорнинг ёзма рухсати талаб этилади.

Қонунни бузганлик учун жазо

Дахлсизлик ҳуқуқига эга шахсни била туриб ноқонуний ушлаб туриш, мажбурий олиб келиш ёки унга нисбатан тергов ҳаракатларини ўтказиш, шунингдек, бундай ҳаракатларга буйруқ бериш уч йилдан беш йилгача озодликни чеклаш ёки озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади. Муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш ҳам қўлланиши мумкин.

Агар бу ҳаракатлар такроран, бир гуруҳ шахслар томонидан олдиндан тил бириктириб, зўравонлик ёки унинг таҳдиди билан, далилларни сохталаштириш орқали ёхуд қамоққа олиш ёки жиноий жавобгарликка тортиш шаклида содир этилса, жазо беш йилдан саккиз йилгача озодликдан маҳрум қилишни ташкил этади.

Президент Администрацияси мансабдор шахслари ва бошқарув ходимларининг хизмат вазифаларини бажариши билан боғлиқ қарорлари, ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги оқибатида етказилган зарар Давлат бюджети ҳисобидан қопланади. Бундай ҳолатларда уларга нисбатан регресс талаби қўлланмайди.