Ретро-автомобил эгалари конституциявий ҳуқуқларини ҳимоя қилишмоқда

«Машина музей экспонати эмас, хусусий мулк!»

Ўзбекистонда ретро-автомобил эгалари ва ҳуқуқ фаоллари 2026 йилдан жорий этилиши режалаштирилаётган утилизация тизими ҳамда техник кўрикдаги янги чекловларга қарши жамоавий кураш бошлади. Уларга кўра, эски автомобиллардан “завод ҳолати”ни талаб қилиш ва уларни йўл ҳаракатидан четлатиш Конституцияда кафолатланган хусусий мулк дахлсизлиги принципига зиддир.

Қарор ва амалиёт ўртасидаги зиддият

Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 29 мартда қабул қилинган 166-сон қарори эълон қилингач, амалиётда кескин чоралар қўллана бошланган. Хусусан, айрим автомобил эгаларига транспорт воситасини фойдаланишдан чиқариш бўйича расмий хатлар юборилмоқда.

Натижада, сўнгги ойларда 30–50 йил олдин ишлаб чиқарилган автомобиллар эгалари техник кўрикдан ўтишда жиддий муаммоларга дуч келмоқда. Масъул идоралар автомобилнинг техник созлигига эмас, балки айрим деталларининг “заводники” эмаслигига (масалан, мотор алмаштирилганига) асосан рухсат бермаслик ҳолатлари кузатилмоқда. Бу эса давлат рақамларининг мажбурий ечиб олинишига олиб келмоқда.

Нима учун мулкдорлар норози?

Ретро-автомобил эгалари янги талабларни мантиқсиз ва амалий жиҳатдан бажариб бўлмас деб ҳисобламоқда. Уларга кўра, 40–50 йил аввал ишлаб чиқарилган автомобиллар учун асл завод деталларини топиш деярли имконсиз.

Шунингдек, аввал қонун доирасида, йўл патрул хизмати рухсати билан амалга оширилган айрим ўзгартиришлар (масалан, мотор алмаштириш) ҳозирда қоидабузарлик сифатида баҳоланмоқда.

Утилизацияга топширилган автомобиллар учун таклиф этилаётган 5 фоизлик кредит имтиёзи эса фаоллар фикрича, адолатли компенсация эмас. Улар буни мулкдорларни ўз хусусий мулкидан воз кечишга ва янги кредит мажбуриятларига мажбурлаш сифатида баҳоламоқда.

Конституциявий асослар

Мулкдорлар ўз даъволарини Конституциянинг бир қатор моддалари билан асосламоқда. Хусусан:

• 53-модда — хусусий мулк дахлсиз ва давлат ҳимоясида;
• 41 ва 20-моддалар — қонун орқага қайтиш кучига эга эмас, аввал берилган рухсатлар ўз кучида қолиши керак;
• ҳуқуқий зиддиятлар инсон манфаатлари фойдасига ҳал қилиниши лозим.

Фаолларнинг таъкидлашича, автомобилнинг фақат ёши сабабли унга нисбатан чеклов жорий этиш мулкдор ҳуқуқларини асоссиз чеклаш ҳисобланади.

Антиквариат мақоми масаласи

Муаммолардан яна бири — ретро-автомобилларни антиқа буюм сифатида баҳолашда ягона ва аккредитланган эксперт тизимининг йўқлиги. Айрим ҳолатларда тегишли органлар хулосани автомобилнинг ташқи кўринишига қараб чиқараётгани, унинг тарихий қиймати ва ноёблиги эътиборга олинмаётгани таъкидланмоқда.

Судга мурожаат тайёргарлиги

Айни пайтда ретро-автомобил эгалари автомобилларнинг ёшига эмас, балки реал техник ҳолатига асосланган адолатли баҳолаш тизимини жорий этиш талаби билан  судга даъво аризаси киритмоқда. 

Маълумот учун, Ўзбекистонда автотранспорт воситалари учун экологик стикерлар бериш тартиби тасдиқланган. Унга кўра, автомобиллар “тоза”, “ўрта” ва “зарарли” тоифаларга ажратилади. “Зарарли” тоифага киритилган транспорт воситалари учун бир қатор ҳаракат ва фойдаланиш чекловлари белгиланган.