Марказий Осиё давлатлари ЯИМининг 130 фоизини иқлим хавфлари туфайли йўқотиши мумкин

Прогнозларга кўра, 2080 йилга бориб иқлим ўзгариши Марказий Осиё мамлакатлари иқтисодиётига жиддий таъсир кўрсатади ва потенциал йўқотишлар ялпи ички маҳсулотнинг (ЯИМ) 20 фоизидан 130 фоизигача бўлган диапазонни ташкил этиши мумкин. 

Энг оғир оқибатлар тоғли мамлакатларда кузатилиши тахмин қилинмоқда. Ушбу ҳисоб-китоблар CAREC технология форумида Халқаро сув ресурсларини бошқариш институтининг катта илмий ходими Искандар Абдуллаев томонидан тақдим этилди.

Абдуллаевнинг таъкидлашича, иқлим ўзгариши энди шунчаки экологик муаммо бўлиб қолмай, балки сезиларли иқтисодий омилга айланмоқда. Қурғоқчилик, сув тошқинлари, аномал иссиқ ва музликларнинг эриши асосий хавфлар сирасига киради.

Прогноз қилинаётган иқтисодий таъсир минтақа мамлакатлари доирасида фарқланади. Жумладан, Тожикистон ЯИМнинг 80 фоизидан 130 фоизигача, Қирғизистон 70 фоизидан 120 фоизигача, Қозоғистон 40 фоизидан 80 фоизигача, Ўзбекистон 30 фоизидан 45 фоизигача ва Туркманистон 20 фоизидан 60 фоизигача зарар кўриши мумкин.

Тожикистон ва Қирғизистон – иқлим ўзгариши сув ресурсларига бевосита таъсир кўрсатгани сабабли заифроқ саналади. Музликларнинг эриши дарёлар оқимини камайтириб, энергетика ва сув таъминоти учун муаммолар келтириб чиқармоқда.

Қурғоқчилик ва жазирама иссиқ аллақачон қишлоқ хўжалигига босим ўтказиб, ҳосилдорликнинг пасайишига ва яйловлар маҳсулдорлигининг камайишига сабаб бўляпти. Агар мослашув чоралари кўрилмаса, минтақанинг узоқ муддатли барқарорлиги хавф остида қолиши мумкин.

Мослашиш саъй-ҳаракатларига суғориш тизимларини модернизация қилиш, иқлим ўзгаришига чидамли агротехнологияларни жорий этиш ва қайта тикланувчи энергия манбаларини кенгайтириш киради.

Кузатилаётган иқтисодий йўқотишлар

Жаҳон банки маълумотларига кўра, табиий офатлар Марказий Осиё иқтисодиётига аллақачон жиддий зарар етказмоқда. 

Сув тошқинлари ва зилзила каби фавқулодда ҳодисалар оқибатида ялпи ички маҳсулотнинг 6 фоизигача йўқотилади. Масалан, зилзилаларнинг ўзидан кўриладиган зарар миқдори 2 миллиард долларни ташкил этади.

Шу билан бирга, минтақа мамлакатлари йирик офатлардан сўнг молиялаштиришда катта етишмовчиликка дуч келмоқда. Тожикистонда бу танқислик 1,5 миллиард долларгача етиши мумкин. 

Иқлим ўзгариши эса минтақа зиммасидаги иқтисодий юкни янада оғирлаштиради.

Муаллиф: Исомиддин Жуманазаров