Йўл-транспорт ҳодисалари: дунё ва Ўзбекистондаги вазият

Бугунги кунда йўл-транспорт ҳодисалари (ЙТҲ) нафақат Ўзбекистонда, балки бутун дунёда долзарб муаммолардан бири бўлиб қолмоқда. 

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, ҳар йили дунё бўйлаб 1,1 миллиондан ортиқ инсон ЙТҲ оқибатида ҳалок бўлади, қарийб 30 миллион киши турли даражада жароҳат олади. 

Энг ташвишлиси, бу ҳодисалар 29 ёшгача бўлган ёшлар ўлимига сабаб бўлаётган асосий омиллардан бири ҳисобланади.

Муаммонинг асосий сабаблари

Мутахассислар фикрига кўра, йўл-транспорт ҳодисаларининг асосий сабаблари қуйидагилар:

• рулда телефондан фойдаланиш;
• тезликни меъёрдан ошириш;
• ҳайдовчининг чарчоқ ёки уйқусиз ҳолатда бўлиши;
• йўл белгиларини эътиборсиз қолдириш;
• пиёдаларнинг қоидаларга амал қилмаслиги.

Бундай ҳодисалар нафақат инсон ҳаётига, балки оилалар барқарорлиги ва мамлакат иқтисодиётига ҳам салбий таъсир кўрсатади. Таҳлилларга кўра, оғир авариялар айрим давлатларда ялпи ички маҳсулотнинг 3–5 фоизгача камайишига сабаб бўлиши мумкин.

Ўзбекистонда статистика

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати маълумотларига кўра, 2025 йил январь–сентябрь ойларида мамлакатда 5 895 та йўл-транспорт ҳодисаси қайд этилган.

Таqqослаш учун:

• 2024 йил шу даврда — 4 759 та ҳодиса;
• 2025 йилда — 4 592 та ҳолат, яъни 3,5 фоизга камайган.

Пиёдалар иштирокидаги ҳодисалар ҳам қисқарган:

• 2024 йил январь–сентябрь — 2 855 та;
• 2025 йил — 2 689 та (5,8 фоиз камайиш).

Сўнгги беш йил (2021–2025) давомида ҳам ижобий динамика кузатилмоқда. Хусусан:

• ҳар 100 минг аҳолига нисбатан ўлим ҳолатлари 6,9 тадан 5,7 тага тушган;
• ҳар 10 минг транспорт воситасига нисбатан ўлим кўрсаткичи 6,3 тадан 4,0 тага камайган.

2024 йил якунларига кўра, МДҲ давлатлари орасида ЙТҲ кўрсаткичи энг паст давлатлардан бири сифатида Ўзбекистон Озарбайжондан кейин иккинчи ўринни, ўлим билан боғлиқ ҳодисалар бўйича эса биринчи ўринни эгаллаган.

Ҳар бир рақам ортида инсон тақдири бор

Мутахассислар таъкидлашича, статистика ортида инсон тақдирлари турибди. ЙТҲда ҳалок бўлган ҳар бир киши — бу бир оиланинг таянчи, фарзанднинг ота-онаси ёки ота-онанинг фарзанди демакдир. Айниқса, ёшлар орасидаги йўқотишлар жамият келажагига жиддий таъсир кўрсатади.

Шу боис мутахассислар ҳайдовчиларни тезликни меъёрда сақлашга, маст ёки уйқучан ҳолда рулга ўтирмасликка, ҳаракат вақтида телефондан фойдаланмасликка чақирмоқда. Пиёдалар эса фақат белгиланган жойлардан йўлни кесиб ўтиши зарур.

Йўл — барчамизники. Хавфсизлик эса ҳар биримизнинг шахсий масъулиятимиздир.

Муаллиф: Ирода Илашова