Кимда “қизил тугма” бор? Дунёдаги ядровий давлатлар ва уларнинг тарихи

Дунёда ядровий қуролга эга давлатлар сони 10 тага етган. Дастлаб ҳимоя воситаси сифатида яратилган ушбу қурол бугун инсоният учун энг катта глобал таҳдидлардан бирига айланган. Ушбу мақолада ядровий қуролга эга давлатлар, уларнинг қандай шакллангани ва ядросиз ҳудудлар ҳақида батафсил маълумот берамиз.

Кимда “қизил тугма” бор? Дунёдаги ядровий давлатлар ва уларнинг тарихи

АҚШ: биринчи атом бомбадан водород қуролигача

Иккинчи жаҳон уруши даврида атом бомбасини яратган АҚШ кейинчалик ҳам синовларни давом эттирди.

1946 йилда Бикини атоллида ўтказилган “Able” ва “Baker” синовлари радиациянинг ҳалокатли оқибатларини кўрсатди.

1952 йилда эса “Ivy Mike” водород бомбаси синовдан ўтказилди.

Бугунги кунда АҚШда тахминан 5 177 та ядро каллаклари мавжуд.


Россия: ядровий пойганинг иккинчи томони

СССР 1949 йилда Қозоғистонда биринчи атом бомбасини синовдан ўтказди.

1961 йилда эса дунёдаги энг кучли бомба — “Царь-бомба” яратилди.

Ҳозирда Россия 5 459 та ядровий каллакка эга бўлиб, дунёда биринчи ўринда туради.

 


Буюк Британия: мустақил ядро дастури

Британия 1952 йилда илк атом синовини амалга оширди.

1957 йилда водород бомбасини ҳам ишлаб чиқди.

Унинг арсеналида 225 та ядровий каллак бор.


Франция: геосиёсий мустақиллик йўли

Франция 1960 йилда Жазоирда биринчи атом синовини ўтказди.

Бу қарор Сувайш инқирозидан кейинги сиёсий босимлар натижаси эди.

Ҳозир Францияда 290 та ядро каллаклари мавжуд.


Хитой: энг тез ривожланган дастур

Хитой 1964 йилда биринчи атом бомбасини, 1967 йилда эса водород бомбасини синовдан ўтказди.

Бу тарихдаги энг тез термоядровий ривожланиш ҳисобланади.

Хитойда тахминан 600 та ядровий каллак бор.


Исроил: норасмий ядровий давлат

Исроил расман ядро қуролига эгалигини тан олмаган.

Бироқ Димона маркази ва махфий дастурлар орқали мамлакат 1960-йилларда ядровий давлатга айлангани тахмин қилинади.

Арсенал: тахминан 90 та ядро каллак.


Ҳиндистон: “биринчи бўлиб ишлатмаслик” сиёсати

1974 йилда биринчи синовни амалга оширган Ҳиндистон 1998 йилда ядровий давлат сифатида ўзини очиқ эълон қилди.

Ҳозирда 180 та ядро қуролига эга.

 

Покистон: рақобат натижаси

Покистон ядровий дастурини Ҳиндистонга жавоб сифатида ривожлантирди.

1998 йилда илк синовини ўтказди.

Арсенал: 170 та ядро каллак.

Шимолий Корея: энг ёпиқ дастур

Шимолий Корея 2006 йилда биринчи ядровий синовини амалга оширди.

Кейинги йилларда унинг имкониятлари сезиларли даражада ошди.

Ҳозирда 50 га яқин ядро каллак бор.


Ядро қуролидан воз кечган давлатлар

Қуйидаги давлатлар ядровий қуролдан ихтиёрий равишда воз кечган:

Жанубий Африка — ягона давлат (ўзи яратиб, йўқ қилган)

Украина — 1 900 та қуролдан воз кечган

Қозоғистон ва Беларусь — СССР меросидан халос бўлган

 

Ядросиз ҳудудлар

Дунёда бир қатор минтақа ва давлатлар ядровий қуролни тақиқлаган:

Лотин Америкаси (Тлателолко шартномаси)

Африка (Пелиндаба)

Жануби-Шарқий Осиё (Бангкок)

Марказий Осиё (Семипалатинск шартномаси)


Бугунги кунда дунёда 10 та давлат ядровий қуролга эга.

Ядровий қурол глобал хавфсизлик тизимининг бир қисмига айланган бўлса-да, унинг тарқалиши ва эҳтимолий қўлланилиши инсоният учун катта таҳдид бўлиб қолмоқда.

                            Исомиддин ЖУМАНАЗАРОВ тайёрлади

сўнгги янгиликлар

Қатлга рухсат: дунёни ташвишга солган қонун

Исроил парламенти фаластинлик маҳбусларга нисбатан ўлим жазосини қўллашга рухсат берувчи баҳсли қонун лойиҳасини қабул қилди.

Жаҳон

01.04.2026, 11:40

Теҳронда жамоат транспорти вақтинча бепул қилинди

Теҳрон шаҳар кенгаши қарорига кўра, пойтахтдаги барча жамоат транспорти хизматлари — жумладан метро, экспресс ва оддий автобус линиялари фарвардин ойи (21 март-20 апрел) охирига қадар бепул бўлади.

Жаҳон

01.04.2026, 10:52

Ботаника боғида велосипед ва самокатлар тақиқланади

Тошкент шаҳридаги Ботаника боғида ташриф буюрувчилар хавфсизлигини таъминлаш мақсадида велосипед, самокат ва бошқа шунга ўхшаш воситаларда ҳаракатланиш тақиқланади. 

Ўзбекистон

01.04.2026, 09:27

Санъаткорлар тўй хизматлари учун солиқ тўлашдан норозими?

Ўзбекистонда 2026 йил 1 сентябрдан бошлаб санъаткорлар ва бошловчилар томонидан кўрсатиладиган хизматларни «Солиқ» иловасида рўйхатга олиш ҳамда «бир хизмат — бир тўлов» тамойили асосида солиққа тортиш режалаштирилмоқда.

Маданий

31.03.2026, 17:08

Лавров: АҚШ ва Исроил Араб давлатларини Эронга қарши қўйишга уринмоқда

Россия Ташқи ишлар вазири Сергей Лавров баёнотига кўра, АҚШ ва Исроил мавжуд вазиятдан фойдаланиб, Араб давлатларини Эронга қарши йўналтиришга ҳаракат қилмоқда.

Жаҳон

31.03.2026, 15:58

Европада 12 тонна KitKat маҳсулоти ўғирланди

Nestlé компаниясининг Италиядаги ишлаб чиқариш корхонасидан Полшага жўнатилган KitKat брендига тегишли 12 тонна, аниқроғи, 413 793 дона шоколад батончаси машинаси билан қўшиб ўғирланди.

Жаҳон

31.03.2026, 15:37

Қирғизистон илк бор миллий валютасини мустақил чоп этишни бошлади

Қирғизистон ўз тарихида илк бор миллий валютаси — сомни мамлакат ичида мустақил равишда чоп этишни йўлга қўйди. 

Иқтисодиёт

31.03.2026, 14:43

Энергия етказиб беришдаги узилишлар: мамлакатлар қандай чора кўрмоқда?

Жаҳонда энергия таъминотидаги узилишлар янги муаммоларни юзага келтирмоқда. Ҳормуз бўғозининг тўсиб қўйилиши нефть ва газ етказиб бериш ҳажмини тахминан 20 фоизга қисқартирди.

Иқтисодиёт

31.03.2026, 13:38

Исроил Фаластинликлар учун ўлим жазоси қонунини қабул қилди

Исроил парламенти 30 март куни фаластинликлар томонидан амалга оширилган ўлим билан якунланган ҳужумлар учун ўлим жазосини назарда тутувчи қонунни қабул қилди.

Жаҳон

31.03.2026, 11:12

Жазони ижро этаётган ёшлар учун имконият яратилади

Ўзбекистонда жазони ижро этиш муассасаларидаги ёшларни қўллаб-қувватлашга қаратилган «Иккинчи имкон» лойиҳаси ишга туширилади.

Ўзбекистон

31.03.2026, 10:57

Эрондаги қизлар мактабини бомбардимон қилган учувчилар шахси очиқланди

Эрон ҳукумати Минобдаги "Шажараи Тоййиба" қизлар мактабига ракета зарбасини йўллаган АҚШ Флоти офицерларини аниқлади.

Жаҳон

30.03.2026, 18:18