Cookie Settings

We use cookies to improve your experience.

Кимда “қизил тугма” бор? Дунёдаги ядровий давлатлар ва уларнинг тарихи

Дунёда ядровий қуролга эга давлатлар сони 10 тага етган. Дастлаб ҳимоя воситаси сифатида яратилган ушбу қурол бугун инсоният учун энг катта глобал таҳдидлардан бирига айланган. Ушбу мақолада ядровий қуролга эга давлатлар, уларнинг қандай шакллангани ва ядросиз ҳудудлар ҳақида батафсил маълумот берамиз.

Кимда “қизил тугма” бор? Дунёдаги ядровий давлатлар ва уларнинг тарихи

АҚШ: биринчи атом бомбадан водород қуролигача

Иккинчи жаҳон уруши даврида атом бомбасини яратган АҚШ кейинчалик ҳам синовларни давом эттирди.

1946 йилда Бикини атоллида ўтказилган “Able” ва “Baker” синовлари радиациянинг ҳалокатли оқибатларини кўрсатди.

1952 йилда эса “Ivy Mike” водород бомбаси синовдан ўтказилди.

Бугунги кунда АҚШда тахминан 5 177 та ядро каллаклари мавжуд.


Россия: ядровий пойганинг иккинчи томони

СССР 1949 йилда Қозоғистонда биринчи атом бомбасини синовдан ўтказди.

1961 йилда эса дунёдаги энг кучли бомба — “Царь-бомба” яратилди.

Ҳозирда Россия 5 459 та ядровий каллакка эга бўлиб, дунёда биринчи ўринда туради.

 


Буюк Британия: мустақил ядро дастури

Британия 1952 йилда илк атом синовини амалга оширди.

1957 йилда водород бомбасини ҳам ишлаб чиқди.

Унинг арсеналида 225 та ядровий каллак бор.


Франция: геосиёсий мустақиллик йўли

Франция 1960 йилда Жазоирда биринчи атом синовини ўтказди.

Бу қарор Сувайш инқирозидан кейинги сиёсий босимлар натижаси эди.

Ҳозир Францияда 290 та ядро каллаклари мавжуд.


Хитой: энг тез ривожланган дастур

Хитой 1964 йилда биринчи атом бомбасини, 1967 йилда эса водород бомбасини синовдан ўтказди.

Бу тарихдаги энг тез термоядровий ривожланиш ҳисобланади.

Хитойда тахминан 600 та ядровий каллак бор.


Исроил: норасмий ядровий давлат

Исроил расман ядро қуролига эгалигини тан олмаган.

Бироқ Димона маркази ва махфий дастурлар орқали мамлакат 1960-йилларда ядровий давлатга айлангани тахмин қилинади.

Арсенал: тахминан 90 та ядро каллак.


Ҳиндистон: “биринчи бўлиб ишлатмаслик” сиёсати

1974 йилда биринчи синовни амалга оширган Ҳиндистон 1998 йилда ядровий давлат сифатида ўзини очиқ эълон қилди.

Ҳозирда 180 та ядро қуролига эга.

 

Покистон: рақобат натижаси

Покистон ядровий дастурини Ҳиндистонга жавоб сифатида ривожлантирди.

1998 йилда илк синовини ўтказди.

Арсенал: 170 та ядро каллак.

Шимолий Корея: энг ёпиқ дастур

Шимолий Корея 2006 йилда биринчи ядровий синовини амалга оширди.

Кейинги йилларда унинг имкониятлари сезиларли даражада ошди.

Ҳозирда 50 га яқин ядро каллак бор.


Ядро қуролидан воз кечган давлатлар

Қуйидаги давлатлар ядровий қуролдан ихтиёрий равишда воз кечган:

Жанубий Африка — ягона давлат (ўзи яратиб, йўқ қилган)

Украина — 1 900 та қуролдан воз кечган

Қозоғистон ва Беларусь — СССР меросидан халос бўлган

 

Ядросиз ҳудудлар

Дунёда бир қатор минтақа ва давлатлар ядровий қуролни тақиқлаган:

Лотин Америкаси (Тлателолко шартномаси)

Африка (Пелиндаба)

Жануби-Шарқий Осиё (Бангкок)

Марказий Осиё (Семипалатинск шартномаси)


Бугунги кунда дунёда 10 та давлат ядровий қуролга эга.

Ядровий қурол глобал хавфсизлик тизимининг бир қисмига айланган бўлса-да, унинг тарқалиши ва эҳтимолий қўлланилиши инсоният учун катта таҳдид бўлиб қолмоқда.

                            Исомиддин ЖУМАНАЗАРОВ тайёрлади

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →

сўнгги янгиликлар

2025 йилда интернет нашрлар қанча фойда кўрди?

2025 йил якунларига кўра, аксарият етакчи интернет нашрлар даромадларини оширган бўлса-да, уларнинг соф фойдаси сезиларли даражада камайган. 

Иқтисодиёт

17.05.2026, 20:01

Туркия мактабларида “Марказий Осиё” ўрнига “Туркистон” атамаси қўлланилади

Туркия таълим муассасаларида эндиликда “Марказий Осиё” атамаси ўрнига “Туркистон” номи қўлланилади. Шунингдек, мактаб дарсликларидан “ташқаридан тиқиштирилган” бир қатор атамалар чиқариб ташланган.

Жаҳон

17.05.2026, 09:08

Кўзи ожизлар учун янгилик: қозоғистонлик олим «кўриш» имконини берувчи қурилма яратди

Қозоғистонлик олим Галимжон Габдрешов кўзи ожиз инсонларга атроф-муҳитни «кўриш» имконини берувчи янги қурилма яратди.

Фан-технология

16.05.2026, 18:00

Тошкентда нотўғри тўхтаган автомобиллар жарима майдончасига олиб кетилади

Тошкент шаҳрида тўхташ ва тўхтаб туриш қоидаларини бузган автомобилларга нисбатан қатъий чоралар қўлланилади. 

Ўзбекистон

16.05.2026, 17:00

Ўзбекистонда эркаклар сони аёлларга нисбатан ҳануз юқори

Ўзбекистонда 2026 йил боши ҳолатига кўра эркаклар сони аёлларга нисбатан оз миқдорда юқорилигича қолмоқда. 

Ўзбекистон

16.05.2026, 16:29

Дунёда газ ва электр нархи нима учун қимматлашмоқда?

Сўнгги йилларда жаҳон энергетика бозори жиддий босим остида қолмоқда. Газ ва электр энергияси нархининг кескин ошиб бориши нафақат Европа ёки Америка, балки бутун дунё иқтисодиётига таъсир қилмоқда. 

Иқтисодиёт

16.05.2026, 15:31

Қурбон ҳайити куни эълон қилинди: ўзбекистонликлар кетма-кет 5 кун дам олади

 Ўзбекистонликлар Қурбон ҳайити муносабати билан кетма-кет 5 кун дам олади. Бу йил Қурбон ҳайити 27 май, чоршанба кунига тўғри келади.

Маданий

16.05.2026, 14:48

Нью-Йорк мэрининг Исроил парадида қатнашмаслик қарори баҳсларга сабаб бўлди

Нью-Йорк шаҳри мэри Зоҳран Мамдани анъанавий «Бешинчи кўчадаги Исроил куни»(“Israel Day on Fifth”) парадида иштирок этмаслик қарорини қабул қилди. Мэрнинг қарори айрим сиёсатчи ва яҳудий ташкилотлари томонидан кескин танқид қилинмоқда. 

Жаҳон

16.05.2026, 12:40

Туркистондаги масжидга “Миромон ота” номи берилади

Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан Туркистон шаҳрида барпо этилган масжидга Қасим- Жомарт Тоқаев “Миромон ота” номини беришни таклиф қилди.

Маданий

16.05.2026, 09:52

Эҳтиёжманд оилаларга газ ва электр компенсациялари оширилди

2026 йил 1 июндан электр энергияси ва табиий газ учун янги тарифлар жорий этилиши муносабати билан эҳтиёжманд оилаларга тўланадиган компенсациялар миқдори ҳам кўпайтирилди.

Иқтисодиёт

16.05.2026, 09:20

Россия ва Украина 205 нафардан ҳарбий асирни алмашди

Россия ва Украина ўртасида навбатдаги ҳарбий асирлар алмашинуви бўлиб ўтди. Томонлар бир-бирига 205 нафардан асирни топширди.

Жаҳон

15.05.2026, 17:58

Туркий давлатлар раҳбарлари Аҳмад Яссавий мақбарасини зиёрат қилишди

XIV аср охирида Амир Темур фармойишига биноан барпо этилган ушбу мақбара бугунги кунда UNESCOнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилган бўлиб, Марказий Осиёдаги  аср ислом меъморчилигининг энг ноёб ва муҳташам намуналаридан бири ҳисобланади.

Маданий

15.05.2026, 16:18

Электр ва газ тарифлари ўзгарди: янги нархлар қандай?

Ўзбекистонда 2026 йил 1 июндан бошлаб электр энергияси ва табиий газ учун янги тарифлар амал қилади. 

Иқтисодиёт

15.05.2026, 16:06

Ўзбекистонлик аёл Эпштейн иши бўйича гувоҳлик берди

Жеффри Эпштейн зўравонлигидан омон қолган ўзбекистонлик аёл унинг уй қамоғида бўлган даврида жинсий зўравонликка учраганини маълум қилди.

Жаҳон

15.05.2026, 12:15

Тақиқ қўйилган Рубио: у Хитойга қандай кирди?

АКШ давлат котиби Марко Рубио Хитой томонидан санкцияга учраган бўлса-да, Пекинга давлат ташрифи билан кириб борди. Бу дипломатик протокол ва лингвистик манёвр орқали амалга оширилди.

Жаҳон

15.05.2026, 11:44

“Эрон урушини давом эттиришдан маъно йўқ” – Хитой

Оқ уйнинг маълум қилишича, Трамп ва Си Пекиндаги музокаралар чоғида Ҳормуз бўғозидаги кема қатнови йўлини очиқ сақлаш зарурлиги борасида келишиб олган.

Жаҳон

15.05.2026, 10:55

Ҳиндистондаги кучли бўрон қурбонлари сони 111 нафарга етди

Ҳиндистоннинг Уттар-Прадеш штатида кузатилган кучли бўрон ва ёмғирлар оқибатида камида 111 киши ҳалок бўлди, яна 72 нафар фуқаро жароҳат олди.

Жаҳон

15.05.2026, 10:35

Шавкат Мирзиёев амалий ташриф билан Қозоғистонга боради

Давлат раҳбари Туркистон шаҳрида Туркий давлатлар ташкилотининг “Сунъий интеллект ва рақамли ривожланиш” мавзусидаги норасмий саммитида иштирок этади.

Сиёсат

15.05.2026, 10:18

Бухорода Осиё хотин-қизлари иккинчи форуми бошланди

Анжуманда Осиё давлатларидан келган сиёсатчи, тадбиркор, олима ва эксперт аёллар иштирок этмоқда.

Маданий

15.05.2026, 09:55

Хитой технологик кадрларини АҚШдан ортга қайтармоқда

АҚШда ишлаган минглаб хитойлик муҳандис, олим ва IT мутахассислари Хитойга қайта бошлади. Бу жараён айниқса сунъий интеллект, робототехника ва биотехнология соҳаларида кучайган.

Жаҳон

14.05.2026, 17:42

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →