Vashington post: Oʻzbekiston taqdim etgan xato raqamlar butun dunyoni yanglishtirdi

Oʻzbekiston tomonidan xalqaro nashrga bergan notoʻgʻri  maʼlumotlari yuzasidan jiddiy muammolar kelib chiqqan.

2024 yilda “Nature” jurnalida Jahon iqtisodiyoti 2050 yilga borib iqlim oʻzgarishi iqtisodga , global YaIM taʼsir etishi haqida maqola chop etilgan edi.

Ulashish:

Vashington post: Oʻzbekiston taqdim etgan xato raqamlar butun dunyoni yanglishtirdi

Foto: Vashington post

Buyuk Britaniya joylashgan Carbonbrief nashrining tahliliga koʻra, 2024 yilda eng koʻp iqtibos keltirilgan ikkinchi yirik maqola boʻlgan. Ushbu maqolada Oʻzbekiston notoʻgʻri maʼlumotlar boʻlgan. Bu maʼlumot Oʻzbekiston hukumati tomonidan berilgan.

Hujjatda mamlakatlar tahlili va maʼlumotlar toʻplami esa AQSh hukumati, Jahon banki va boshqa institutlar tomonidan moliyaviy rejalashtirish uchun ishlatilgan.

 

Oʻzbekiston maʼlumotlar toʻplamidan olib tashlanganidan soʻng, prognozlar sezilarli darajada kamaydi — 2100 yildagi 62 foizdan 23 foizga va 2050 yilga borib 19 foizdan 6 foizga tushadi. Xatolikni Stenford universitetining global siyosat laboratoriyasi direktori va yangi sharh mualliflaridan biri Solomon Sian jamoasi aniqlagan.

 

"Maʼlumotlar bilan ishlaydigan har bir kishi maʼlumotlarni koʻrib chiqish va ularning maqsadga muvofiqligiga ishonch hosil qilish uchun maʼlum bir masʼuliyatga ega", - degan Sian.

 

Biroq, asl maqola mualliflari, ularning tahlillari hali ham davom etayotganini taʼkidlamoqda.

 

Ular Oʻzbekiston maʼlumotlariga diqqat bilan qarashdi. Maʼlumotlar toʻplami mamlakat yalpi ichki mahsuloti 2000 yilda keskin pasayib, deyarli 90 foizni yoʻqotganini koʻrsatdi. Keyin 2010 yilda u baʼzi hududlarda YaIM 90 foizdan oshganini koʻrsatdi. Boshqa yillar ham shunday koʻrsatkichlar kuzatildi.

 

Jahon banki maʼlumotlariga koʻra, soʻnggi 40 yil ichida mamlakatning oʻsishi aslida juda oddiy boʻlib, 0,2 foiz pasayishdan 7,7 foizgacha oʻsish oraligʻida boʻlgan.

 

Dastlabki tadqiqot maʼlumotlaridagi bu keskin oʻzgarishlar harorat va yogʻingarchilik oʻzgarishlarini iqtisodiy oʻsish bilan bogʻlaydigan asosiy modelda ustunlik qildi. Buning natijasida iqlim oʻzgarishi YaIMga jiddiy zarar yetkazishini koʻrsatadigan model paydo boʻldi.

Syang bu natijalarni hayratlanarli deb topdi. "Koʻp maʼlumotlar mavjud boʻlganida, kichik bir mamlakat shunchalik taʼsir koʻrsatishi mumkinligi mantiqqa toʻgʻri kelmaydi," degan Syang. Shuning uchun, u natijalar va maʼlumotlarni puxta tekshirish zarurligini taʼkidladi.

 

Dastlabki maqola mualliflari - Germaniyadagi Potsdam iqlim taʼsirini oʻrganish instituti olimlari - boshqacha fikrda. Ularning aytishicha, Oʻzbekiston maʼlumotlaridagi xatolik asl maʼlumotlarni qayta ishlashdagi muammolar tufayli yuz bergan. Qoʻshimcha tahlilda ular Oʻzbekiston maʼlumotlarini tuzatib, modellarining asosiy iqtisodiy tendensiyalarni nazorat qilish usulini ham oʻzgartirdilar.

 

Potsdam instituti postdoktorant-tadqiqotchisi Maksimilian Kots shunday deydi: "Buni amalga oshirib, hisob-kitoblarimiz umuman olganda yanada ishonchliroq boʻlishini aniqladik".

 

Ushbu oʻzgartirilgan usulni qoʻllab, ular dastlabki xulosalariga juda yaqin natijalarni oldilar. Masalan, 2050 yilga kelib 19 foizlik zarar oʻrniga, yangi tahlil 17 foizni koʻrsatmoqda.

 

Berlin Texnika universiteti atrof-muhit iqtisodiyoti professori va dastlabki tadqiqotning yana bir muallifi Leonie Venz shunday dedi: "Biz minnatdormiz va ularning bu masalalarga eʼtibor qaratishi ilmiy jarayonning yaxshi qismi deb oʻylayman. Ammo muhimi shundaki, maqolaning asosiy xulosalari oʻz kuchida qolmoqda va taxminlarda faqat ozgina oʻzgarishlar bor".

 

Biroq, bu oʻzgarish maqola metodologiyasini oʻzgartirishni talab qildi va tanqidchilar hali ham bunga shubha bilan qarashmoqda.

 

Yalpi ichki mahsulotdagi oʻzgarishlarning kattaligi haqidagi xavotirlar oʻzaro tekshirish jarayonida allaqachon aniq boʻlgan edi. Nature jurnali tomonidan ommaga eʼlon qilingan taqriz hujjatida nomaʼlum bir sharhlovchi shunday deb yozgan: "Men bularning barchasini yaxshi tushuntirilgan va ishonchli deb topaman, ammo shaxsan, natijalarga ishonishim qiyin, chunki zararlar mutlaq doimiy boʻlmagani holda, ular kutilmagan darajada katta koʻrinadi."

 

Mualliflar bilan fikr almashgandan soʻng, taqrizchi keyinchalik maqolaning nashr etilishini maʼqulladi.

 

Syanning taʼkidlashicha, bu tadqiqot fanning oʻzini qanday tuzatishining muhim misolidir va "Haydovchining xatosi tufayli bitta avtohalokatning sodir boʻlishi, barcha avtomobillar asosiy jihatdan nosoz degan xulosaga olib kelmaydi."

Siyosat

07.08.2025, 19:26

Ulashish:

Mavzuga oid yangiliklar

Yaponiya TIV Oʻzbekistonga keladi

Yaponiya TIV Oʻzbekistonga keladi

Joriy yilning 26-27 avgust kunlari Yaponiya tashqi ishlar vaziri Takesi Ivaya rasmiy tashrif bilan Oʻzbekistonda. Vazirining oxirgi uch yil ichida birinchi marotaba Oʻzbekistonga kelishi. Bu haqda “Yuz.uz” nashri xabar qildi.

Siyosat

26.08.2025, 14:30

Oʻzbekistonda ish haqi oʻsishi Markaziy Osiyo mamlakatlaridan ortda qolmoqda

Oʻzbekistonda ish haqi oʻsishi Markaziy Osiyo mamlakatlaridan ortda qolmoqda

Markaziy bank hisobotiga koʻra, soʻnggi choraklarda Oʻzbekistonda ish haqi oʻsish surʼati qoʻshni Markaziy Osiyo va Kavkaz davlatlaridagi koʻrsatkichlardan sezilarli darajada orqada qolmoqda. Bu holat aholining xarid qobiliyatiga salbiy taʼsir koʻrsatib, ichki talabning pasayishiga olib kelishi mumkin.

Iqtisodiyot

25.08.2025, 11:00

Vashington meri 1 sentabrni Oʻzbekiston Mustaqillik kuni deb eʼlon qildi

Vashington meri 1 sentabrni Oʻzbekiston Mustaqillik kuni deb eʼlon qildi

Vashington meri Meriel Bauzer Oʻzbekiston mustaqilligining 34 yilligi munosabati bilan 1 sentabrni AQSh poytaxtida rasman “Oʻzbekiston Mustaqilligi kuni” deb eʼlon qildi.

Madaniy

22.08.2025, 14:19

Oʻzbekistonliklarning katta qismi oʻrtacha kredit tarixiga ega — K

Oʻzbekistonliklarning katta qismi oʻrtacha kredit tarixiga ega — KAT

Shu yilning birinchi yarim yilligida Oʻzbekiston boʻylab 950 mingdan ortiq fuqaro oʻz kredit tarixini tekshirgan. Bu haqda Kredit-axborot tahliliy markazi (KATM) xabar qildi.

Iqtisodiyot

19.08.2025, 17:37

Oʻzbekiston yana rekordlar kitobiga kirdi

Oʻzbekiston yana rekordlar kitobiga kirdi

Oʻzbekiston yoshlari ilk bor muhandislik va robototexnika yoʻnalishi boʻyicha Ginnes rekordlar kitobiga kiritildi.

Oʻzbekiston

19.08.2025, 11:58

Oʻzbekiston va Afgʻoniston oʻrtasida 243 million AQSh dollarlik toʻrtta energiya loyihasi boʻyicha shartnoma imolandi

Oʻzbekiston va Afgʻoniston oʻrtasida 243 million AQSh dollarlik toʻrtta energiya loyihasi boʻyicha shartnoma imolandi

2025 yil 17 avgust kuni Afgʻoniston Bosh vazirning iqtisodiy masalalar boʻyicha oʻrinbosari mulla Abdul Gʻani Baradar Oxund ishtirokida Afgʻoniston Breshna Sherkat (DABC) va Oʻzbekiston oʻrtasida toʻrtta elektr energiyasi loyihasi boʻyicha shartnomalar imzolandi. Hujjatni imzolash marosimida Oʻzbekiston energetika vaziri Joʻrabek Mirzamahmudov ham ishtirok etdi.

Siyosat

18.08.2025, 16:00

So‘nggi yangiliklar

"Euronews" sayyohlarga Shahrisabzning betakror muhitini namoyish etmoqda

"Euronews" telekanali "Ipak yoʻli sarguzashtlari" koʻrsatuvining navbatdagi qismida tomoshabinlarni buyuklar taqdiri tugʻilgan afsonaviy Shahrisabzga sayohat qilishga taklif etdi.

Madaniy

30.08.2025, 15:13

Mark Rubio USAID rasman yopilishini eʼlon qildi

Mark Rubio USAID rasman yopilishini eʼlon qildi

AQSh Davlat kotibi Marko Rubio 29 avgust kuni X ijtimoiy tarmogʻida AQSh Xalqaro taraqqiyot agentligi (USAID) tugatilishi haqida eʼlon qildi.

Jahon

30.08.2025, 13:46

Prezident sobiq maslahatchisi, marhum Rustam Qosimov orden bilan mukofotlandi

Prezident sobiq maslahatchisi, marhum Rustam Qosimov orden bilan mukofotlandi

Prezident farmoni bilan Marhum Rustam Qosimov “Fidokorona xizmatlari uchun” orden bilan taqdirlandi. Bu haqda prezidenti matbuot xizmati xabar qildi.

Siyosat

30.08.2025, 12:48

Quvvalantiruvchi ichimliklar “quvvatsiz” qilsa-chi?!

Energetik ichimliklar qisqa muddatda tetiklik va kuch berayotgandek tuyulsa-da, ularning tarkibida inson organizmi uchun zararli boʻlgan moddalar mavjud.

Oʻzbekiston

30.08.2025, 12:35

Mirziyoyev Lukashenkoni tugʼilgan kuni bilan tabriklash uchun telefon qildi

Mirziyoyev Lukashenkoni tugʼilgan kuni bilan tabriklash uchun telefon qildi

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 30 avgust kuni Belarus Respublikasi Prezidenti Aleksandr Lukashenko bilan telefon orqali muloqot qildi. Bu haqda davlat rahbarining matbuot xizmati xabar qildi.

Siyosat

30.08.2025, 12:18

Toshkent maktablarida 10 va 11-sinf oʻquvchilari kameralar orqali kuzatiladi

Toshkent maktablarida 10 va 11-sinf oʻquvchilari kameralar orqali kuzatiladi

Toshkent shahridagi barcha maktablarda 10 va 11-sinf oʻquvchilarini kuzatish uchun maxsus kameralar oʻrnatiladi. Bu haqda Toshkent shahar hokimi Shavkat Umurzoqov 29 avgust kuni qaror qabul qildi.

Ta'lim

30.08.2025, 11:25

Jizzaxda firibgarlik bilan bogʻliq noqonuniy holat fosh etildi

Davlat tuzilmalarida korrupsion holatlarni aniqlash va ularga chek qoʻyish maqsadida Davlat xavfsizlik xizmati va Bosh prokuratura huzuridagi Departament xodimlari hamkorligida tezkor tadbir oʻtkazildi.

Oʻzbekiston

30.08.2025, 10:23

Toshkentda oziq-ovqatni qayta ishlashdagi innovatsiyalar namoyish etildi

Toshkentda Air Products kompaniyasi tomonidan tashkil etilgan Oziq-ovqat mahsulotlarini muzlatish, qayta ishlash va saqlashning yangi texnologiyalari markazida yangi loyihaga doir innovatsion uskunalar taqdimoti boʻlib oʻtdi. 

Oʻzbekiston

29.08.2025, 20:48

Quyosh va shamol elektr stansiyalari tomonidan ishlab chiqarilgan elektr energiyasi hajmi 7 mlrd kVt⋅soatga yetdi

Oʻzbekistondagi quyosh va shamol elektr stansiyalari tomonidan 2025 yilda ishlab chiqarilgan elektr energiyasi miqdori 7 mlrd kVt⋅soatni tashkil qildi.

Iqtisodiyot

29.08.2025, 19:45

Isroil armiyasi Yaman poytaxtiga bir qator havo zarbalari yoʻlladi

Zarbalar husiylar yetakchisi Abdulmalik al-Husiy nutq soʻzlayotgan vaqtda amalga oshirilgan.

Jahon

29.08.2025, 18:41

Kartoshka yetishtirish boʻyicha qaysi hudud yetakchi?

2025 yil yanvar–iyun oylarida respublikadagi barcha toifadagi xoʻjaliklar tomonidan 1,9 mln tonna kartoshka yetishtirilgan.

Iqtisodiyot

29.08.2025, 17:37

Oʻzbekistondagi qaysi muzeylarga sayyohlar eng koʻp boryapti?

Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 2025 yilning 1 yanvar holatiga, Oʻzbekistonda 138 ta muzey faoliyat koʻrsatmoqda (filiallarni ham qoʻshganda).

Madaniy

29.08.2025, 16:33