Вашингтон пост: Ўзбекистон тақдим этган хато рақамлар бутун дунёни янглиштирди

Ўзбекистон томонидан халқаро нашрга берган нотўғри  маълумотлари юзасидан жиддий муаммолар келиб чиққан.

2024 йилда “Nature” журналида Жаҳон иқтисодиёти 2050 йилга бориб иқлим ўзгариши иқтисодга , глобал ЯИМ таъсир этиши ҳақида мақола чоп этилган эди.

Сиёсат

07.08.2025, 19:26

Улашиш:

Vashington post: Oʻzbekiston taqdim etgan xato raqamlar butun dunyoni yanglishtirdi

Foto: Vashington post

Буюк Британия жойлашган Carbonbrief нашрининг таҳлилига кўра, 2024 йилда энг кўп иқтибос келтирилган иккинчи йирик мақола бўлган. Ушбу мақолада Ўзбекистон нотўғри маълумотлар бўлган. Бу маълумот Ўзбекистон ҳукумати томонидан берилган.

Ҳужжатда мамлакатлар таҳлили ва маълумотлар тўплами эса АҚШ ҳукумати, Жаҳон банки ва бошқа институтлар томонидан молиявий режалаштириш учун ишлатилган.

 

Ўзбекистон маълумотлар тўпламидан олиб ташланганидан сўнг, прогнозлар сезиларли даражада камайди — 2100 йилдаги 62 фоиздан 23 фоизга ва 2050 йилга бориб 19 фоиздан 6 фоизга тушади. Хатоликни Стенфорд университетининг глобал сиёсат лабораторияси директори ва янги шарҳ муаллифларидан бири Соломон Циан жамоаси аниқлаган.

 

"Маълумотлар билан ишлайдиган ҳар бир киши маълумотларни кўриб чиқиш ва уларнинг мақсадга мувофиқлигига ишонч ҳосил қилиш учун маълум бир масъулиятга эга", - деган Циан.

 

Бироқ, асл мақола муаллифлари, уларнинг таҳлиллари ҳали ҳам давом этаётганини таъкидламоқда.

 

Улар Ўзбекистон маълумотларига диққат билан қарашди. Маълумотлар тўплами мамлакат ялпи ички маҳсулоти 2000 йилда кескин пасайиб, деярли 90 фоизни йўқотганини кўрсатди. Кейин 2010 йилда у баъзи ҳудудларда ЯИМ 90 фоиздан ошганини кўрсатди. Бошқа йиллар ҳам шундай кўрсаткичлар кузатилди.

 

Жаҳон банки маълумотларига кўра, сўнгги 40 йил ичида мамлакатнинг ўсиши аслида жуда оддий бўлиб, 0,2 фоиз пасайишдан 7,7 фоизгача ўсиш оралиғида бўлган.

 

Дастлабки тадқиқот маълумотларидаги бу кескин ўзгаришлар ҳарорат ва ёғингарчилик ўзгаришларини иқтисодий ўсиш билан боғлайдиган асосий моделда устунлик қилди. Бунинг натижасида иқлим ўзгариши ЯИМга жиддий зарар етказишини кўрсатадиган модель пайдо бўлди.

Сянг бу натижаларни ҳайратланарли деб топди. "Кўп маълумотлар мавжуд бўлганида, кичик бир мамлакат шунчалик таъсир кўрсатиши мумкинлиги мантиққа тўғри келмайди," деган Сянг. Шунинг учун, у натижалар ва маълумотларни пухта текшириш зарурлигини таъкидлади.

 

Дастлабки мақола муаллифлари - Германиядаги Потсдам иқлим таъсирини ўрганиш институти олимлари - бошқача фикрда. Уларнинг айтишича, Ўзбекистон маълумотларидаги хатолик асл маълумотларни қайта ишлашдаги муаммолар туфайли юз берган. Қўшимча таҳлилда улар Ўзбекистон маълумотларини тузатиб, моделларининг асосий иқтисодий тенденцияларни назорат қилиш усулини ҳам ўзгартирдилар.

 

Потсдам институти постдокторант-тадқиқотчиси Максимилиан Котс шундай дейди: "Буни амалга ошириб, ҳисоб-китобларимиз умуман олганда янада ишончлироқ бўлишини аниқладик".

 

Ушбу ўзгартирилган усулни қўллаб, улар дастлабки хулосаларига жуда яқин натижаларни олдилар. Масалан, 2050 йилга келиб 19 фоизлик зарар ўрнига, янги таҳлил 17 фоизни кўрсатмоқда.

 

Берлин Техника университети атроф-муҳит иқтисодиёти профессори ва дастлабки тадқиқотнинг яна бир муаллифи Леониэ Венз шундай деди: "Биз миннатдормиз ва уларнинг бу масалаларга эътибор қаратиши илмий жараённинг яхши қисми деб ўйлайман. Аммо муҳими шундаки, мақоланинг асосий хулосалари ўз кучида қолмоқда ва тахминларда фақат озгина ўзгаришлар бор".

 

Бироқ, бу ўзгариш мақола методологиясини ўзгартиришни талаб қилди ва танқидчилар ҳали ҳам бунга шубҳа билан қарашмоқда.

 

Ялпи ички маҳсулотдаги ўзгаришларнинг катталиги ҳақидаги хавотирлар ўзаро текшириш жараёнида аллақачон аниқ бўлган эди. Nature журнали томонидан оммага эълон қилинган тақриз ҳужжатида номаълум бир шарҳловчи шундай деб ёзган: "Мен буларнинг барчасини яхши тушунтирилган ва ишончли деб топаман, аммо шахсан, натижаларга ишонишим қийин, чунки зарарлар мутлақ доимий бўлмагани ҳолда, улар кутилмаган даражада катта кўринади."

 

Муаллифлар билан фикр алмашгандан сўнг, тақризчи кейинчалик мақоланинг нашр этилишини маъқуллади.

 

Сяннинг таъкидлашича, бу тадқиқот фаннинг ўзини қандай тузатишининг муҳим мисолидир ва "Ҳайдовчининг хатоси туфайли битта автоҳалокатнинг содир бўлиши, барча автомобиллар асосий жиҳатдан носоз деган хулосага олиб келмайди."

мавзуга оид янгиликлар

Yaponiya TIV Oʻzbekistonga keladi

Япония ТИВ Ўзбекистонга келади

Жорий йилнинг 26-27 август кунлари Япония ташқи ишлар вазири Такеси Ивая расмий ташриф билан Ўзбекистонда. Вазирининг охирги уч йил ичида биринчи маротаба Ўзбекистонга келиши. Бу ҳақда “Yuz.uz” нашри хабар қилди.

Сиёсат

26.08.2025, 14:30

Oʻzbekistonda ish haqi oʻsishi Markaziy Osiyo mamlakatlaridan ortda qolmoqda

Ўзбекистонда иш ҳақи ўсиши Марказий Осиё мамлакатларидан ортда қолмоқда

Марказий банк ҳисоботига кўра, сўнгги чоракларда Ўзбекистонда иш ҳақи ўсиш суръати қўшни Марказий Осиё ва Кавказ давлатларидаги кўрсаткичлардан сезиларли даражада орқада қолмоқда. Бу ҳолат аҳолининг харид қобилиятига салбий таъсир кўрсатиб, ички талабнинг пасайишига олиб келиши мумкин.

Иқтисодиёт

25.08.2025, 11:00

Vashington meri 1 sentabrni Oʻzbekiston Mustaqillik kuni deb eʼlon qildi

Вашингтон мери 1 сентябрни Ўзбекистон Мустақиллик куни деб эълон қилди

Вашингтон мери Мериэл Баузер Ўзбекистон мустақиллигининг 34 йиллиги муносабати билан 1 сентябрни АҚШ пойтахтида расман “Ўзбекистон Мустақиллиги куни” деб эълон қилди.

Маданий

22.08.2025, 14:19

Oʻzbekistonliklarning katta qismi oʻrtacha kredit tarixiga ega — K

Ўзбекистонликларнинг катта қисми ўртача кредит тарихига эга — КАТ

Шу йилнинг биринчи ярим йиллигида Ўзбекистон бўйлаб 950 мингдан ортиқ фуқаро ўз кредит тарихини текширган. Бу ҳақда Кредит-ахборот таҳлилий маркази (КАТМ) хабар қилди.

Иқтисодиёт

19.08.2025, 17:37

Oʻzbekiston yana rekordlar kitobiga kirdi

Ўзбекистон яна рекордлар китобига кирди

Ўзбекистон ёшлари илк бор муҳандислик ва робототехника йўналиши бўйича Гиннес рекордлар китобига киритилди.

Ўзбекистон

19.08.2025, 11:58

Oʻzbekiston va Afgʻoniston oʻrtasida 243 million AQSh dollarlik toʻrtta energiya loyihasi boʻyicha shartnoma imolandi

Ўзбекистон ва Афғонистон ўртасида 243 миллион АҚШ долларлик тўртта энергия лойиҳаси бўйича шартнома имоланди

2025 йил 17 август куни Афғонистон Бош вазирнинг иқтисодий масалалар бўйича ўринбосари мулла Абдул Ғани Барадар Охунд иштирокида Афғонистон Брешна Шеркат (DABC) ва Ўзбекистон ўртасида тўртта электр энергияси лойиҳаси бўйича шартномалар имзоланди. Ҳужжатни имзолаш маросимида Ўзбекистон энергетика вазири Жўрабек Мирзамаҳмудов ҳам иштирок этди.

Сиёсат

18.08.2025, 16:00

сўнгги янгиликлар

Шавкат Мирзиёев Ислом цивилизацияси марказида пардозлаш ва жиҳозлаш ишларини кўздан кечирди

Давлат раҳбари марказдаги бунёдкорликни юқори баҳолаб, унинг фаолиятини тўғри ташкил этиш, маъно-мазмунини бойитиб бориш юзасидан кўрсатмалар берди.

Ўзбекистон

29.08.2025, 15:24

Шавкат Мирзиёев Мустақиллик монументига гулчамбар қўйди, Янги Ўзбекистон кўчасидаги ерости автомобиль йўли очилди

Президент Шавкат Мирзиёев “Янги Ўзбекистон” боғига ташриф буюриб, Мустақиллик монументи пойига гулчамбар қўйди. Шунингдек, Янги Ўзбекистон кўчасида барпо этилган ерости автомобиль йўлини кўздан кечирди.

Ўзбекистон

29.08.2025, 15:19

Шавкат Мирзиёев қатағон қурбонларини ёд этиш маросимида иштирок этди

Қатағон қурбонларини ёд этиш куни муносабати билан 29 август куни Шаҳидлар хотираси хиёбонига давлат ва жамоат ташкилотлари вакиллари, нуронийлар, зиёлилар йиғилди.

Ўзбекистон

29.08.2025, 15:12

Кексаларни фирибгарлардан ҳимоя қилиш зарур

Фирибгарликнинг энг кенг тарқалган усулларидан бири банк ходими номидан қўнғироқ қилишдир.

Ўзбекистон

29.08.2025, 14:36

Осиё Тараққиёт банки Ўзбекистондаги йўл қурилиши учун 233 млн доллар кредит ажратди

Лойиҳа доирасида А-380 йўлининг қарийб 87 км янгиланади, жумладан Тўрткўл — Элликқалъа — Беруний янги айланма йўли қурилади. 

Иқтисодиёт

29.08.2025, 13:31

Endi oʻzbekistonliklar Iordaniyaga vaziasi borishi mumkin

Энди ўзбекистонликлар Иорданияга вазиасиз бориши мумкин

Ўзбекистон фуқаролари 25 сентябрдан бошлаб Иорданияга визасиз боришлари мумкин. Бу ҳақда Ташқи ишлар вазирлиги матбуот котиби Аҳрор Бурхонов "Spot.uz"га маълум қилган.

Сиёсат

29.08.2025, 13:25

Тошкент ва Қашқадарё вилоятларида наркотик моддалар савдосига чек қўйилди

Ўтказилган тезкор тадбирда интернет тармоғи орқали синтетик наркотиклар савдоси билан шуғулланувчи жиноий гуруҳнинг фаол аъзоси қўлга олинди.

Ўзбекистон

29.08.2025, 12:25

Oʻz bolalarini ayovsiz kaltaklagan otaga jinoyat ishi ochildi

Ўз болаларини аёвсиз калтаклаган отага жиноят иши очилди

Ижтимоий тармоқларда тарқалган Жиззах вилояти ўз ота вояга етмаган фарзандларини шафқатсиз калтаклаган акс этган видео ёзув тарқалди. Болалар Омбудсмани 1983 йилда туғилган отага жиноят иши қўзғатилганини маълум қилди.

Ўзбекистон

29.08.2025, 11:20

"Истанбул Башакшеҳир" миссияни уддалай олмади

Элдор Шомуродов ва Аббосбек Файзуллаев тўп тепадиган "Истанбул Башакшеҳир" клуби Конференциялар лигаси саралашида муваффақиятсизликка учради.

Спорт

29.08.2025, 10:53

Мисрда Ўзбекистон билан ҳамкорликда аммофос ишлаб чиқариш заводи қурилади

Ўзбекистон элчихонаси кўмагида "Ўзкимёсанатлойиҳа" АЖ делегациясининг Мисрга амалий сафари ташкил этилди, деб хабар қилмоқда "Дунё" АА мухбири.

Ўзбекистон

29.08.2025, 10:05

Тошкент метросида касса операторлари лавозими босқичма-босқич тугатилади

Биринчи босқичда 204 та оператор штати қисқартирилди. Йил якунига қадар барча бекатларда банкоматлар ўрнатилиши ва оператор лавозимлари бутунлай тугатилиши режалаштирилган.

Ўзбекистон

29.08.2025, 09:01

Ижро иши бўйича кафолат маблағлари институти жорий этилмоқда

Ўзбекистонда «Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида»ги қонунга янги механизм — ижро иши бўйича кафолат маблағлари институти киритилди.

Ўзбекистон

28.08.2025, 21:20