Маргарет Ҳемилтон 90 ёшида вафот этди

Ойга қўнишда муҳим роль ўйнаган дастур

Маргарет Ҳемилтоннинг номи космик тадқиқотлар тарихида алоҳида ўрин тутади. У NASA’нинг «Аполлон» дастури доирасида MIT мутахассислари ишлаб чиққан парвоз дастурий таъминоти жамоасига раҳбарлик қилган. Бу дастур космик кеманинг борт компьютерига мураккаб вазифаларни бажариш ва фавқулодда ҳолатларда устувор вазифаларни ажратиш имконини берган. 

1969 йил июль ойида «Аполлон-11» миссияси Ойга қўниш арафасида бўлганида, борт компьютерида 1202 рақамли огоҳлантириш сигнали пайдо бўлди. Компьютерга юклама ортиб кетган эди. Бироқ тизим муҳим вазифаларни устувор деб белгилаб, иккинчи даражали жараёнларни чеклай олди. Натижада қўниш жараёни давом эттирилди ва Нил Армстронг ҳамда Базз Олдрин Ой юзасига қўнишга муваффақ бўлди.

«Дастурий таъминот муҳандиси» тушунчасини оммалаштирган олим

Маргарет Ҳемилтон 1936 йил 17 августда АҚШнинг Индиана штатида туғилган. У 1958 йилда Эрлхэм коллежида математика бўйича бакалавр даражасини олган ва 1959 йилдан MITда ишлай бошлаган. Дастлаб об-ҳавони прогноз қилишга мўлжалланган дастурлар устида ишлаган, кейинчалик эса космик дастурларга жалб этилган.

1960-йилларда дастурий таъминотни ишлаб чиқиш ҳали мустақил муҳандислик йўналиши сифатида тўлиқ эътироф этилмаган эди. Ҳемилтон ўз меҳнатининг мураккаблиги ва аҳамиятини таъкидлаш мақсадида «software engineering» — «дастурий таъминот муҳандислиги» атамасини қўллай бошлагани билан ҳам танилган.

Барак Обама унга Президентнинг Озодлик медалини топширган

Маргарет Ҳемилтоннинг илмий ва муҳандислик соҳасидаги хизматлари бир қатор мукофотлар билан эътироф этилган. 2016 йилда АҚШнинг собиқ президенти Барак Обама унга мамлакатнинг энг юксак фуқаролик мукофотларидан бири — Президентнинг Озодлик медалини топширган.

2017 йилда эса у NASA тарихида муҳим ўрин тутган аёл олимлар ва астронавтларга бағишланган LEGO тўпламига киритилди. Унинг кодлар ёзилган қоғозлар уюми ёнида турган сурати ҳам дастурлаш тарихининг энг машҳур тасвирларидан бирига айланган.

Маргарет Ҳемилтоннинг мероси фақат инсоннинг Ойга қўнишидаги ҳиссаси билан чекланмайди. У дастурий таъминотни ишлаб чиқишга бўлган қарашларни ўзгартиришга ёрдам берди ва замонавий компьютер технологиялари ривожига катта таъсир кўрсатди.

Муаллиф: Ҳасанбой ОЧУН