Рохинжалар геноциди: Мьянма халқаро суд олдида жавоб беради
БМТнинг Халқаро суди 19 ноябрь куни Мьянмага қарши рохинжа мусулмонларига нисбатан геноцид содир этилгани ҳақидаги иш бўйича қарор чиқариши кутилмоқда. БМТ терговчилари ҳарбийлар юзлаб қишлоқларни вайрон қилгани, оммавий қотилликлар содир этгани ва аёллар ҳамда болаларга нисбатан мунтазам жинсий зўравонлик ишлатганини қайд этган.
Жаҳон
19.11.2026, 10:56
Улашиш:

Гамбия томонидан киритилган даъво 2017 йилдаги ҳарбий амалиётлар ва улар оқибатида юз минглаб рохинжаларнинг Бангладешга қочиб кетиши билан боғлиқ.
Бу Халқаро суднинг ўн йилдан ортиқ вақт ичида геноцид иши бўйича моҳиятан чиқарадиган биринчи қарори бўлади. Ҳуқуқшунослар унинг хулосалари Жанубий Африканинг Исроилга қарши Ғазо бўйича геноцид даъвосига ҳам таъсир кўрсатиши мумкинлигини таъкидламоқда.
Рохинжаларга қарши зўравонликлар
Гамбия 2019 йил ноябрь ойида Мьянмага қарши Халқаро судга мурожаат қилган. Мамлакат Мьянма 1948 йилги Геноцид жиноятининг олдини олиш ва уни жазолаш тўғрисидаги конвенция мажбуриятларини бузганини таъкидламоқда. Иш Ислом ҳамкорлик ташкилоти кўмагида киритилган.
Мьянма ҳарбийлари 2016 йил октябридан Ракхайн штатида «тозалаш амалиётлари» деб аталган операцияларни бошлаган. 2017 йил август ойида эса рохинжа қуролли гуруҳининг полиция постларига ҳужумларидан кейин кенг кўламли ҳарбий амалиёт ўтказилган. БМТ ҳисоб-китобларига кўра, бу жараёнда тахминан 10 минг рохинжа ҳалок бўлган, 740 мингга яқин киши эса Бангладешга қочишга мажбур бўлган.
БМТ терговчилари ҳарбийлар юзлаб қишлоқларни вайрон қилгани, оммавий қотилликлар содир этгани ва аёллар ҳамда болаларга нисбатан мунтазам жинсий зўравонлик ишлатганини қайд этган. Терговчилар бу ҳаракатларда геноцид нияти аломатлари бўлиши мумкинлигини билдирган.
Мьянма эса ҳарбийлар ҳаракатларини қуролли гуруҳларнинг ҳужумларига қарши аксилтеррор амалиёти сифатида изоҳлайди ва геноцид айбловини рад этади. Мамлакат ҳукумати рохинжаларни йўқ қилиш нияти бўлганини тасдиқловчи бевосита далиллар йўқлигини таъкидлаган.
1982 йилда қабул қилинган фуқаролик тўғрисидаги қонун рохинжаларни Мьянманинг расман тан олинган 135 этник гуруҳи қаторига киритмаган. Натижада уларнинг аксарияти фуқароликдан маҳрум бўлиб, ҳуқуқий жиҳатдан фуқаролиги бўлмаган аҳолига айланган.
Суд қандай масалаларни ҳал қилади?
Халқаро суд Мьянма давлати рохинжаларга қарши геноцид содир этган-этмаганини ва бу ҳаракатлар давлат зиммасига юкланиши мумкинлигини баҳолайди. Геноцидни исботлаш учун муайян миллий, этник, ирқий ёки диний гуруҳни тўлиқ ёки қисман йўқ қилишга қаратилган махсус ният мавжудлигини кўрсатиш талаб этилади.
Гамбия суддан айбдорларни жавобгарликка тортиш, жабрланганларга товон тўлаш ва рохинжаларнинг хавфсиз равишда ўз уйларига қайтиши учун шароит яратишни талаб қилмоқда. Шунингдек, уларнинг мулкий ҳуқуқларини тиклаш ва рохинжа сифатида ўзлигини тан олиш ҳуқуқини таъминлаш масалалари ҳам кўтарилган.
Суд қарори якуний бўлади ва ундан апелляция тартибида шикоят қилиш мумкин эмас. Бироқ Халқаро суднинг қарорларини бевосита мажбурий ижро эттириш имкониятлари чекланган. Агар Мьянма қарорни бажармаса, Гамбия БМТ Хавфсизлик Кенгашига мурожаат қилиши мумкин. Аммо Кенгашнинг доимий аъзолари вето ҳуқуқига эга.
Бу ишнинг натижаси Жанубий Африканинг Исроилга қарши Ғазо секторида геноцид содир этилгани ҳақидаги даъвоси учун ҳам аҳамиятли бўлиши мумкин. Ҳуқуқшунослар Халқаро суднинг геноцид ниятини баҳолаш ва далилларни талқин қилиш бўйича ёндашуви бошқа халқаро ишлар учун ҳам ҳуқуқий мезонларни шакллантириши мумкинлигини таъкидламоқда.
Халқаро суднинг қарори Мьянмадаги муайян шахсларни жиноий жавобгарликка тортиш масаласини ҳал қилмайди. Бу ваколат Халқаро жиноий судга тегишли. Халқаро суд эса давлатлар ўртасидаги низоларни кўриб чиқади.
Жаҳон
19.11.2026, 10:56
Улашиш:
мавзуга оид янгиликлар

«Ғазоликларнинг аҳволи оғир»: Люис Ҳемилтон Исроилга мурожаат қилди
Жаҳон
12.11.2026, 16:42

Ғазода ҳарорат совимоқда, гуманитар ёрдам эса киролмаяпти
Жаҳон
12.11.2026, 12:36

Европа Иттифоқи Ғазо учун 1 миллиард долларлик ёрдам дастурини ишга туширди
Жаҳон
13.07.2026, 18:03

“Фаластиндаги қочқинлар агентлиги инқироз ёқасида” – Антонио Гутерриш
Жаҳон
01.07.2026, 10:43

Ғазодаги урушни “геноцид” деб атаган жарроҳ АҚШ Конгрессига номзод бўлди
Жаҳон
03.06.2026, 16:26

Ҳиндистонда мусулмонлар депортация ва ҳибс хавфига дуч келмоқда
Жаҳон
16.11.2026, 11:02
машҳур янгиликлар

Ўзбек алифбосидаги тўрт ҳарф ўзгарди
Таълим
21.10.2026, 14:48

Хитой футболининг қулаши
Спорт
04.11.2026, 14:44

Ўзбекистонда онлайн харидорларнинг 70 фоизи ишлатилган товар сотиб олган
Ўзбекистон
04.11.2026, 11:45

Ҳиндистонда йигит AI ёрдамида ўзини ўғирлатди
Жаҳон
02.11.2026, 11:04

Таиланд ўзбекистонликлар учун визасиз режимни қайтарадими?
Ўзбекистон
28.10.2026, 12:16

Каспийдаги фожиадан сўнг Қозоғистон армиясида катта ўзгариш
Жаҳон
22.10.2026, 11:12
сўнгги янгиликлар

Ўзбекистон ва Туркманистон чегарадан ўтишни енгиллаштирмоқчи
Сиёсат
19.11.2026, 09:42

Ўзбекистонлик профессор Қозоғистонда нега қамалди?
Сиёсат
18.11.2026, 18:31

Deutsche Bank: Трамп ва Эпштейннинг Россия билан алоқалари ошкор бўлди
Сиёсат
18.11.2026, 16:45

Трампга суиқасд режаси: покистонлик 27,5 йилга қамалди
Жаҳон
18.11.2026, 14:28

Ўзбекистондан Канадага бориш осонлашадими?
Сиёсат
18.11.2026, 11:47

Эрон Вашингтонда кимёвий қурол ишлатадими?
Жаҳон
18.11.2026, 10:39

Наманганда ўғрилик: устахонадан 14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган йигит ушланди
Ўзбекистон
18.11.2026, 10:10

Тошкентда ҳайвонлар ва қушлар оммавий нобуд бўлаётгани ростми?
Ўзбекистон
17.11.2026, 17:26

Эбола вирусидан 6 минга яқин киши вафот этди
Жаҳон
17.11.2026, 15:33

Тошкентдан Астраханга поезд қатнови йўлга қўйилади
Ўзбекистон
17.11.2026, 12:28

Европа мигрантларни Ўзбекистонга юбориши мумкинми?
Ўзбекистон
17.11.2026, 12:11

Бузиладиган уй эгалари учун янги таклиф: 1,5 баравар катта уй-жой
Ўзбекистон
16.11.2026, 17:32

Айрим тадбиркорлар импорт ҚҚСни бошқача тўлайди
Иқтисодиёт
16.11.2026, 15:22

Ўзбекистонда ҳафта давомида ҳарорат ўзгаради
Ўзбекистон
16.11.2026, 12:39

Ҳиндистонда мусулмонлар депортация ва ҳибс хавфига дуч келмоқда
Жаҳон
16.11.2026, 11:02

Банк иловаларидан фойдаланишда биометрия талаби ўзгарди
Иқтисодиёт
16.11.2026, 10:31

Тошкентда ОИВ юқтирган беморлар қанча?
Ўзбекистон
16.11.2026, 10:21

Шоҳрух Ғиёсов нега лавозимидан озод этилди?
Ўзбекистон
15.11.2026, 17:09

Яманда қамал сабаб касалликлар тарқалмоқда
Жаҳон
14.11.2026, 14:21
машҳур янгиликлар

Ўзбек алифбосидаги тўрт ҳарф ўзгарди
Таълим
21.10.2026, 14:48

Хитой футболининг қулаши
Спорт
04.11.2026, 14:44

Ўзбекистонда онлайн харидорларнинг 70 фоизи ишлатилган товар сотиб олган
Ўзбекистон
04.11.2026, 11:45

Ҳиндистонда йигит AI ёрдамида ўзини ўғирлатди
Жаҳон
02.11.2026, 11:04

Таиланд ўзбекистонликлар учун визасиз режимни қайтарадими?
Ўзбекистон
28.10.2026, 12:16

Каспийдаги фожиадан сўнг Қозоғистон армиясида катта ўзгариш
Жаҳон
22.10.2026, 11:12
