Можтабо Хоманаий ким?

Орадан кўп ўтмай, Ислом инқилоби қўриқчилари корпуси (ИИҚК) унга садоқат қасамёдини қабул қилди ва унинг кўрсатмаларига амал қилишга тайёрлигини билдирди.

Бу Эрон Ислом Республикаси тарихида раҳбарлик лавозими отадан ўғилга ўтган илк ҳолат сифатида баҳоланмоқда.

56 ёшли Можтабо Хоманаий узоқ йиллар давомида оммавий сиёсий майдонда кам кўринган. У асосан диний семинарияларда фаолият юритиб, сояда қолган шахс сифатида танилган. Бироқ экспертлар уни доимо куч ишлатар тузилмаларга катта таъсир ўтказа оладиган “кулранг кардинал” сифатида баҳолаб келган.

Энди эса у расман мамлакат ҳокимиятининг энг юқори поғонасига кўтарилди.

Биография

Можтабо Хоманаий 1969 йил 8 сентябрда Машҳад шаҳрида туғилган. У Эроннинг амалдаги олий раҳбари Али Хоманаийнинг олти фарзанди ичида иккинчиси ҳисобланади.

18 ёшида у нуфузли “Алавий” мактабини тамомлаб, “Ҳабиб” кўнгиллилар батальонига қўшилди ва Эрон-Ироқ урушида қатнашди. Айнан шу даврда у Ислом инқилоби қўриқчилари корпусининг бўлажак қўмондонлари билан яқин алоқалар ўрнатди. Кейинчалик бу алоқалар унинг сиёсий таъсири учун муҳим пойдеворга айланди.

1999 йилда Можтабо муқаддас Қум шаҳрига йўл олиб, илоҳиёт илмларини ўрганишни бошлади. Кейинчалик у маҳаллий диний семинарияда дарс берди.

Қизиғи шундаки, у узоқ вақт давомида анъанавий диний либос киймаган ва оятуллоҳ унвонига эга бўлмаган. Бироқ фавқулодда сиёсий вазият ва элиталарнинг якдиллиги туфайли унинг диний легитимлиги тезлаштирилган тартибда тан олингани айтилмоқда.

Сиёсий таъсир

Можтабо Хоманаий расмий давлат лавозимларини деярли эгалламаган бўлса-да, сўнгги йигирма йил давомида у амалда Олий раҳнамо маъмурияти — “Бейт-е раҳбарий” фаолиятига катта таъсир ўтказиб келган.

Бу институт Эронда қарор қабул қилишнинг асосий марказларидан бири ҳисобланади. Отасининг ишончли вакили сифатида Можтабо диний уламолар ва куч ишлатар тузилмалар ўртасидаги муносабатларни мувофиқлаштириб келган.

Унинг сиёсий нуфузи айниқса 2005 ва 2009 йилларда, президент Маҳмуд Аҳмадинажодни қўллаб-қувватлаганида намоён бўлди. Айрим таҳлилчиларнинг фикрича, 2009 йилдаги норозилик намойишларини бостиришда ҳам у муҳим роль ўйнаган.

Иқтисодий таъсир

Можтабо Хоманаий Эрондаги айрим йирик иқтисодий тузилмалар билан боғлиқ шахс сифатида ҳам тилга олинади. Жумладан, ижтимоий ва иқтисодий лойиҳаларни молиялаштирувчи “Сетад” жамғармаси фаолияти билан унинг номи кўп маротаба боғланган.

Ғарб таҳлил марказлари ва ахборот агентликлари маълумотларига кўра, у ташқи иқтисодий алоқалар тармоғига ҳам эга. Айрим хабарларда унинг Форс кўрфази минтақасидаги бизнес тузилмалари ва хорижий кўчмас мулклар билан алоқадорлиги тилга олинади.

Шахсий ҳаёти

Можтабо Хоманаий 2004 йилдан бери сиёсатчи Ғолям-Али Ҳаддод-Одилнинг қизи Заҳра Ҳаддод-Одилга уйланган. Бу никоҳ Хоманаийлар оиласининг Эрон сиёсий элитаси билан алоқаларини янада мустаҳкамлаган.

Жуфтликнинг уч нафар фарзанди бор.

Халқаро муносабат

Можтабо Хоманаийнинг олий раҳбар этиб сайланиши халқаро майдонда турлича муносабатларга сабаб бўлди.

АҚШнинг собиқ президенти Дональд Трамп бу қарорни танқид қилди. Исроил расмийлари ҳам янги раҳбарга нисбатан кескин баёнотлар берди.

Шу билан бирга, Россия, Хитой ва қатор давлатлар Теҳрон билан ҳамкорликни давом эттиришга тайёр эканини маълум қилди. Айрим таҳлилчилар бу вазиятни глобал сиёсий блоклар ўртасидаги рақобатнинг яна бир кўриниши сифатида баҳоламоқда.

Можтабо Хоманаийнинг ҳокимият тепасига келиши Эрон сиёсатида янги босқич бошланганини англатади. У мамлакат сиёсий тизимини яхши биладиган ва куч ишлатар тузилмалар билан яқин алоқаларга эга шахс сифатида қаралмоқда.

Янги раҳбарнинг сиёсий йўналиши ва ташқи сиёсатда қандай қарорлар қабул қилиши эса нафақат Эрон, балки бутун Яқин Шарқ минтақаси келажагига таъсир кўрсатиши мумкин.

Муаллиф: Азиз СОЛИЕВ