Mojtabo Xomanaiy kim?

Oradan koʻp oʻtmay, Islom inqilobi qoʻriqchilari korpusi (IIQK) unga sadoqat qasamyodini qabul qildi va uning koʻrsatmalariga amal qilishga tayyorligini bildirdi.

Bu Eron Islom Respublikasi tarixida rahbarlik lavozimi otadan oʻgʻilga oʻtgan ilk holat sifatida baholanmoqda.

56 yoshli Mojtabo Xomanaiy uzoq yillar davomida ommaviy siyosiy maydonda kam koʻringan. U asosan diniy seminariyalarda faoliyat yuritib, soyada qolgan shaxs sifatida tanilgan. Biroq ekspertlar uni doimo kuch ishlatar tuzilmalarga katta taʼsir oʻtkaza oladigan “kulrang kardinal” sifatida baholab kelgan.

Endi esa u rasman mamlakat hokimiyatining eng yuqori pogʻonasiga koʻtarildi.

Biografiya

Mojtabo Xomanaiy 1969 yil 8 sentabrda Mashhad shahrida tugʻilgan. U Eronning amaldagi oliy rahbari Ali Xomanaiyning olti farzandi ichida ikkinchisi hisoblanadi.

18 yoshida u nufuzli “Alaviy” maktabini tamomlab, “Habib” koʻngillilar bataloniga qoʻshildi va Eron-Iroq urushida qatnashdi. Aynan shu davrda u Islom inqilobi qoʻriqchilari korpusining boʻlajak qoʻmondonlari bilan yaqin aloqalar oʻrnatdi. Keyinchalik bu aloqalar uning siyosiy taʼsiri uchun muhim poydevorga aylandi.

1999 yilda Mojtabo muqaddas Qum shahriga yoʻl olib, ilohiyot ilmlarini oʻrganishni boshladi. Keyinchalik u mahalliy diniy seminariyada dars berdi.

Qizigʻi shundaki, u uzoq vaqt davomida anʼanaviy diniy libos kiymagan va oyatulloh unvoniga ega boʻlmagan. Biroq favqulodda siyosiy vaziyat va elitalarning yakdilligi tufayli uning diniy legitimligi tezlashtirilgan tartibda tan olingani aytilmoqda.

Siyosiy taʼsir

Mojtabo Xomanaiy rasmiy davlat lavozimlarini deyarli egallamagan boʻlsa-da, soʻnggi yigirma yil davomida u amalda Oliy rahnamo maʼmuriyati — “Beyt-ye rahbariy” faoliyatiga katta taʼsir oʻtkazib kelgan.

Bu institut Eronda qaror qabul qilishning asosiy markazlaridan biri hisoblanadi. Otasining ishonchli vakili sifatida Mojtabo diniy ulamolar va kuch ishlatar tuzilmalar oʻrtasidagi munosabatlarni muvofiqlashtirib kelgan.

Uning siyosiy nufuzi ayniqsa 2005 va 2009 yillarda, prezident Mahmud Ahmadinajodni qoʻllab-quvvatlaganida namoyon boʻldi. Ayrim tahlilchilarning fikricha, 2009 yildagi norozilik namoyishlarini bostirishda ham u muhim rol oʻynagan.

Iqtisodiy taʼsir

Mojtabo Xomanaiy Erondagi ayrim yirik iqtisodiy tuzilmalar bilan bogʻliq shaxs sifatida ham tilga olinadi. Jumladan, ijtimoiy va iqtisodiy loyihalarni moliyalashtiruvchi “Setad” jamgʻarmasi faoliyati bilan uning nomi koʻp marotaba bogʻlangan.

Gʻarb tahlil markazlari va axborot agentliklari maʼlumotlariga koʻra, u tashqi iqtisodiy aloqalar tarmogʻiga ham ega. Ayrim xabarlarda uning Fors koʻrfazi mintaqasidagi biznes tuzilmalari va xorijiy koʻchmas mulklar bilan aloqadorligi tilga olinadi.

Shaxsiy hayoti

Mojtabo Xomanaiy 2004 yildan beri siyosatchi Gʻolyam-Ali Haddod-Odilning qizi Zahra Haddod-Odilga uylangan. Bu nikoh Xomanaiylar oilasining Eron siyosiy elitasi bilan aloqalarini yanada mustahkamlagan.

Juftlikning uch nafar farzandi bor.

Xalqaro munosabat

Mojtabo Xomanaiyning oliy rahbar etib saylanishi xalqaro maydonda turlicha munosabatlarga sabab boʻldi.

AQShning sobiq prezidenti Donald Tramp bu qarorni tanqid qildi. Isroil rasmiylari ham yangi rahbarga nisbatan keskin bayonotlar berdi.

Shu bilan birga, Rossiya, Xitoy va qator davlatlar Tehron bilan hamkorlikni davom ettirishga tayyor ekanini maʼlum qildi. Ayrim tahlilchilar bu vaziyatni global siyosiy bloklar oʻrtasidagi raqobatning yana bir koʻrinishi sifatida baholamoqda.

Mojtabo Xomanaiyning hokimiyat tepasiga kelishi Eron siyosatida yangi bosqich boshlanganini anglatadi. U mamlakat siyosiy tizimini yaxshi biladigan va kuch ishlatar tuzilmalar bilan yaqin aloqalarga ega shaxs sifatida qaralmoqda.

Yangi rahbarning siyosiy yoʻnalishi va tashqi siyosatda qanday qarorlar qabul qilishi esa nafaqat Eron, balki butun Yaqin Sharq mintaqasi kelajagiga taʼsir koʻrsatishi mumkin.

Muallif: Aziz SOLIYeV