Қуввалантирувчи ичимликлар “қувватсиз” қилса-чи?!

Сўнгги йилларда қувватлантирувчи ичимликларга бўлган талаб сезиларли даражада ошмоқда. Айниқса, мактаб ёшидаги болалар ва ўсмирлар орасида бу ичимликларнинг истеъмоли кундан-кунга ортмоқда. Энергетик ичимликлар қисқа муддатда тетиклик ва куч бераётгандек туюлса-да, уларнинг таркибида инсон организми учун зарарли бўлган моддалар мавжуд. Шу боисдан, бу маҳсулотни 18 ёшдан кичикларга сотиш қатъий тақиқланган бўлишига қарамай, бу қоидага барча савдо дўконлари тўлиқ амал қилмаяпти. Натижада, ёшлар орасида энергетик ичимликларга қарамлик ҳолатлари кенг тарқалмоқда.

Энергетик ичимликлар таркибида кофеин, шакар, таурин, B гуруҳи витаминлари, ўсимлик экстрактлари ҳамда қўшимча ингредиентлар мавжуд бўлиб, улар организмга қисқа муддатли энергия беради. Кофеин – бу нерв тизимини қўзғатувчи асосий модда ҳисобланиб у диққатни оширади ва чарчоқни камайтиради. Лекин кўп истеъмол қилинганда уйқусизлик, асабийлашиш ва юрак уришининг тезлашишига олиб келиши мумкин. Қувватлантирувчи ичимликлар таркибидаги юқори миқдордаги шакар организм учун зарарли ҳисобланади. Шунингдек, ушбу ичимликнинг юқори кислоталилиги тиш эмалини емириши ва ошқозон шиллиқ қаватининг шикастланишига сабаб бўлиши мумкин.

Энергетик ичимликка қарамлик ҳолатлари ўрта ёшли ва кекса инсонларга қараганда ёшлар орасида жуда оммалашган. Бунинг асосий сабабларидан бири кучли маркетинг стратегияси ҳисобланади. Энергетик ичимликлар кўпинча тетиклик, куч-қувват ва муваффақият рамзи сифатида кўрсатилади, бу эса болалар ва ўсмирларни уларни синаб кўришга ундайди. Қолаверса, муҳит ҳам катта роль ўйнайди. Чунки, ўсмирлар орасида тез-тез қувватлантирувчи ичимликлар истеъмол қилиш “авторитет” вазифасини ҳам ўтамоқда.

Қувватлантирувчи ичимликларга қарамлик фақат жисмоний саломатликка зарар етказмайди, балки руҳий ҳолатга ҳам салбий таъсир қилади. Ёшларда безовталик, депрессия ва хотира билан боғлиқ муаммолар кўпаяди. Уларнинг ўрганишга бўлган қизиқиши пасаяди, ижтимоий фаолиятлари чекланади.

Аслида қонунчиликда энергетик ичимликларни 18 ёшдан кичик шахсларга сотиш қатъиян тақиқланган. Аммо ушбу қоидага фақатгина йирик-йирик супермаркетлар ва лицензияга эга дўконлар амал қилмоқда. Баъзи сотувчилар эса ушбу қонунни менсимай, фақатгина иқтисодий фойда эвазига қувватлантирувчи ичимликларни ёш тоифага қарамай пуллашмоқда. 

Аҳоли орасида қувватлантирувчи ичимликларга бўлган қизиқишни пасайтириш ва ёшлар орасида ушбу маҳсулот сотилишини чеклаш доирасида қатор чора-тадбирлар амалга оширилиши зарур. Ахборот майдонида ушбу маҳсулот орқали жинсий заифликка учраш, юрак қон-томир касалликлари, асаб тизими бузилиши, тишдаги эмал қатламининг емирилиши ва буйракларда заифлик ҳолатларини келтириб чиқариши ҳақида маълумотлар кунда бонг урмоқда. 

Бу каби ҳолатларнинг олдини олиш учун, аввало, 18 ёшдан кичикларга энергетик ичимликларни сотишни қатъий тақиқлаш ва назоратни кучайтириш лозим. Ҳар қандай савдо нуқталари бу қоидаларга қатъий риоя қилиши керак.

Маркетинг ва реклама тизимини тартибга солиш ва инсонни алдашга олиб келадиган, уларни энергетик ичимликларга қизиқтирадиган реклама ва тарғиботни чеклаш керак.

Қолаверса, аҳоли орасида энергетик ичимликларнинг зарарли томонлари ҳақида батафсил маълумот бериш, уларнинг соғлиқ учун хавфларини тушунтириш муҳимдир.

Қувватлантирувчи ичимликларга қарамлик инсонлар орасида кенг тарқалиб бораётган жиддий муаммо ҳисобланади. Уларнинг таркибидаги зарарли моддалар организмга кўплаб ножўя таъсирлар келтириб чиқаради, айниқса, ўсиш даврида бўлган болалар ва ўсмирларнинг соғлиғига салбий таъсир қилади. Шу сабабли, бу маҳсулотларни ёшлар учун чеклаш ва улар орасида маърифат ишларини кучайтириш зарур. Жамият, ота-оналар, мактаблар ва давлат органлари биргаликда ишлаш орқали ёш авлоднинг соғлигини ҳимоя қилиш ва уларни зарарли одатлардан узоқлаштириш мумкин.