Eron Samarqand mojarosiga izoh berdi: "Gap Özbekiston haqida emasdi"

Eron TIV matbuot kotibi Ismoil Baqoiyning aytişiça, Eron elçixonalarining bahsli postlari Özbekistonga qarşi emas, AQŞga qaratilgan. Biroq Amerika bilan bahsda Samarqandni tilga oliş Toşkentning noroziligiga sabab böldi.

Mojaro qayerdan boşlandi?

7 oktyabr kuni AQŞ davlat kotibi Marko Rubio Afinadagi nutqida miloddan avvalgi 480 yilda forslar Akropolni vayron qilganini eslab, bu voqeani bugungi Eron rahbariyatiga nisbatan tanqid bilan boğladi.

Oradan ikki hafta ötib, Rubio Samarqandga keldi va Registonda suratga tuşdi. Şundan keyin Eronning bir qator davlatlardagi elçixonalari ijtimoiy tarmoqlarda AQŞ davlat kotibiga qaratilgan kinoyali postlarni çop eta boşladi.

Ularning mazmuni şunday edi: fors sivilizatsiyasini tanqid qilayotgan Rubio uning tarixiy merosi oldida suratga tuşib yuribdi.

Ammo postlarda gap faqat Rubio bilan çeklanib qolmadi. Samarqand «fors sivilizatsiyasi va arxitekturasining bir qismi», Registon esa «Eron-islom sivilizatsiyasi» merosi sifatida ta’riflandi.

Toşkent nima uçun norozi böldi?

23 oktyabr kuni Özbekiston TIV Eron elçisi Muhammad Ali Iskandariyni çaqirib, unga rasmiy norozilik notasini topşirdi.
 

Toşkentning pozitsiyasi aniq: Samarqand va Özbekistonning boşqa tarixiy şaharlari merosini birgina sivilizatsiyaga boğlab, siyosiy maqsadlarda talqin qiliş maqbul emas.

Eron TIVning keyingi izohida esa ikki mamlakat munosabatlarining ahamiyatiga urğu berildi. Baqoiy Özbekiston bilan aloqalar Tehron uçun muhimligini, ikki xalqning umumiy madaniy merosi esa döstlikni mustahkamlaşga xizmat qilişini ta’kidladi.

Biroq uning izohida elçixonalarning Samarqandni «fors arxitekturasining bir qismi» sifatida körsatgan ta’riflariga alohida baho berilmadi. Ya’ni Eron mojaroning siyosiy kontekstiga izoh berdi, ammo bahsli tarixiy talqinlar masalasini oçiq qoldirdi.

Postlar öçirildi, savollar qoldi

26 oktyabrga kelib Eronning Armaniston, Bolgariya, Zimbabve, Finlyandiya va Xitoydagi elçixonalari bahsli postlarni öçirib taşlagan edi.

Bu holat Eronning axborot kampaniyasida AQŞ asosiy nişon bölgan, degan taxminni kuçaytiradi. Biroq postlarning öçirilişi öz-özidan Tehronning rasmiy pozitsiyasi töliq özgarganini anglatmaydi.

Eron TIV izohiga köra, bahsli postlardan asosiy maqsad AQŞ davlat kotibi Marko Rubio va Vaşingtonga javob qaytariş bölgan. Şu bilan birga, postlarda Samarqand va Registon fors hamda Eron-islom sivilizatsiyasi merosining bir qismi sifatida ta’riflangan. Özbekiston TIV bunday talqin maqbul emasligini ma’lum qilib, Eron elçisiga rasmiy norozilik notasini topşirgan. Eron TIV izohida elçixonalar postlaridagi tarixiy ta’riflarga alohida baho berilmagan, şu bois bu masala oçiq qolmoqda.

Eron AQŞga javob qaytarmoqçi edi. Ammo bu javobning bir qismi Toşkentga ham tegdi. Özbekiston esa bunga rasmiy norozilik bilan munosabat bildirdi.