4,7 миллиард долларлик келишув: Ўзбекистон энергетикаси қандай ривожланмоқда?

16 октябрь куни Президент Шавкат Мирзиёев ёқилғи-энергетика соҳасидаги ислоҳотлар ва инвестицияларни жалб қилиш масалалари бўйича инвесторлар билан очиқ мулоқот ўтказди. Учрашувда умумий қиймати 4,7 миллиард доллар бўлган олтита йирик лойиҳа бўйича келишувлар имзоланди.

Лойиҳалар ишга туширилиши натижасида мамлакатда 3 000 мегаватт янги генерация қуввати ва 400 мегаватт энергия сақлаш имконияти пайдо бўлиши кутилмоқда.

Қайта тикланувчи энергия улуши 54 фоизга етказилади

Сўнгги ўн йилда Ўзбекистон энергетика соҳасига 35 миллиард доллар сармоя киритилган. Қуёш, шамол ва гидроэлектр станциялари ҳисобига қайта тикланувчи энергия манбаларининг электр ишлаб чиқаришдаги улуши 31 фоизга етган.

Ҳукумат 2030 йилгача бу кўрсаткични 54 фоизга етказишни мақсад қилган. Шу даврга қадар 22 000 мегаватт янги генерация қувватини барпо этиш ва йиллик электр ишлаб чиқариш ҳажмини 129 миллиард киловатт-соатдан ошириш режалаштирилган.

Электр тармоқлари ва энергия сақлаш

Инвесторлар билан мулоқотда 2030 йилгача 5 000 километр электр тармоғи ва 16 та йирик подстанция қуриш, энергия сақлаш қувватларини эса 4 500 мегаваттга етказиш режалари ҳам маълум қилинди.

Энергия сақлаш тизимлари, айниқса, қуёш ва шамол электр станциялари учун муҳим. Чунки уларнинг ишлаб чиқариш ҳажми об-ҳаво ва кун вақтига боғлиқ. Ортиқча энергияни сақлаб, талаб юқори бўлган вақтда тармоққа узатиш электр таъминоти барқарорлигини оширишга ёрдам беради.

Ҳукумат келгусида янги генерация қувватларини электр тармоқларининг имкониятлари билан биргаликда режалаштиришни кўзламоқда. 

Шунингдек, умумий қуввати 2 200 мегаватт бўлган олтита қуёш ва шамол электр станцияси лойиҳасини алоҳида танловга чиқариш режалаштирилган. Бу лойиҳалар 4,7 миллиард долларлик келишувлардан алоҳида ташаббуслар ҳисобланади.

Инвесторлар ҳақида нималар маълум?

Жараённи ёритган Euronews нашрининг хабар беришича, янги энергетика лойиҳалари билан боғлиқ компаниялар қаторида Саудия Арабистонининг ACWA Power ва Saudi Tabreed, Бирлашган Араб Амирликларининг AMEA Power, Япониянинг Toyota Tsusho ва Sojitz, Франциянинг EDF, Қатарнинг Nebras Power ҳамда бошқа компаниялар мавжуд.

Учрашувда Саудия Арабистонининг «ACWA Power» компанияси асосчиси ва раиси Муҳаммад Абунaйян Ўзбекистоннинг молия ва капитал бозорларини ислоҳ қилишга чақирди.

Бундан ташқари, БААнинг Masdar компанияси бош директори Муҳаммад Жамил Ал Рамоҳийнинг маълум қилишича, унинг компанияси 2019 йилдан буён Ўзбекистонга 2 миллиард доллардан ортиқ маблағ киритган, 2 гигаваттдан зиёд қайта тикланувчи энергия қувватларини ривожлантирган ва яна 2 гигаватт қувват бўйича мажбурият олган.

«Бунинг эвазига биз сиёсат, тартибга солиш ҳамда сармояларимизга асос бўлувчи келишувларда аниқлик, қатъийлик ва барқарорлик бўлишини истаймиз», — деди у.

Электр энергиясини Европага экспорт қилиш режаси

Ўзбекистон қайта тикланувчи манбалардан ишлаб чиқарилган электр энергиясини Қозоғистон ва Озарбайжон орқали Европага экспорт қилиш имкониятларини ҳам кўриб чиқмоқда.

Осиё тараққиёт банки ва Осиё инфратузилмавий инвестициялар банки кўмагида илгари сурилаётган «Каспий яшил энергия йўлаги» лойиҳаси электр энергиясини Каспий денгизи орқали, кейин эса Жанубий Кавказ ва Қора денгиз орқали Европага узатиш имкониятини назарда тутади.

Лойиҳа ҳозирча техник-иқтисодий асослаш босқичида.