Дунё харитаси янгиланмоқда: Африка аслида биз ўйлагандан анча катта

Дунё харитаси янгиланиши мумкин. БМТ Бош Ассамблеяси қитъалар ва мамлакатлар майдонини ҳақиқатга яқинроқ акс эттирувчи харита проекцияларидан фойдаланишни рағбатлантирувчи резолюцияни 164 овоз билан қабул қилди. Ташаббус Того томонидан илгари сурилган бўлиб, Африка Иттифоқи томонидан қўллаб-қувватланган. Резолюция 2026 йил 4 сентябрда маъқулланган.

Нега ҳозирги харита муаммоли?

Бугун дунёда кенг қўлланадиган Меркатор проекцияси 1569 йилда фламанд картографи Герард Меркатор томонидан яратилган. У хато харита эмас — асосий мақсади денгизчилар учун навигацияни енгиллаштириш бўлган. Унда йўналишларни сақлаш муҳим афзаллик ҳисобланган. Бироқ Ер шарини текис харитага туширишда ҳудудларнинг нисбий майдони бузилади. Экватордан узоқлашган сари, айниқса қутбларга яқин ҳудудлар харитада аслидагидан каттароқ кўринади.

Бунинг энг машҳур мисоли — Африка ва Гренландия.

Оддий Меркатор харитасида улар деярли бир хил катталикда кўринади. Аслида эса Африканинг майдони Гренландияникидан қарийб 14 баравар катта. Африка ҳудуди тахминан 30,3 миллион квадрат километрни ташкил этади.

Африканинг ҳақиқий кўламини тасаввур қилиш учун яна бир таққослаш: қитъа ҳудудига АҚШ, Хитой, Ҳиндистон ва Европанинг катта қисмини биргаликда жойлаштириш мумкин.

Қандай харита таклиф қилинмоқда?

БМТ резолюцияси қитъаларнинг майдон нисбатларини аниқроқ кўрсатадиган, жумладан Equal Earth каби проекциялардан фойдаланишни рағбатлантиради. Бундай проекцияларда Африка ва бошқа қитъаларнинг нисбий ҳажми Меркатор харитасига қараганда ҳақиқатга яқинроқ тасвирланади.

Шу билан бирга, резолюция мажбурий эмас ва Меркатор харитасидан фойдаланишни тақиқламайди. У ҳукуматлар, таълим муассасалари ва технология компанияларини аниқроқ харита проекцияларидан фойдаланишга ундайди.

Бу қарор келгусида мактаб дарсликлари, оммавий ахборот воситалари ва рақамли хариталарда дунё қандай кўринишда тасвирланишига таъсир қилиши мумкин.

Муаллиф: Ҳасанбой ОЧУН