Покистонда терроризм бўйича “яширин” суд жараёнлари ўтказилади

Покистоннинг энг кўп аҳоли яшайдиган Панжоб вилоятидаги сиёсатчилар терроризм бўйича суд жараёнларини деярли яширинча ўтказишга рухсат берувчи қонунни қабул қилишди, судя, прокурор ва гувоҳларнинг аноним қолишига рухсат берилди, дейилади Al Jazeera нашри эълон қилган хабарда.

Бу қонун баҳсларга сабаб бўлмоқда

Исми ошкор этилмаган биргина мансабдор шахс аноним судялар, прокурорлар ва гувоҳларга ҳеч қандай муддатсиз терроризмга оид ишлар бўйича буйруқ бериши мумкин. Қонунга кўра, мамлакатда энг оғир жиноий айблов қўзғатилган шахс ўзига қарши ишни ким кўргани, ким судга бергани ёки ким кўрсатма бергани ўрганилмай туриб ҳукм қилиниши мумкин эди. Шунинг учун ҳам бу қонун кўплаб баҳсларга сабаб бўлмоқда.

Нима сабабдан бундай қонун қабул қилинди?

2026 йилги Терроризмга қарши кураш (Панжоб тузатиши) қонун лойиҳаси мухолифат сиёсатчилари норозилик намойиши уюштирганидан сўнг, 31 август куни Панжоб Ассамблеясида қабул қилинди.

Тўрт кун олдин ҳукумат қонун лойиҳасини ҳуқуқ департаменти ёки парламент қўмитаси томонидан кўриб чиқишга рози бўлган. Қонун мухолифат сиёсатчилари, адвокатлар, ҳуқуқни ҳимоя қилиш гуруҳлари ва таҳлилчилар томонидан танқидга учради, уларнинг таъкидлашича, у улкан ҳокимиятни битта, номаълум амалдорда жамлаган ва ҳукумат танқидчиларига қарши ишлатилиши мумкин.

“Белгиланган ваколатли шахс” ва “махсус хавфсизлик иши”

Қонун ҳукуматга қонунчиликда белгиланган махсус қоидаларга мувофиқ қайси ишлар кўриб чиқилишини ҳал қилиш вазифаси юклатилган “белгиланган ваколатли шахс” сифатида юқори лавозимли бюрократни тайинлаш имконини беради. Амалдорнинг шахси махфий сақланади ва фақат Лаҳор Олий судининг бош судясига маълум. Агар амалдор тегишли шахслар махсус “ҳимоя”га муҳтож деган хулосага келса, ҳар қандай терроризм иши ёки ҳатто уларнинг бутун бир тоифасини “махсус хавфсизлик иши” деб эълон қилиши мумкин. Бу эса суд жараёнларининг шаффоф ва адолатли ўтказилишига таъсир кўрсатиши мумкин.

Қонунда ноаниқликлар бор

Қонунда бажарилиши керак бўлган параметрлар аниқ белгиланмаган ва айбланувчи ушбу тоифага киритилишига эътироз билдира олмайди. Расмий шахс сўрагандан сўнг, бош судя ишни амалдаги терроризмга қарши суд судясига топширади.

Беш нафар давлат прокуроридан иборат ҳайъат тузилади ва расмий шахс улардан бирини танлайди. Шундан сўнг, судя, прокурор, полиция ходимлари, гувоҳлар ва ҳимоячи адвокатларнинг шахсини ҳеч қандай ҳолатда ошкор қилиш мумкин эмас. Исмлар ўрнига расмий унвонлар қўлланилади ва суд буйруқлари ким имзолагани кўрсатилмасдан имзоланади.

Парда ортида яширин “ўйин”лар бўлиши мумкинми?

Гувоҳлар фақат кодлар орқали аниқланади. Суд мажлислари видеоалоқа орқали, жумладан, қамоқхона ичидан ҳам ўтказилиши мумкин, бунда иштирокчиларни ниқоблаш учун овозни ўзгартириш технологияси қўлланилади.

Иш материаллари муҳрланади ва бош судя ва мансабдор шахс томонидан биргаликда сақланади. Қонуннинг якуний бандида ҳукуматга “ўзи учун мос деб ҳисоблаган бошқа чораларни” кўриш имконини беради, бу эса қўшимча қонунчиликсиз қўшимча ваколатлар қўшиш имконини беради.

Ҳукумат нима учун бундай қиляпти ва нега ҳозир?

Ҳукуматнинг қонун лойиҳасида келтирилган расмий асосланиши қуролли гуруҳлар томонидан ҳужумлар кўпайганига ва судялар, прокурорлар, терговчилар ва гувоҳлар дуч келадиган таҳдидларнинг ортиб бораётганига ишора қилади. Унда амалдаги қонун уларни етарлича ҳимоя қилмаслиги таъкидланади.

Спикер Малик Муҳаммад Аҳмад Хон ассамблеяда сўнгги икки ўн йилликда Покистоннинг терроризмдан етказган зарарини тилга олиб, ассамблея суд жараёнларини кучайтириш учун тўғри форум эканлигини таъкидлади.

Қонун лойиҳасини тақдим этган қонун чиқарувчи Холид Маҳмуд Ранжҳа “Al Jazeera” нашрига берган интервюсида судяни белгиланган орган эмас, балки бош судя тайинлашини айтди.

“Ижроия ҳокимиятининг аралашуви йўқ”, деди у ва қонун сиёсий рақибларга қарши ишлатилиши мумкинлиги ҳақидаги қўрқувларни рад этди.

“Бу шунчаки хавотир”, деди сиёсатчи. Шунингдек, у танқидни “қонунни сиёсатлаштириш ва баҳсли қилиш учун тарғибот” деб атаган.

Муаллиф: Ҳасанбой ОЧУН