O‘zbekistonda so‘z erkinligi cheklanmoqda – Human Rights Watch

Human Rights Watch (HRW) bloger Sirojiddin Odilovning tovlamachilik va firibgarlik bo‘yicha shubhali ayblovlar bilan sudlanishi O‘zbekistonda adolatli sudlov mezonlari, shuningdek, hukumatning so‘z erkinligini ta’minlashga sodiqligi borasida jiddiy savollar tug‘dirayotganini bildirdi.

Odilov 5-oktyabr kuni to‘rt yilga qamaldi. Sud qayd etgan ma’lumotga ko‘ra, ayblanuvchi D. Shamsiyevdan 12 million so‘m tovlamachilik yo‘li bilan undirgan. Shuningdek, G. Jumaniyozovadan 30 million so‘m va R. Xudoynazarovadan 33 million so‘m firibgarlik yo‘li bilan olgan.  Sud undan jami 75 million so‘m miqdorida zarar undirishni belgilagan.

Odilov 918 ming obunachiga ega “Sirojiddin Media” YouTube kanalini yuritgan.

Sud Odilov ijtimoiy tarmoqlardagi faoliyati bilan bog‘liq holda jinoiy javobgarlikka tortilmaganini qayd etdi. Biroq HRW Odilovning 2026-yil mart oyida, huquqni muhofaza qilish organlaridagi mansab vakolatini suiiste’mol qilish holatini yoritganidan atigi bir necha oy o‘tib hibsga olinishiga e’tibor qaratgan.

Tashkilot bu holat bloger tanqidiy materiallari sabab nishonga olingan bo‘lishi mumkin, qabilidagi xavotirlar keltirib chiqarganini ta’kidlagan.

Ishdagi protsessual buzilishlar

HRW ma’lumotiga ko‘ra, inson huquqlari Ezgulik jamiyati Odilov ishida bir qator protsessual buzilishlarni qayd etgan. Jumladan, tergovga qadar qamoqqa olish jarayonida Odilovga o‘z advokatini tanlashga ruxsat berilmagan. Bundan tashqari, huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari uning xonadoni va avtomobilini tegishli orderlarsiz tintuv qilgan.

“Ezgulik” rahbari, sud jarayonini kuzatgan Abdurahmon Tashanov Human Rights Watch tashkilotiga Odilov ustidan shikoyat qilgan shaxslarning birontasi da’volarini tasdiqlovchi dalillar taqdim etmaganini bildirgan.

Tashanovning so‘zlariga qaraganda, firibgarlik va tovlamachilik bilan bog‘liq deb ko‘rsatilgan voqealar sodir bo‘lganidan keyin uch yildan ortiq vaqt o‘tibgina shikoyatchilar murojaat qilgan.

Odilov yoritgan Qosimova ishi

“Sirojiddin Media” 2025-yilda Farg‘onadagi maktab direktori Gulira’no Qosimovaning huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarini javobgarlikka tortish borasidagi harakatlarini yoritgan.

Qosimova huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari tomonidan kaltaklangani va boshqa bir mansabdor shaxsga qarshi soxta ish uyushtirish doirasida kameraga yalang‘och yechintirilganini da’vo qilgan.

2025-yil noyabr oyi oxirida Qosimova sudda yutib chiqdi. Furqat tumani IIBning sobiq boshlig‘i va sobiq birinchi o‘rinbosari aybdor deb topilib, 4 yilga ozodlikdan mahrum qilindi.

“O‘zbekistonda so‘z erkinligi cheklanmoqda”

HRWning ta’kidlashicha, Odilovning sudlanishi O‘zbekistonda so‘z erkinligiga nisbatan cheklovlar kuchayib borayotgan bir paytga to‘g‘ri kelmoqda.

“Rasmiylar blogerlar va boshqa shaxslarni shubhali tovlamachilik ayblovlari hamda “internetda prezidentni haqorat qilish” kabi zo‘ravonlikka oid bo‘lmagan xatti-harakatlar uchun jinoiy javobgarlikka tortishni to‘xtatishi lozim” – deyilgan xabarda.

HRW Sirojiddin Odilov adolatli sudlov huquqiga ega ekanini ta’kidlab, uning apellyatsiya jarayoni haqqoniy va xolis o‘tkazilishi, qonun-qoidalarga rioya qilinishi hamda hukmning protsessual jihatlari va dalillar bazasi qayta ko‘rib chiqilishi kerakligini aytib o‘tdi.