Араб давлатлари Эронга қарши урушга кирадими?

 Минтақадаги вазият таҳлили

2026 йил 28 февралда АҚШ ва Исроил томонидан Эрон объектларига берилган оммавий зарбалардан сўнг Яқин Шарқдаги вазият кескинлашиб, хавфли босқичга етди. Теҳрон «минтақавий қасд олиш» стратегиясини эълон қилиб, нафақат Исроилни, балки араб давлатларини ҳам эҳтимолий тажовузга шерик сифатида айблай бошлади.

Саудия Арабистони: иқтисодий ислоҳотлар урушдан муҳим

Минтақадаги энг таъсирли давлатлардан бири бўлган Саудия Арабистони урушга тортилишдан эҳтиёт бўлмоқда. Қироллик ўз ҳудудини жанг майдонига айлантирмасдан, минтақадаги сиёсий етакчилигини сақлаб қолишга ҳаракат қилмоқда.

2026 йил 4 март куни АҚШнинг Ар-Риёддаги элчихонасига қилинган дрон ҳужуми ва дипломатларнинг эвакуациясидан кейин мамлакатда фавқулодда хавфсизлик чоралари кучайтирилди.

Валиаҳд шаҳзода Муҳаммад ибн Салмон учун катта уруш мамлакатнинг “Vision 2030” иқтисодий ислоҳотлар дастурига жиддий зарба бўлиши мумкин. Туризм, технология ва мегалойиҳаларга сарфланаётган юзлаб миллиард долларлик инвестициялар ракета зарбалари билан бир вақтда амалга ошиши амри маҳол.

Шу сабабли Ар-Риёд ўз осмонидан Эронга қарши ҳужумлар учун фойдаланишга рухсат бермаган. Саудия раҳбарияти дипломатик каналлар орқали вазиятни юмшатишга ҳаракат қилмоқда.

Бирлашган Араб Амирликлари: иқтисодий модель хавф остида

Бирлашган Араб Амирликлари учун уруш — мамлакатнинг глобал бизнес ва туризм маркази сифатидаги мавқеига катта таҳдид.

2026 йил 1 март куни Абу-Даби ўз ҳудудига қилинган зарбалардан сўнг Эрон билан дипломатик муносабатларни узди. Бироқ бу қарор тўлақонли урушга киришни англатмайди.

Сайёҳлар ва инвесторларнинг мамлакатни тарк этиши Дубай ва Абу-Дабининг иқтисодий имижига жиддий таъсир кўрсатмоқда. Шу сабабли Амирликлар АҚШга Эронга қарши ҳужумлар учун ўз ҳудудидаги “Ал-Дафра” базасидан фойдаланишни тақиқлади.

Баҳрайн: энг хавфли нуқта

Баҳрайн Кўрфаз минтақасидаги энг заиф позицияга эга давлат ҳисобланади. Бу ерда АҚШнинг 5-флоти жойлашгани сабабли мамлакат Эрон назарида муҳим ҳарбий нишонга айланган.

Эрон қирғоқларига географик яқинлик ва аҳолининг катта қисми шиалардан иборат экани вазиятни янада мураккаблаштирмоқда. Кенг кўламли можаро юзага келса, Баҳрайн биринчи бўлиб зарба остида қолиши мумкин.

Қувайт: тарихий хотира ва хавотир

1990 йилда Ироқ босқинини бошидан кечирган Қувайт янги минтақавий урушдан қаттиқ хавфсирамоқда.

Мамлакатда АҚШнинг йирик ҳарбий базалари жойлашганига қарамай, расмий Қувайт Эронга қарши ҳужумлар учун ўз ҳудудидан фойдаланишни тақиқлаган.

Асосий хавф — мамлакатнинг Ироқ ва Саудия Арабистони ўртасидаги геосиёсий буферга айланиб қолиши.

Қатар: иқтисодий манфаатлар ҳал қилувчи омил

Қатар учун урушга кириш иқтисодий жиҳатдан катта йўқотишларга олиб келиши мумкин.

Мамлакат ҳудудида АҚШнинг энг йирик ҳарбий базаларидан бири — “Ал-Удейд” жойлашган. Аммо Доҳа ушбу базадан Эронга қарши ҳужумлар уюштиришни тақиқлаган.

Бундан ташқари, Қатар Эрон билан дунёдаги энг йирик газ конларидан бирини биргаликда ишлатади. Шу сабабли ҳарбий можаро мамлакат иқтисодиётига жиддий зарар етказиши мумкин.

Иордания: дипломатик мувозанат

Иордания мураккаб вазиятда қолмоқда. Мамлакат ўз осмонида Эрон дронларини уриб туширишга мажбур бўлса-да, буни коалицияга қўшилиш эмас, балки «суверенитетни ҳимоя қилиш» деб таърифламоқда.

Бироқ бундай ҳаракатлар Эрон томонидан душманга ёрдам сифатида баҳоланиши мумкин.

Уммон: воситачилик сиёсати инқирозда

Ўн йиллар давомида АҚШ ва Эрон ўртасида воситачилик қилиб келган Уммон учун бу можаро ташқи сиёсий муваффақиятсизликка айланди.

Эрон дронларининг мамлакат инфратузилмасига ҳужумлари Уммоннинг бетарафлик сиёсатини хавф остига қўйди.

Миср: иқтисодий хавф

Миср Эрон билан бевосита чегарага эга бўлмаса-да, Форс кўрфазидаги барқарорликка кучли боғлиқ.

Сувайш канали орқали ўтадиган савдо ва энергия таъминотидаги узилишлар мамлакат иқтисодиётига жиддий таъсир кўрсатиши мумкин. Шу сабабли Қоҳира можарони дипломатик йўл билан ҳал қилиш тарафдори.

Ироқ: назоратдан чиқиши мумкин бўлган майдон

Ироқ расман нейтрал позицияни эгаллаган. Бироқ мамлакат ҳудудида фаолият юритаётган Эронпараст гуруҳлар АҚШ объектларига ҳужум қилмоқда.

Бу эса Ироқни амалда уруш майдонига айлантириши мумкин.

Ҳарбий вазият: ҳаво мудофааси танқислиги

2026 йил март ойи бошига келиб Саудия Арабистони ва БААда ракетага қарши мудофаа тизимлари — Patriot ва THAAD ракеталари захираси камайиб бормоқда.

Эрон арзон дронлар ва баллистик ракеталарни бир вақтда ишлатиш орқали ҳаво мудофааси тизимларини «тўйинтириш» тактикасини қўлламоқда. Бу эса қиммат ракета захираларини тез сарфлашга олиб келмоқда.

2026 йил март ойидаги вазият араб давлатларини мураккаб танлов олдида қолдирди. Кўплаб давлатлар Эронга қарши очиқ урушга киришни истамаяпти. Аксинча, улар ўз ҳудудларидан ҳарбий операциялар учун фойдаланишга рухсат бермаслик орқали нейтрал позицияни сақлаб қолишга ҳаракат қилмоқда.

Бироқ агар ракета зарбалари нефть инфратузилмаси, сувни чучуклаштириш заводлари ёки стратегик савдо йўлларига жиддий зарар етказса, бу эҳтиёткор сиёсат тезда омон қолиш урушига айланиши мумкин.

Шу боис асосий савол ҳали ҳам очиқ қолмоқда:
араб давлатлари Эронга қарши урушга кирадими ёки дипломатия сўнгги имконият бўлиб қоладими?

Муаллиф: Азиз Солиев