Cookie Settings

We use cookies to improve your experience.

Кимда “қизил тугма” бор? Дунёдаги ядровий давлатлар ва уларнинг тарихи

Дунёда ядровий қуролга эга давлатлар сони 10 тага етган. Дастлаб ҳимоя воситаси сифатида яратилган ушбу қурол бугун инсоният учун энг катта глобал таҳдидлардан бирига айланган. Ушбу мақолада ядровий қуролга эга давлатлар, уларнинг қандай шакллангани ва ядросиз ҳудудлар ҳақида батафсил маълумот берамиз.

Кимда “қизил тугма” бор? Дунёдаги ядровий давлатлар ва уларнинг тарихи

АҚШ: биринчи атом бомбадан водород қуролигача

Иккинчи жаҳон уруши даврида атом бомбасини яратган АҚШ кейинчалик ҳам синовларни давом эттирди.

1946 йилда Бикини атоллида ўтказилган “Able” ва “Baker” синовлари радиациянинг ҳалокатли оқибатларини кўрсатди.

1952 йилда эса “Ivy Mike” водород бомбаси синовдан ўтказилди.

Бугунги кунда АҚШда тахминан 5 177 та ядро каллаклари мавжуд.


Россия: ядровий пойганинг иккинчи томони

СССР 1949 йилда Қозоғистонда биринчи атом бомбасини синовдан ўтказди.

1961 йилда эса дунёдаги энг кучли бомба — “Царь-бомба” яратилди.

Ҳозирда Россия 5 459 та ядровий каллакка эга бўлиб, дунёда биринчи ўринда туради.

 


Буюк Британия: мустақил ядро дастури

Британия 1952 йилда илк атом синовини амалга оширди.

1957 йилда водород бомбасини ҳам ишлаб чиқди.

Унинг арсеналида 225 та ядровий каллак бор.


Франция: геосиёсий мустақиллик йўли

Франция 1960 йилда Жазоирда биринчи атом синовини ўтказди.

Бу қарор Сувайш инқирозидан кейинги сиёсий босимлар натижаси эди.

Ҳозир Францияда 290 та ядро каллаклари мавжуд.


Хитой: энг тез ривожланган дастур

Хитой 1964 йилда биринчи атом бомбасини, 1967 йилда эса водород бомбасини синовдан ўтказди.

Бу тарихдаги энг тез термоядровий ривожланиш ҳисобланади.

Хитойда тахминан 600 та ядровий каллак бор.


Исроил: норасмий ядровий давлат

Исроил расман ядро қуролига эгалигини тан олмаган.

Бироқ Димона маркази ва махфий дастурлар орқали мамлакат 1960-йилларда ядровий давлатга айлангани тахмин қилинади.

Арсенал: тахминан 90 та ядро каллак.


Ҳиндистон: “биринчи бўлиб ишлатмаслик” сиёсати

1974 йилда биринчи синовни амалга оширган Ҳиндистон 1998 йилда ядровий давлат сифатида ўзини очиқ эълон қилди.

Ҳозирда 180 та ядро қуролига эга.

 

Покистон: рақобат натижаси

Покистон ядровий дастурини Ҳиндистонга жавоб сифатида ривожлантирди.

1998 йилда илк синовини ўтказди.

Арсенал: 170 та ядро каллак.

Шимолий Корея: энг ёпиқ дастур

Шимолий Корея 2006 йилда биринчи ядровий синовини амалга оширди.

Кейинги йилларда унинг имкониятлари сезиларли даражада ошди.

Ҳозирда 50 га яқин ядро каллак бор.


Ядро қуролидан воз кечган давлатлар

Қуйидаги давлатлар ядровий қуролдан ихтиёрий равишда воз кечган:

Жанубий Африка — ягона давлат (ўзи яратиб, йўқ қилган)

Украина — 1 900 та қуролдан воз кечган

Қозоғистон ва Беларусь — СССР меросидан халос бўлган

 

Ядросиз ҳудудлар

Дунёда бир қатор минтақа ва давлатлар ядровий қуролни тақиқлаган:

Лотин Америкаси (Тлателолко шартномаси)

Африка (Пелиндаба)

Жануби-Шарқий Осиё (Бангкок)

Марказий Осиё (Семипалатинск шартномаси)


Бугунги кунда дунёда 10 та давлат ядровий қуролга эга.

Ядровий қурол глобал хавфсизлик тизимининг бир қисмига айланган бўлса-да, унинг тарқалиши ва эҳтимолий қўлланилиши инсоният учун катта таҳдид бўлиб қолмоқда.

                            Исомиддин ЖУМАНАЗАРОВ тайёрлади

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →

сўнгги янгиликлар

Кремлга алоқадор махфий ахборот операцияларида Ўзбекистон номи ҳам бор

OCCRP ва Delfi Estonia журналистлари Россия Президенти Администрацияси билан боғлиқ махфий ҳужжатларни фош қилди. Ҳужжатларда Ўзбекистон номи ҳам қайд этилгани катта муҳокамаларга сабаб бўлмоқда.

Сиёсат

24.05.2026, 21:22

Европа яна Россия газига қайтадими?

Венгрия бош вазири Петер Мадьяр уруш тугаганидан кейин Европа давлатлари яна Россия газини сотиб олишни бошлаши мумкинлигини айтди. Унинг фикрича, бунга асосий сабаб Россия газининг арзонлиги ва географик жиҳатдан қулай жойлашгани бўлади.

Иқтисодиёт

24.05.2026, 07:21

Руҳий касалликлар 95%га ошди: энг кўп аёллар ва ёшлар азият чекмоқда

Сўнгги йилларда дунё бўйлаб руҳий саломатлик билан боғлиқ муаммолар кескин кўпаймоқда. Бу ҳолат инсоният учун янги глобал инқирозга айланиши мумкин.

Жаҳон

24.05.2026, 06:50

Ҳайратон–Мозори Шариф темирйўл линиясининг провинциясидаги бекати қайта фаолият бошлади

Лойиҳанинг умумий қиймати 6,3 миллион АҚШ долларини ташкил этади. Лойиҳани амалга ошириш доирасида станцияга илк бор тижорий юк поезди етиб келди.

Жаҳон

23.05.2026, 15:40

27 майга қадар иш ҳақи тўланиши шарт

Ўзбекистон меҳнат қонунчилигига кўра, иш ҳақи тўланадиган сана дам олиш ёки ишланмайдиган байрам кунига тўғри келиб қолса, иш ҳақи ушбу кунлар арафасида тўлаб берилиши шарт.

Ўзбекистон

23.05.2026, 15:21

Хитойда кўмир конидаги портлаш оқибатида 90 киши ҳалок бўлди

Жума куни кечқурун Синюан округидаги “Люшеню” кўмир конида газ портлаши содир бўлди. 

Жаҳон

23.05.2026, 12:15

“Озодлик флотилияси” фаоллари қийноқлар ва зўравонликлар ҳақида маълум қилди

Ғазо секторига инсонпарварлик ёрдамини етказиш мақсадида йўлга чиққан “Озодлик флотилияси” (“Freedom Flotilla”) иштирокчилари Исроил томонидан ушланганидан кейин қийноқ ва шафқатсиз муносабатларга дуч келганини маълум қилди.

Жаҳон

23.05.2026, 09:57

“Миллий китобхонлик ҳаракати” – бош соврин 50 минг доллар

Миллий китобхонлик ҳаракатига старт берилди. Дастурнинг умумий йиллик мукофот фонди 240 минг долларни ташкил этади. 

Таълим

22.05.2026, 18:35

Яҳудийларга ўлим билан таҳдид қилган эркак қамалди

“Сен яҳудийларни ўлдираман!” деб бақиргани учун ҳибсга олинган, озодликка чиққанидан бир соат ўтиб эса яҳудий мактабларини портлатиш билан таҳдид қилган эркак жума куни Лондон судида антисемитизмга асосланган жиноятларини тан олгач, қамоққа олинди.

Жаҳон

22.05.2026, 17:58

БМТ Эбола эпидемияси туфайли Конгога маблағ ва ходимлар юбормоқда

Ҳозирга қадар касалликнинг тарқалиши натижасида гумон қилинган 670 та ҳолатдан 160 таси ўлим билан якунланди.

Жаҳон

22.05.2026, 17:31

Судандаги уруш минглаб оилаларни айрилиқ азобига дучор қилди

Халқаро Қизил Хоч қўмитасининг маълумотларига кўра, Судандаги уч йиллик уруш давомида 8 000 дан ортиқ киши бедарак йўқолган. 

Жаҳон

22.05.2026, 15:04

“Қуёшга сингиб кетган” – Саодат Исмоилованинг АҚШдаги кўргазмаси

Ўзбек рассоми ва режиссёри Саодат Исмоилованинг АҚШдаги илк кўргазмаси Смитсон институтида намойиш этилмоқда. Унда видеоинсталляциялар, фотосуратлар ва музейнинг тарихий коллекцияларидан танланган ноёб экспонатлар ўрин олган.

Маданий

22.05.2026, 13:16

Қурбон ҳайити муносабати билан эҳтиёжманд оилаларга моддий ёрдам ажратилади

“Вақф” хайрия жамоат фондига йўналтириладиган 690 миллиард сўм ҳисобидан бир қатор ижтимоий ва тиббий дастурлар амалга оширилади.

Ўзбекистон

22.05.2026, 09:04

Эрон бойитилган урандан воз кечмайди - Хоманаий

Оятуллоҳ Али Хоманаийнинг янги буйруғи Доналд Трамп ҳафсаласини пир қилиши ва АҚШ-Исроилнинг Эронга қарши урушни тугатиш бўйича музокараларини боши берк кўчага олиб кириши мумкин.

Жаҳон

21.05.2026, 17:08

“Сўнгги қўнғироқ” ва “Хайр боғча — салом мактаб!” тадбирлари ўтказилади

“Сўнгги қўнғироқ” тадбирларини хавфсизликка риоя қилган ҳолда соя-салқин ва очиқ майдонларда ташкил этиш талаб этилади. Ўқувчилар томонидан автотранспорт воситаларини бошқариш каби ҳолатлар ман этилган.

Таълим

21.05.2026, 15:48

“Мактабсиз авлод”: мигрант болалар дунё учун янги хавфми?

XXI асрда дунё бир вақтнинг ўзида икки катта жараённи бошдан кечирмоқда: оммавий миграция ва таълим инқирози. Бу икки муаммо бир нуқтада кесишганда эса энг оғир зарба болаларга тегмоқда.

Жаҳон

21.05.2026, 15:48

“Самарқандга элчилик” - Испанияда Амир Темур ва Клавихо муносабатлари ҳақида роман нашр этилди

Мазкур китоб Руи Гонсалес де Клавихо  ёзган машҳур  аср хроникаси – “Темур ҳузурига элчилик” асари асосида яратилган. 

Маданий

21.05.2026, 14:44

“Трамп билан гаплашишдан мамнун бўламан” – Тайван президенти

Оқ уй Тайванга қурол-яроғ сотиш масаласини кўриб чиқаётган бир пайтда, чоршанба куни Трамп журналистларга Тайван президенти Лай Чинг-те билан гаплашишини маълум қилди.

Жаҳон

21.05.2026, 14:01

Аёллар ҳам ҳарбий хизматга чақирилаётган давлатлар кўпаймоқда

Дунёда аёлларни ҳарбий хизматга жалб қилиш тенденцияси тобора кучаймоқда. Қатор давлатлар хавфсизлик таҳдидлари, армия учун кадр етишмаслиги ва гендер тенглиги сиёсати туфайли аёллар учун ҳам мажбурий ёки ихтиёрий ҳарбий хизмат тизимини кенгайтирмоқда.

Жаҳон

21.05.2026, 13:05

Нега АҚШ 30 йилдан кейин Раул Кастро ишини қайта очди?

АҚШ Адлия вазирлиги Кубанинг собиқ президенти Раул Кастрога нисбатан 1996 йилда икки фуқаролик самолёти уриб туширилиши билан боғлиқ айбловларни расман эълон қилди.

Жаҳон

21.05.2026, 12:36

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →