4,7 milliard dollarlik kelishuv: O‘zbekiston energetikasi qanday rivojlanmoqda?

16-oktyabr kuni Prezident Shavkat Mirziyoyev yoqilg‘i-energetika sohasidagi islohotlar va investitsiyalarni jalb qilish masalalari bo‘yicha investorlar bilan ochiq muloqot o‘tkazdi. Uchrashuvda umumiy qiymati 4,7 milliard dollar bo‘lgan oltita yirik loyiha bo‘yicha kelishuvlar imzolandi.

Loyihalar ishga tushirilishi natijasida mamlakatda 3 000 megavatt yangi generatsiya quvvati va 400 megavatt energiya saqlash imkoniyati paydo bo‘lishi kutilmoqda.

Qayta tiklanuvchi energiya ulushi 54 foizga yetkaziladi

So‘nggi o‘n yilda O‘zbekiston energetika sohasiga 35 milliard dollar sarmoya kiritilgan. Quyosh, shamol va gidroelektr stansiyalari hisobiga qayta tiklanuvchi energiya manbalarining elektr ishlab chiqarishdagi ulushi 31 foizga yetgan.

Hukumat 2030-yilgacha bu ko‘rsatkichni 54 foizga yetkazishni maqsad qilgan. Shu davrga qadar 22 000 megavatt yangi generatsiya quvvatini barpo etish va yillik elektr ishlab chiqarish hajmini 129 milliard kilovatt-soatdan oshirish rejalashtirilgan.

Elektr tarmoqlari va energiya saqlash

Investorlar bilan muloqotda 2030-yilgacha 5 000 kilometr elektr tarmog‘i va 16 ta yirik podstansiya qurish, energiya saqlash quvvatlarini esa 4 500 megavattga yetkazish rejalari ham ma’lum qilindi.

Energiya saqlash tizimlari, ayniqsa, quyosh va shamol elektr stansiyalari uchun muhim. Chunki ularning ishlab chiqarish hajmi ob-havo va kun vaqtiga bog‘liq. Ortiqcha energiyani saqlab, talab yuqori bo‘lgan vaqtda tarmoqqa uzatish elektr ta’minoti barqarorligini oshirishga yordam beradi.

Hukumat kelgusida yangi generatsiya quvvatlarini elektr tarmoqlarining imkoniyatlari bilan birgalikda rejalashtirishni ko‘zlamoqda. Shuningdek, umumiy quvvati 2 200 megavatt bo‘lgan oltita quyosh va shamol elektr stansiyasi loyihasini alohida tanlovga chiqarish rejalashtirilgan. Bu loyihalar 4,7 milliard dollarlik kelishuvlardan alohida tashabbuslar hisoblanadi.

Investorlar haqida nimalar ma’lum?

Jarayonni yoritgan Euronews nashrining xabar berishicha, yangi energetika loyihalari bilan bog‘liq kompaniyalar qatorida Saudiya Arabistonining ACWA Power va Saudi Tabreed, Birlashgan Arab Amirliklarining AMEA Power, Yaponiyaning Toyota Tsusho va Sojitz, Fransiyaning EDF, Qatarning Nebras Power hamda boshqa kompaniyalar mavjud.

Uchrashuvda Saudiya Arabistonining "ACWA Power" kompaniyasi asoschisi va raisi Muhammad Abunayyan O‘zbekistonning moliya va kapital bozorlarini isloh qilishga chaqirdi.

Bundan tashqari, BAAning Masdar kompaniyasi bosh direktori Muhammad Jamil Al Ramahiyning ma’lum qilishicha, uning kompaniyasi 2019-yildan buyon O‘zbekistonga 2 milliard dollardan ortiq mablag‘ kiritgan, 2 gigavattdan ziyod qayta tiklanuvchi energiya quvvatlarini rivojlantirgan va yana 2 gigavatt quvvat bo‘yicha majburiyat olgan.

“Buning evaziga biz siyosat, tartibga solish hamda sarmoyalarimizga asos bo‘luvchi kelishuvlarda aniqlik, qat’iylik va barqarorlik bo‘lishini istaymiz”, – dedi u.

Elektr energiyasini Yevropaga eksport qilish rejasi

O‘zbekiston qayta tiklanuvchi manbalardan ishlab chiqarilgan elektr energiyasini Qozog‘iston va Ozarbayjon orqali Yevropaga eksport qilish imkoniyatlarini ham ko‘rib chiqmoqda.

Osiyo taraqqiyot banki va Osiyo infratuzilmaviy investitsiyalar banki ko‘magida ilgari surilayotgan “Kaspiy yashil energiya yo‘lagi” loyihasi elektr energiyasini Kaspiy dengizi orqali, keyin esa Janubiy Kavkaz va Qora dengiz orqali Yevropaga uzatish imkoniyatini nazarda tutadi. 

Loyiha hozircha texnik-iqtisodiy asoslash bosqichida.