Ko‘mir narxi oshmadi: taxminlar xato bo‘lib chiqdi

Eron urushi va energiya inqirozi fonida “ko‘mirga qaytish” haqidagi taxminlar amalda ro‘y bermadi. Energiya va toza havoni tadqiq qilish markazi (CREA) yangi hisoboti shu haqda.

Tadqiqot Xitoy, AQSh, Yevropa Ittifoqi va Hindiston kabi dunyodagi eng yirik energetika bozorlarini qamrab oladi. Ushbu mamlakatlar global ko‘mir energetikasining taxminan 87 foizi va gaz elektr ishlab chiqarishning 60 foizdan ortig‘iga egalik qiladi.

Hormuz bo‘g‘ozida blokada yuz bergan vaqtda dengiz orqali ko‘mir tashish hajmi ham 3 foizga kamaydi, bu 2021-yildan beri kuzatilgan eng past darajadir.

Umumiy hisobda qazib olinadigan yoqilg‘ilardan elektr ishlab chiqarish o‘tgan yilga nisbatan 1 foizga kamaygan. Gaz asosidagi ishlab chiqarish esa 4 foizga pasaygan.

Nega “ko‘mirga qaytish” yuz bermadi?

Rossiya-Ukraina urushi boshlanib, Moskvaning Yevropaga gaz eksporti cheklaganda ham shunga o‘xshash prognozlar avjlangan.

Biroq Yevropa tezda qayta tiklanuvchi energiyaga o‘tishni jadallashtirdi va 2023-yilda ko‘mir iste’moli hamda CO₂ (karbonat angidrid) chiqindilari sezilarli kamaydi.

Mart oyida ko‘mir elektr ishlab chiqarish AQSh, Hindiston, Yevropa Ittifoqi, Turkiya va Janubiy Afrikada katta miqdorda kamaygan. Buning sababi shundaki, inqirozdan oldin ham ko‘mir allaqachon nisbatan qimmat bo‘lgan va mavjud elektr stansiyalari deyarli to‘liq ishlayotgan edi.

CREA ma’lumotlariga ko‘ra, mart oyida Hormuz bo‘g‘ozining amalda yopilishi ortidan AQSH, Hindiston, Yevropa Ittifoqi, Turkiya va Janubiy Afrikada ko‘mirda elektr energiyasi ishlab chiqarish keskin pasaygan. Bunga asosan, inqirozdan oldin ham ko‘mir gazga qaraganda arzonroq bo‘lgani sabab bo‘lgan. Bu esa qolgan elektr stansiyalarining shundoq ham yuqori quvvatda ishlaganini va ishlab chiqarishni yanada oshirish uchun imkoniyat kam qolganini anglatadi.

Qayta tiklanuvchi energiya inqirozni yumshatmoqda

Xormuz bo‘g‘ozining yopilishi yoqilg‘i yetkazib berishni izdan chiqardi va narxlarning keskin oshishiga sabab bo‘ldi. Biroq quyosh va shamol energiyasi bu bosimni yumshatishda muhim rol o‘ynadi.

Mart oyida quyosh energiyasi ishlab chiqarish taxminan 14 foizga, shamol energiyasi esa 8 foizga oshdi.

Ko‘mirga sarmoya qilish iqtisodiy jihatdan tobora samarasiz bo‘lib bormoqda, chunki transport xarajatlarining oshishi uni qayta tiklanuvchi energiyadan ham qimmatga tushirmoqda.

Yevropa allaqachon bundan xulosa chiqarmoqda: Fransiya va Buyuk Britaniya import yoqilg‘isiga qaramlikni kamaytirish maqsadida elektrlashtirish, issiqlik nasoslari va quyosh energetikasini jadal rivojlantirayotgan davlatlar sirasiga kiradi.

24–29 aprel kunlari Kolumbiyaning Santa Marta shahrida o‘tkaziladigan xalqaro konferensiyada hukumatlar qazib olinadigan yoqilg‘ilardan voz kechish masalasini muhokama qiladi.