Qurilayotgan uylarning zilzilaga chidamligi: nima uchun bu muhim va qanday oʻlchanadi?

Bu nafaqat qurilishning texnik talablari, balki inson hayoti va xavfsizligi uchun ham hal qiluvchi masala hisoblanadi.

Zilzilaga chidamlik nima?

Zilzilaga chidamlik — bino yoki inshootning zilzila vaqtida vayron boʻlmasdan, odamlar hayotini saqlab qolish qobiliyatidir. Bu nafaqat binolarning toʻliq qulashiga yoʻl qoʻymaslik, balki evakuatsiya imkoniyati saqlanishi va minimal shikast bilan xizmat qilishda davom etishini ham oʻz ichiga oladi. Shu bois, bu koʻrsatkich har qanday qurilish loyihasida asosiy kriteriy sifatida hisoblanadi.

Qanday oʻlchanadi?

Zilzilaga chidamlik bir necha usullar bilan baholanadi:

1. Seysmik ball tizimi
   Oʻzbekistonda binolarning seysmik barqarorligi ball bilan belgilanadi. Masalan:

• 7 ballgacha — past xavfli inshootlar;
• 8 ball — oʻrta darajadagi xavf;
• 9 ball va undan yuqori — yuqori seysmik hududlarda quriladigan binolar.

1. Loyiha-hisob-kitob usuli
   Mutaxassislar binoga taʼsir qiluvchi zilzila kuchini tuproq turi, binolar balandligi, konstruksiya shakli va qurilish materiallari asosida maxsus formulalar va kompyuter modellari orqali hisoblaydi.
2. Qurilish materiallari va sifat
   Zilzilaga chidamlilik beton markasi, armatura sifati, payvandlash darajasi va ustunlar oʻzaro bogʻlanishi bilan ham bogʻliq. Sifatsiz materiallar hatto toʻgʻri loyiha boʻlsa ham xavfni oshiradi.

3. Laboratoriya va dalalik sinovlar
   Beton va armatura namunalari laboratoriyada sinovdan oʻtkaziladi, binolarning dinamik harakati maxsus uskunalar bilan tekshiriladi.

    

Nega bu ahamiyatli?

• Inson hayotini saqlash: Zilzila paytida odamlar koʻpincha bino qulashi oqibatida halok boʻladi. Chidamli inshoot esa hatto kuchli zilzilada ham panoh taʼminlaydi.
• Iqtisodiy zararni kamaytirish: Mustahkam binolar turli infratuzilmalarning vayron boʻlishini oldini olib, milliardlab mablagʻni tejashga yordam beradi.

• Davlat va jamiyat barqarorligi: Kasalxonalar, maktablar, suv va elektr inshootlari zilziladan keyin ham ishlashi kerak, bu esa faqat seysmik talablarga javob beradigan binolar orqali taʼminlanadi.

   

Qaysi binolar eng chidamli?

Mutaxassislar fikriga koʻra:

• Monolit temir-beton binolar,
• Simmetrik shaklda qurilgan inshootlar,

• Kam qavatli, ustunlari mustahkam binolar
  zilzilaga nisbatan chidamliroq hisoblanadi.

   

Fuqarolar nimalarga eʼtibor berishi kerak?

Uy xarid qilish yoki qurdirishda:

• Loyiha hujjatlari va seysmik xulosalar mavjudligini tekshirish,

• Qurilish kompaniyasining obroʻsi va davlat qabul komissiyasidan oʻtganini koʻrish,
  albatta muhim.

   

Zilzilaga chidamlilik — bu faqat texnik talab emas, balki inson hayoti kafolatidir. Qurilishdagi har bir kamchilik va sifatsiz material nafaqat iqtisodiy, balki maʼnaviy zarar keltirishi mumkin. Shu bois, seysmik talablarga qatʼiy rioya qilish har bir quruvchi va jamiyat uchun muhim vazifa hisoblanadi.