Cookie Settings

We use cookies to improve your experience.

updated: 22.03.2026, 18:16

Qurilayotgan uylarning zilzilaga chidamligi: nima uchun bu muhim va qanday oʻlchanadi?

Oʻzbekiston seysmik faol hududlar qatoriga kiradi va bu mamlakatda qurilayotgan har bir turar-joy va ijtimoiy infratuzilma binolari uchun zilzilaga chidamlik talablari alohida ahamiyatga ega. 

1966 yil Toshkentdagi zilzila

Bu nafaqat qurilishning texnik talablari, balki inson hayoti va xavfsizligi uchun ham hal qiluvchi masala hisoblanadi.

 

Zilzilaga chidamlik nima?

 

Zilzilaga chidamlik — bino yoki inshootning zilzila vaqtida vayron boʻlmasdan, odamlar hayotini saqlab qolish qobiliyatidir. Bu nafaqat binolarning toʻliq qulashiga yoʻl qoʻymaslik, balki evakuatsiya imkoniyati saqlanishi va minimal shikast bilan xizmat qilishda davom etishini ham oʻz ichiga oladi. Shu bois, bu koʻrsatkich har qanday qurilish loyihasida asosiy kriteriy sifatida hisoblanadi.

 

Qanday oʻlchanadi?

 

Zilzilaga chidamlik bir necha usullar bilan baholanadi:

  1. Seysmik ball tizimi
    Oʻzbekistonda binolarning seysmik barqarorligi ball bilan belgilanadi. Masalan:
  • 7 ballgacha — past xavfli inshootlar;
  • 8 ball — oʻrta darajadagi xavf;
  • 9 ball va undan yuqori — yuqori seysmik hududlarda quriladigan binolar.
  1. Loyiha-hisob-kitob usuli
    Mutaxassislar binoga taʼsir qiluvchi zilzila kuchini tuproq turi, binolar balandligi, konstruksiya shakli va qurilish materiallari asosida maxsus formulalar va kompyuter modellari orqali hisoblaydi.
  2. Qurilish materiallari va sifat
    Zilzilaga chidamlilik beton markasi, armatura sifati, payvandlash darajasi va ustunlar oʻzaro bogʻlanishi bilan ham bogʻliq. Sifatsiz materiallar hatto toʻgʻri loyiha boʻlsa ham xavfni oshiradi.
  3. Laboratoriya va dalalik sinovlar
    Beton va armatura namunalari laboratoriyada sinovdan oʻtkaziladi, binolarning dinamik harakati maxsus uskunalar bilan tekshiriladi.

     

Nega bu ahamiyatli?

 

  • Inson hayotini saqlash: Zilzila paytida odamlar koʻpincha bino qulashi oqibatida halok boʻladi. Chidamli inshoot esa hatto kuchli zilzilada ham panoh taʼminlaydi.
  • Iqtisodiy zararni kamaytirish: Mustahkam binolar turli infratuzilmalarning vayron boʻlishini oldini olib, milliardlab mablagʻni tejashga yordam beradi.
  • Davlat va jamiyat barqarorligi: Kasalxonalar, maktablar, suv va elektr inshootlari zilziladan keyin ham ishlashi kerak, bu esa faqat seysmik talablarga javob beradigan binolar orqali taʼminlanadi.

     

Qaysi binolar eng chidamli?

 

Mutaxassislar fikriga koʻra:

  • Monolit temir-beton binolar,
  • Simmetrik shaklda qurilgan inshootlar,
  • Kam qavatli, ustunlari mustahkam binolar
    zilzilaga nisbatan chidamliroq hisoblanadi.

     

Fuqarolar nimalarga eʼtibor berishi kerak?

 

Uy xarid qilish yoki qurdirishda:

  • Loyiha hujjatlari va seysmik xulosalar mavjudligini tekshirish,
  • Qurilish kompaniyasining obroʻsi va davlat qabul komissiyasidan oʻtganini koʻrish,
    albatta muhim.

     

Zilzilaga chidamlilik — bu faqat texnik talab emas, balki inson hayoti kafolatidir. Qurilishdagi har bir kamchilik va sifatsiz material nafaqat iqtisodiy, balki maʼnaviy zarar keltirishi mumkin. Shu bois, seysmik talablarga qatʼiy rioya qilish har bir quruvchi va jamiyat uchun muhim vazifa hisoblanadi.

Mavzuga oid yangiliklar

Qurilish vaziri: 2018 yildan beri 38 ming xonalik koʻp qavatli uylar noqonuniy qurilgan

 Ayrim obʼektlar yer ajratish va hokim qaroriciz, boshqalari arxitektura-shaharsozlik kengashi yoki davlat ekspertizasidan oʻtkazilmasdan qurilgan. 

Oʻzbekiston

18.12.2025, 12:47

Ўзбекистонда 130 та объект маданий мерос рўйхатига кириши мумкин

O‘zbekistonda 130 ta obyekt madaniy meros ro‘yxatiga kirishi mumkin

O‘zbekistonning turli hududlarida joylashgan 130 ta inshoot, jumladan, Toshkentdagi Mustaqillik maydonida joylashgan Vazirlar Mahkamasi binosi madaniy meros obyektlari ro‘yxatiga kiritilishi taklif etilmoqda.

Oʻzbekiston

12.05.2025, 10:43

Toshkentda tarixiy bino oldidagi qurilish toʻxtatildi

Toshkentda tarixiy bino oldidagi qurilish toʻxtatildi

Toshkent tumanlararo iqtisodiy sudi Yakkasaroy tumani Yusuf Xos Hojib koʻchasi 28-uy manzilida olib borilayotgan qurilish ishlarini toʻxtatgani maʼlum qilindi. 

Oʻzbekiston

10.03.2025, 11:10

Yaponiya Bosh vaziri Oʻzbekistonga kelmaydigan boʻldi

Yaponiya Bosh vaziri Oʻzbekistonga kelmaydigan boʻldi

Yaponiya Bosh vaziri Fumio Kisida yapon orollari yaqinida kuchli zilzila xavfi mavjudligi sababli Markaziy Osiyo davlatlariga safarini bekor qildi. Bu haqda uning oʻzi jurnalistlarga maʼlum qildi, deya xabar bermoqda TACC agentligi.  

Oʻzbekiston

09.08.2024, 11:00

Oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlar “tekislanadi”

Kadastr agentligi direktori tomonidan respublika hududlarida yer va kadastr nazorati tadbirlarini yanada kuchaytirish maqsadida “Dolzarb 40 kunlik” eʼlon qilindi. Endilikda dronlar yordamida nazorat tadbirlari olib borilib, “Oʻzbekkosmos” agentligi tomonidan taqdim etilgan kosmik suratlarni taqqoslash orqali qonunbuzarliklar aniqlanadi.

Oʻzbekiston

07.05.2024, 11:49

Олмаота шаҳри

Olmaotada 5 balli zilzila sodir boʻldi

Qozogʻistondagi Olmaota shahri aholisi bugun kuchli zilzila sodir boʻlganini his qildi. Shaharda xavfdan ogohlantiruvchi sirenalar eshitildi.

Jahon

04.03.2024, 13:53

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →

So'nggi yangiliklar

Sel suvlari – yo‘qotilayotgan resurs

O‘zbekistonda sel xavfi mavjud 60 ta yirik soy orqali yiliga 690 million kub metr suv samarasiz oqib ketmoqda.

Oʻzbekiston

26.05.2026, 11:12

Rossiya Armanistonni ogohlantirdi

Moskvaning ta’kidlashicha, agar Armaniston undan yuz o‘girib, Yevropa Ittifoqi bilan yaqinlashsa, arzon gazdan mahrum bo‘ladi.

Jahon

26.05.2026, 10:27

Tijorat banklari “AI maslahatchisi” dasturini ishga tushiradi

Shuningdek, endi tadbirkorlar kredit olish uchun barcha bank takliflarini yagona platformada ko‘ra olishi mumkin. Garovsiz mikrokredit limitini esa 200 million so‘mgacha oshirilish taklif etildi.

Iqtisodiyot

26.05.2026, 10:01

Toshkentda 100 kilometrlik pulli halqa yo‘li qurilishi mumkin

Toshkent shahar hokimligi va “China Railway Construction Corporation” kompaniyasi rahbariyati Toshkent shahrida qo‘shimcha pulli avtomobil yo‘llari qurish loyihalarini muhokama qilishdi.

Oʻzbekiston

26.05.2026, 09:23

Kontrakt to‘lash muddati uzaytirildi

Bazaviy va tabaqalashtirilgan kontrakt mablag‘larini to‘lash muddati ayrim toifadagi talabalar va abituriyentlar uchun 10-iyunga qadar uzaytirildi 

Ta'lim

25.05.2026, 17:07

Bayram kunlari yomgʻir va sel-suv toshqinlari kutilmoqda — “Oʻzgidromet”

Joriy yilning 26-may — 1-iyun kunlari respublikaning tog‘ oldi va tog‘li hududlarida yomg‘ir yog‘adi.

Oʻzbekiston

25.05.2026, 16:17

Pokistonda furgon avtobusga urildi

Dushanba kuni Pokistonda furgon to‘xtab turgan avtobusga urilishi oqibatida 17 kishi halok bo‘ldi, 10 kishi tan jarohati oldi. Yo‘lovchilarning aksariyati Hayit arafasida uylariga qaytayotgan edi.

Jahon

25.05.2026, 15:49

Namangan shahri Ginnesning rekordlar kitobiga kirdi

Namangan shahri “Bir oy ichida jamoa tomonidan ekilgan eng ko‘p gul” nominatsiyasi bo‘yicha Ginnesning rekordlar kitobiga rasman kiritildi.

Madaniy

25.05.2026, 11:54

Yaqin Sharq AQSHnikimi?

Eron AQSh prezidenti Donald Trampning ikki mamlakat o‘rtasidagi muqarrar kelishuv haqidagi so‘nggi so‘zlariga javoban tarixdagi janglarni misol qilib keltirdi.

Jahon

25.05.2026, 11:23

Hayraton–Mozori Sharif temiryo‘l liniyasining beshinchi bekati qayta faoliyat boshladi

Loyihaning umumiy qiymati 6,3 million AQSH dollarini tashkil etadi. Loyihani amalga oshirish doirasida stansiyaga ilk bor tijoriy yuk poyezdi yetib keldi.

Jahon

23.05.2026, 15:40

Xitoyda ko‘mir konidagi portlash oqibatida 90 kishi halok bo'ldi

Juma kuni kechqurun Sinyuan okrugidagi “Lyushenyu” ko‘mir konida gaz portlashi sodir bo‘ldi. 

Jahon

23.05.2026, 12:15

“Milliy kitobxonlik harakati” – bosh sovrin 50 ming dollar

Milliy kitobxonlik harakatiga start berildi. Dasturning umumiy yillik mukofot fondi 240 ming dollarni tashkil etadi. 

Ta'lim

22.05.2026, 18:35

Yahudiylarga o‘lim bilan tahdid qilgan erkak qamaldi

“Sen yahudiylarni o‘ldiraman!” deb baqirgani uchun hibsga olingan, ozodlikka chiqqanidan bir soat o‘tib esa yahudiy maktablarini portlatish bilan tahdid qilgan erkak juma kuni London sudida antisemitizmga asoslangan jinoyatlarini tan olgach, qamoqqa olindi.

Jahon

22.05.2026, 17:58

BMT Ebola epidemiyasi tufayli Kongoga mablag‘ va xodimlar yubormoqda

Hozirga qadar kasallikning tarqalishi natijasida gumon qilingan 670 ta holatdan 160 tasi o‘lim bilan yakunlandi.

Jahon

22.05.2026, 17:31

Sudandagi urush minglab oilalarni ayriliq azobiga duchor qildi

Xalqaro Qizil Xoch qo‘mitasining ma’lumotlariga ko‘ra, Sudandagi uch yillik urush davomida 8 000 dan ortiq kishi bedarak yo‘qolgan. 

Jahon

22.05.2026, 15:04

“Quyoshga singib ketgan” – Saodat Ismoilovaning AQSHdagi ko‘rgazmasi

O‘zbek rassomi va rejissyori Saodat Ismoilovaning AQSHdagi ilk ko‘rgazmasi Smitson institutida namoyish etilmoqda. Unda videoinstallyatsiyalar, fotosuratlar va muzeyning tarixiy kolleksiyalaridan tanlangan noyob eksponatlar o‘rin olgan.

Madaniy

22.05.2026, 13:16

Eron boyitilgan urandan voz kechmaydi – Xomanaiy

Oyatulloh Ali Xomanaiyning yangi buyrug‘i Donald Tramp hafsalasini pir qilishi va AQSh-Isroilning Eronga qarshi urushni tugatish bo‘yicha muzokaralarini boshi berk ko‘chaga olib kirishi mumkin.

Jahon

21.05.2026, 17:08

“So‘nggi qo‘ng‘iroq” va “Xayr bog‘cha — salom maktab!” tadbirlari o‘tkaziladi

“So‘nggi qo‘ng‘iroq” tadbirlarini xavfsizlikka rioya qilgan holda soya-salqin va ochiq maydonlarda tashkil etish talab etiladi. O‘quvchilar tomonidan avtotransport vositalarini boshqarish kabi holatlar man etilgan.

Ta'lim

21.05.2026, 15:48

“Samarqandga elchilik” - Ispaniyada Amir Temur va Klavixo munosabatlari haqida roman nashr etildi

Mazkur kitob Rui Gonsales de Klavixo  yozgan mashhur o‘rta asr xronikasi – “Temur huzuriga elchilik” asari asosida yaratilgan. 

Madaniy

21.05.2026, 14:44

“Tramp bilan gaplashishdan mamnun bo‘laman” –Tayvan prezidenti

Oq uy Tayvanga qurol-yarog‘ sotish masalasini ko‘rib chiqayotgan bir paytda, chorshanba kuni Tramp jurnalistlarga Tayvan prezidenti Lay Ching-te bilan gaplashishini ma’lum qildi.

Jahon

21.05.2026, 14:01

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →