Мактаб яқин: Болалар саломатлиги учун нималарга эътибор бериш керак?

Иммун тизими — организмни турли микроб ва инфекциялардан ҳимояловчи қалқон ҳисобланди. Болаларнинг тез-тез бетоб бўлиши, хасталик кўп қайталаниши уларда иммунитет заифлигининг белгиси. Бунга кўпинча мактаб ўқувчилари танасида витаминлар танқислиги, ёмон уйқу, нотўғри овқатланиш ва доимий психологик стресс сабаб бўлади. 

Педиатр-шифокор Ноиба Азимованинг сўзларига кўра, мактаб ёшидаги ўғил-қизларнинг организми маълум ритмларга мослашади. Шу боис болани ёшлигиданоқ режимга кўниктирган маъқул. 

"Бошланғич синф ўқувчилари кечқурун соат 21:00 да уйқуга ётиб, эрталаб соат 7:00 да туриши мақсадга мувофиқ. Каттароқ ёшдаги болалар учун ётиш вақти бир соат — 22:00 гача сурилиши мумкин. 

Ухлашдан аввал компютер, планшет ёки телефондан фойдаланиш уйқу сифатига салбий таъсир қилади. Оқибатда бош мияда мелатонин гормони ишлаб чиқариш камаяди. Бу эса тунда кортизол гормони миқдорини оширади. Оқибатда болада турли касалликларга мойиллик пайдо бўлади", 

дейди шифокор. 

Қолаверса, меъёрий ҳордиқ ҳам иммунитетга ижобий таъсир кўрсатади. Уйқу пайтида бола организмидаги метаболизм жараёни жадаллашиб, айни шу соатларда яхши ривожланади. 

Шифокорнинг қўшимча қилишича, бола кунига камида 4 марта таомоланиши, яъни соат 7:30-8:00 да нонушта, 10:30-11:30 да иссиқ нонушта, 14:00-15:00 да тушлик қилиши, 19:00-19:30 да кечки овқат тановул қилиши мақсадга мувофиқ. 

Тезпишар таомлар, газланган ичимликлар, “снек”лар ҳамда турли ширинликлар эса ўқувчилар организмини табиий витамин ва минераллардан маҳрум қилишидан ташқари, ҳар жиҳатдан соғлом ўсишига салбий таъсир кўрсатади.

"Ёдланган ош тузи, сархил мева-сабзавотлар истеъмоли, сув баланси фарзандларимиз саломатлиги учун муҳим. Иммунитетни оширишда табиий антиоксидант вазифасини ўтовчи асал ва вирусларга қарши самарали курашадиган саримсоқ пиёзнинг фойдаси катта. "А" витамини билан бойитилган сабзи ва ширин картошка, грипп ва нафас йўлларининг юқумли касалликларига қарши курашишда қўл келадиган "Е" витаминига бой ёнғоқлар, албатта, болалар ратсионида бўлиши мақсадга мувофиқ", 

дея маслаҳат бермоқда болалар шифокори Ноиба Азимова. 

Мактаб сумкасини танлашда нималарга эътибор бериш керак? 

Янги ўқув йили бошланишига саноқли кунлар қолди. Ҳозирданоқ бозор-у дўконларда ўқув қуроллари ва кийим-кечаклар савдоси авжида. Бундай вазиятда энг кўп харид қилинадиган маҳсулотлардан бири — мактаб сумкалари. Аммо кўпчилик болалар уларни танлашда портфельнинг ташқи кўринишига, ота-оналар эса чидамлилиги, қулайлиги ҳамда баҳосига алоҳида эътибор қаратишади. Хўш, бу борада тиббиёт мутахассисларининг тавсиялари қандай? 

Республика болалар ортопедия маркази директори Акбар Тиляковнинг фикрича, нотўғри танланган ва фойдаланилган рюкзаклар мактаб ёшидаги болаларнинг умуртқа поғонаси ҳамда мушаклари учун ортиқча юкламани келтириб чиқаради. Бу ҳолат келгусида сколиоз каби касалликларнинг ривожланиш хавфини ошириши мумкин. 

Мактаб сумкаси боланинг орқа қисмига қулай жойлашадиган ўлчамда, тасмалари елка қисмига ботмайдиган кенг ва юмшоқ ёстиқчали қопламалар билан таъминланган бўлиши лозим.

"Матоси сув ўтказмайдиган, орқа астари эса юпқа бўлмаслиги керак. Акс ҳолда, сумка ичидаги қаттиқ буюмлар, китоблар жилдининг бурчаклари кураклар ҳамда бел соҳасида оғриқ ва жароҳатларни келтириб чиқариш хавфи бор. Рюкзакларни икки елкага баравар осиш тавсия этилади. Бу оғирликнинг тана бўйлаб мувозанатли тақсимланишига хизмат қилади ва умуртқа поғонаси эгрилиги билан боғлиқ патологиялар келиб чиқишидан асрайди", 

дейди у. 

Мутахассиснинг айтишича, мактаб сумкаси белдан пастга тушмаган ҳолатда, лекин ундан 5 сантиметрдан кам бўлмаган узунликда тақиб юрилиши мақсадга мувофиқ. Рюкзакнинг умумий оғирлиги бола вазнининг 10-15 фоизидан ошмаслиги керак. Бу меъёр кичик ёшдаги ўқувчилар учун тахминан 3-5 килограммга, ўрта синфдаги болалар учун 6-8 килограммга тенг. 

Сумкага ўқув қуроллари ва жиҳозларини жойлаштириш ҳам муҳим жараён ҳисобланар экан. Жумладан, оғир нарсалар рюкзак ўртасига, енгиллари ҳар икки томонига мувозанатли солингани маъқул. Қолаверса, катта ҳажмдаги, оғир ва ноқулай рюкзаклардан фойдаланиш болаларнинг зинапоя ва йўлакларда йиқилиш хавфини оширади.