Чорвоқдаги “Sea Breeze” лойиҳасининг қурилиши қонунга зидми?

«Sreda» нашри лойиҳа юзасидан жиддий ҳуқуқий ва экологик саволлар кўтармоқда.

Қўриқланадиган ҳудудда қурилиш

Чорвоқ сув омбори Угам–Чотқол давлат миллий табиат боғи ҳудудида жойлашган. Угам–Чотқол миллий боғи Ғарбий Тянь-Шань экотизимининг бир қисми бўлиб, 2016 йилда ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон табиий мероси рўйхатига киритилган. Бу эса мазкур ҳудудда ҳар қандай йирик қурилиш лойиҳаларига нисбатан алоҳида экологик ва ҳуқуқий талаблар қўйилишини тақозо этади.

Вазирлар Маҳкамаси қарори ва жамоатчилик эшитуви

2025 йил 1 август куни Вазирлар Маҳкамасининг 490-сон қарори билан «Sea Breeze Uzbekistan» умуммавсумий курорт мажмуасини барпо этиш бўйича инвестиция лойиҳасини амалга ошириш чора-тадбирлари тасдиқланган. Қарорда лойиҳа бўйича кенг ахборот ва реклама ишларини олиб бориш, шу жумладан жамоатчилик эшитувларини ўтказиш белгиланган.

Шу доирада 2025 йил 23 январь куни Бўстонлиқ тумани ҳокимияти биносида жамоатчилик эшитуви бўлиб ўтди. Унда лойиҳа ташаббускорлари, маҳаллий ва республика даражасидаги масъуллар, халқаро экспертлар, журналистлар, блогерлар ва эколог фаоллар иштирок этди.

Лойиҳа ташаббускорларининг позицияси

Тадбирда «Sea Breeze Uzbekistan» бош директори Сардор Ҳамидов лойиҳа экологик стандартларга тўлиқ риоя этган ҳолда амалга оширилишини таъкидлади. Унинг айтишича, мажмуа тўлиқ ишга тушгач, 8 минггача иш ўрни яратилади, ҳудуд инфратузилмаси ривожланади, маҳаллий бизнес ва туризм учун янги имкониятлар пайдо бўлади.

Шунингдек, лойиҳа доирасида ҳудудни кўкаламзорлаштириш режалаштирилган бўлиб, биринчи босқичдаёқ 10 мингдан ортиқ дарахт ва ўсимлик экилиши маълум қилинди.

Лойиҳасиз бошланган ишлар ва ҳуқуқий зиддиятлар

Шу билан бирга, жамоатчилик муҳокамаларида жиддий саволлар ҳам кўтарилди. Лойиҳа раҳбариятининг ўзи ҳам тоғ ёнбағирларида тайёрлов ишлари бошланганини тасдиқлаган. Аммо ҳозирга қадар тўлиқ лойиҳа ҳужжатлари, атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш натижалари ҳамда давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосаси очиқ манбаларда эълон қилинмаган.

Қурилиш ишлари Вазирлар Маҳкамасининг 490-сон қароридаги истисно бандига таянилган ҳолда бошлангани айтилмоқда. Бироқ Шаҳарсозлик кодексининг 47-моддасига кўра, шаҳарсозлик ҳужжатлари тайёрланмасдан ёки улар билан параллел равишда қурилиш ишларини олиб бориш тақиқланади.

Экологик қонунчиликка зид ҳолатлар

2024 йил 18 октябрда қабул қилинган «Экологик экспертиза тўғрисида»ги Қонуннинг 22-моддасига мувофиқ, давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосасисиз лойиҳани молиялаштириш ва амалга ошириш мумкин эмас.

Шунга қарамасдан, 2025 йил ёз–куз ойларида Чорвоқ ҳудудида қурилиш техникаси фаолият олиб боргани, қирғоқбўйи ҳудудларга зарар етказилгани, ўсимлик қоплами йўқ қилингани ҳақида фотосуратлар ва хабарлар тарқалган.

Қарор талаблари ва давлат органларининг масъулияти

490-сон қарорга мувофиқ, лойиҳа амалга оширилиши давомида Чорвоқ сув омбори ва Чирчиқ дарёсига чиқинди ҳамда оқова сувларни ташлаш қатъиян тақиқланади. Оқова сувлар махсус тозалаш иншоотларига йўналтирилиши шарт. Бу талаблар бузилган тақдирда, лойиҳа тўхтатилиши ва ер ижараси шартномаси бекор қилиниши мумкин.

Мазкур талабларнинг бажарилиши устидан назорат Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги зиммасига юклатилган.

Мутахассислар фикрига кўра, давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосасисиз ва тўлиқ лойиҳа ҳужжатларисиз йирик қурилиш ишларини бошлаш амалдаги қонунчиликка зид ҳисобланади. Шу билан бирга, Ўзбекистон ўз зиммасига олган халқаро экологик мажбуриятларга ҳам риоя этиши шарт.

Бу эса «Sea Breeze Uzbekistan» лойиҳаси атрофидаги муҳокамалар ҳали давом этишини, жамоатчилик ва давлат органлари томонидан масалага ҳуқуқий ва экологик нуқтаи назардан аниқ ва очиқ баҳо берилиши зарурлигини кўрсатади.

Муаллиф: Исомиддин Жуманазаров