Ўзбекистонда пахта ҳосили 5 миллион тоннадан ошди: 35 йиллик рекорд янгиланди

Ўзбекистон пахтачилик тарихидаги энг юқори кўрсаткичлардан бирини қайд этди. 2026 йил ҳосили бўйича етиштирилган пахта хомашёси ҳажми 5 миллион тоннадан ошди. Бу мустақиллик йилларида илк бор кузатилаётган натижа ҳисобланади.

Президент Шавкат Мирзиёев 4 ноябрь куни пахтакорлар, фермерлар, кластер ходимлари ва қишлоқ хўжалиги вакилларини рекорд ҳосил билан табриклади. Давлат раҳбари соҳа эришган натижалар ва келгуси йил учун белгиланган вазифалар ҳақида ҳам тўхталди.

Рекорд ҳосилга қандай эришилди?

Қишлоқ хўжалиги вазирлиги маълумотларига кўра, 2026 йил учун пахта хомашёси етиштириш режаси 4,5 миллион тонна этиб белгиланган эди. 2 ноябрь ҳолатига кўра, ушбу кўрсаткич 5 миллион тоннадан ошган. Бу йиллик режа қарийб 500 минг тоннага ёки 11 фоизга бажарилганини англатади.

Рекорд натижанинг муҳим жиҳати шундаки, пахта ҳосилдорлиги ҳам сезиларли даражада ошган. Президент маълумотига кўра, сўнгги йилларда бир гектардан олинадиган пахта ҳосили 21 центнердан 56 центнерга етган. Бу қарийб 2,7 баробар ўсиш демакдир.

Жорий йилда қарийб 400 минг гектар майдонда ўртача ҳосилдорлик 70 центнерни ташкил этган. Қарийб 70 минг гектарда эса ҳар гектардан 100–110 центнергача пахта олинган. Тахминан мингта фермер хўжалиги ва кластер ўртача 100 центнердан юқори натижага эришган.

Пахта теримида техника улуши ортди

Бу йилги ҳосилни йиғиб олишда механизацияга алоҳида эътибор қаратилган. Расмий маълумотларга кўра, 3 мингдан ортиқ пахта териш машинаси жалб қилинган. Етиштирилган ҳосилнинг 85 фоизи 30–35 кун ичида техника ёрдамида териб олинган.

Жиззах ва Сирдарё вилоятларида пахта теримини механизациялаш даражаси 100 фоизга етгани қайд этилди.

Яна бир муҳим кўрсаткич — сув тежаш технологиялари самарадорлиги. Президент маълум қилишича, мазкур технологиялар жорий этилиши натижасида пахта етиштиришда сув сарфи 1990-йилларга нисбатан икки баробар камайган.

Шу билан бирга, иқлим ўзгариши билан боғлиқ қийинчиликларга қарамай, ҳосилни ёмғирли кунларга қолдирмасдан йиғиб олиш имкони яратилган.

Фермерлар қанча даромад олиши кутилмоқда?

Расмий ҳисоб-китобларга кўра, жорий йилда пахта етиштиришдан фермер хўжаликлари 13–14 триллион сўм соф фойда олиши кутилмоқда.

Пахта хомашёси ҳажмининг ортиши тўқимачилик саноати учун ҳам қўшимча имкониятлар яратади. Чунки маҳаллий хомашё базасининг кенгайиши ип-калава, мато ва тайёр маҳсулот ишлаб чиқаришни кўпайтириш имконини беради. Бироқ 5 миллион тонна пахта етиштирилгани автоматик равишда шунча ҳажмдаги тайёр маҳсулот ёки экспорт ўсишини англатмайди. Бунинг учун қайта ишлаш қувватлари, маҳсулот таннархи ва ташқи бозорлардаги талаб ҳам муҳим аҳамиятга эга.

Келгуси йил учун қандай мақсад қўйилди?

Президент келгуси йилда пахта ҳосилдорлигини гектарига ўртача 65–70 центнерга етказиш вазифасини белгилади. Бунинг учун юқори ҳосилли уруғ навларидан фойдаланиш, қишлоқ хўжалиги дронларини жорий этиш, сув ва энергия тежовчи технологияларни кенгайтириш ҳамда сунъий интеллект имкониятларидан фойдаланиш режалаштирилган.

Шунингдек, давлат раҳбари пахтачилик соҳасидаги ислоҳотлар натижасида мажбурий меҳнатга барҳам берилгани, экин майдонлари қисқартирилгани ва замонавий агротехнологияларга устувор аҳамият қаратилаётганини таъкидлади.

Рекорднинг асл аҳамияти нимада?

Ўзбекистон учун 5 миллион тоннадан ортиқ пахта етиштириш фақат қишлоқ хўжалигидаги миқдорий натижа эмас. Бу кўрсаткич мамлакат пахтачилигида ҳосилдорлик, техникадан фойдаланиш ва сув ресурсларини бошқариш масалалари қай даражада муҳимлашиб бораётганини ҳам кўрсатади.

Бироқ соҳанинг ҳақиқий самарадорлиги етиштирилган пахта миқдори билангина эмас, балки фермернинг реал даромади, сув сарфи, қайта ишлаш даражаси, экспортдан тушадиган қўшилган қиймат ва меҳнат шароитлари билан ҳам баҳоланиши керак.

Муаллиф: Ҳасанбой ОЧУН