Retro-avtomobil egalari konstitutsiyaviy huquqlarini himoya qilishmoqda

«Mashina muzey eksponati emas, xususiy mulk!»

Oʻzbekistonda retro-avtomobil egalari va huquq faollari 2026 yildan joriy etilishi rejalashtirilayotgan utilizatsiya tizimi hamda texnik koʻrikdagi yangi cheklovlarga qarshi jamoaviy kurash boshladi. Ularga koʻra, eski avtomobillardan “zavod holati”ni talab qilish va ularni yoʻl harakatidan chetlatish Konstitutsiyada kafolatlangan xususiy mulk daxlsizligi prinsipiga ziddir.

Qaror va amaliyot oʻrtasidagi ziddiyat

Vazirlar Mahkamasining 2024 yil 29 martda qabul qilingan 166-son qarori eʼlon qilingach, amaliyotda keskin choralar qoʻllana boshlangan. Xususan, ayrim avtomobil egalariga transport vositasini foydalanishdan chiqarish boʻyicha rasmiy xatlar yuborilmoqda.

Natijada, soʻnggi oylarda 30–50 yil oldin ishlab chiqarilgan avtomobillar egalari texnik koʻrikdan oʻtishda jiddiy muammolarga duch kelmoqda. Masʼul idoralar avtomobilning texnik sozligiga emas, balki ayrim detallarining “zavodniki” emasligiga (masalan, motor almashtirilganiga) asosan ruxsat bermaslik holatlari kuzatilmoqda. Bu esa davlat raqamlarining majburiy yechib olinishiga olib kelmoqda.

Nima uchun mulkdorlar norozi?

Retro-avtomobil egalari yangi talablarni mantiqsiz va amaliy jihatdan bajarib boʻlmas deb hisoblamoqda. Ularga koʻra, 40–50 yil avval ishlab chiqarilgan avtomobillar uchun asl zavod detallarini topish deyarli imkonsiz.

Shuningdek, avval qonun doirasida, yoʻl patrul xizmati ruxsati bilan amalga oshirilgan ayrim oʻzgartirishlar (masalan, motor almashtirish) hozirda qoidabuzarlik sifatida baholanmoqda.

Utilizatsiyaga topshirilgan avtomobillar uchun taklif etilayotgan 5 foizlik kredit imtiyozi esa faollar fikricha, adolatli kompensatsiya emas. Ular buni mulkdorlarni oʻz xususiy mulkidan voz kechishga va yangi kredit majburiyatlariga majburlash sifatida baholamoqda.

Konstitutsiyaviy asoslar

Mulkdorlar oʻz daʼvolarini Konstitutsiyaning bir qator moddalari bilan asoslamoqda. Xususan:

• 53-modda — xususiy mulk daxlsiz va davlat himoyasida;
• 41 va 20-moddalar — qonun orqaga qaytish kuchiga ega emas, avval berilgan ruxsatlar oʻz kuchida qolishi kerak;
• huquqiy ziddiyatlar inson manfaatlari foydasiga hal qilinishi lozim.

Faollarning taʼkidlashicha, avtomobilning faqat yoshi sababli unga nisbatan cheklov joriy etish mulkdor huquqlarini asossiz cheklash hisoblanadi.

Antikvariat maqomi masalasi

Muammolardan yana biri — retro-avtomobillarni antiqa buyum sifatida baholashda yagona va akkreditlangan ekspert tizimining yoʻqligi. Ayrim holatlarda tegishli organlar xulosani avtomobilning tashqi koʻrinishiga qarab chiqarayotgani, uning tarixiy qiymati va noyobligi eʼtiborga olinmayotgani taʼkidlanmoqda.

Sudga murojaat tayyorgarligi

Ayni paytda retro-avtomobil egalari avtomobillarning yoshiga emas, balki real texnik holatiga asoslangan adolatli baholash tizimini joriy etish talabi bilan  sudga daʼvo arizasi kiritmoqda. 

Maʼlumot uchun, Oʻzbekistonda avtotransport vositalari uchun ekologik stikerlar berish tartibi tasdiqlangan. Unga koʻra, avtomobillar “toza”, “oʻrta” va “zararli” toifalarga ajratiladi. “Zararli” toifaga kiritilgan transport vositalari uchun bir qator harakat va foydalanish cheklovlari belgilangan.