Cookie Settings

We use cookies to improve your experience.

updated: 17.04.2026, 17:34

Eronga muzlatilgan 100 milliard dollarlik aktivlari zarur

Eron bugungi muzokaralar fonida kamida 6 milliard dollarini qaytarishni talab qilmoqda, umumiy muzlatilgan aktivlar esa 100 milliarddan oshadi.

Eronga muzlatilgan 100 milliard dollarlik aktivlari zarur

Eron sanksiyalar sababli yildan yilga zaiflashib bormoqda. 1979-yildan beri qo‘llanib kelinadigan mazkur sanksiyalar Tehronning xorijiy banklarda muzlatib qo‘yilgan neft savdosidan tushgan daromadlar va boshqa aktivlaridan foydalanish imkoniyatini cheklab qo‘ydi.

10-aprel kuni Pokistonda o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha muzokaralarning birinchi bosqichi boshlanishidan avval Eron parlamenti spikeri Muhammad Boqir Qolibof har qanday muzokaralar bo‘lishidan oldin Eronning muzlatilgan aktivlari qaytarilishi shartligini ma’lum qildi.

Bir kundan so‘ng Islomobodda bo‘lib o‘tgan sulh muzokaralarida Vashington Eronning mamlakat tashqarisidagi aktivlarining hech bo‘lmaganda bir qismini muzlatishdan chiqarishga rozi bo‘lgani haqida xabarlar tarqaldi. Biroq ularni AQSH hukumati zudlik bilan rad etdi.

Amaldagi AQSH-Eron o‘rtasidagi o‘t ochishni to‘xtatish kelishuvining muddati tugayapti. Tez orada muzokaralar qayta tiklanishi kutilayotgani bois, bu keskinlik yana yuzaga chiqishi mumkin.

Xo‘sh, Eronning qancha aktivi muzlatilgan, bu mablag‘lar ayni paytda qayerda saqlanmoqda va nega ular Eron uchun juda muhim?

 

Eronning muzlatilgan aktivlari miqdori

Frozen assets: Iran's non-negotiable condition for talks with US in  Islamabad

Eronning rasmiy hisobotlari xorijdagi muzlatilgan aktivlarning umumiy miqdorini 100 milliard dollardan ortiqqa baholamoqda.

“Al-Jazira” xabariga ko‘ra, bu aktivlar Eronning uglevodorodlar sotishdan tushadigan yillik daromadidan taxminan uch baravar ko‘pdir.

Bu o‘nlab yillar davomida AQSH boshchiligidagi sanksiyalardan aziyat chekib kelayotgan jamiyat uchun juda katta summa.

Biroq AQSH aktivlarni qaytargan taqdirda ham ularning qanday ishlatilishiga shart qo‘yish-qo‘ymasligi hozircha noaniq.

AQShning sobiq prezidenti Barak Obama davrida g‘aznachilik kotibi bo‘lib ishlagan Jeykob Lyu 2016-yilda barcha sanksiyalar bekor qilingan taqdirda ham Eron chet elda muzlatilgan aktivlarining hammasidan foydalana olmasligini aytgan.

O‘sha paytda Eron sanksiyalarni yengillashtirish evaziga yadroviy dasturini to‘xtatish bo‘yicha AQSh va boshqa davlatlar bilan muhim kelishuvga erishgandi.

Lyuning ma’lum qilishicha, aslida Eron muzlatilgan aktivlarining ko‘pi bilan yarmidan foydalana olishi mumkin, chunki qolgan qismi avvalgi qilingan sarmoyalar yoki qarz to‘lovlari uchun yo‘naltiriladi.

Hozirgi kunda Tehronning sulh muzokaralaridagi asosiy talabi — ishonchni mustahkamlash chorasi sifatida o‘zining muzlatilgan aktivlaridan kamida 6 milliard dollarini qaytarib olish.

 

Aktivlarning muzlatilishi 

Can the Government Freeze My Assets in a Criminal Case?

Biror shaxs, kompaniya yoki davlat markaziy bankining mablag‘lari, mulki, qimmatli qog‘ozlari boshqa bir davlat hukumati yoxud xalqaro tashkilot tomonidan vaqtincha saqlab turilishi – aktivlarni muzlatish deyiladi.

Aktivlar sud, boshqa davlat, xalqaro organ yoki bank muassasasi tomonidan muzlatilishi mumkin. Davlatlar rasman boshqa bir mamlakat yoki kompaniyaning aktivlarini jinoiy faoliyat, pul yuvish yoki xalqaro huquq normalarini buzganlik ayblovlari bilan muzlatib qo‘yadi.

Biroq tanqidchilar fikricha, odatda bu amaliyot G‘arb davlatlarining raqiblarini nishonga olish uchun tanlab qo‘llaniladi.

Masalan, Isroil inson huquqlarini poymol qilish, noqonuniy urushlar olib borish va aparteidni amalga oshirishda bir necha bor ayblangan. Shunga qaramay, uning xorijdagi aktivlari birorta davlat tomonidan muzlatilmagan.

Eron, Rossiya, Shimoliy Koreya, Liviya, Venesuela va Kuba xorijiy hukumatlar tomonidan aktivlari muzlatib qo‘yilgan mamlakatlar sirasiga kiradi. Ularning barchasini bog‘lab turuvchi umumiy jihat — AQShning xalqaro maydondagi gegemonligiga qarshi chiqqani.

 

Eron aktivlarining muzlatilish sabablari

Iran frozen assets: Countries where Tehran's oil and gas revenues are  blocked

Eron aktivlari ilk bor 1979-yil noyabrda muzlatilgan. O‘shanda AQSH prezidenti Jimmi Karter Eron Qo‘shma Shtatlarning milliy xavfsizligi, tashqi siyosati va iqtisodiyotiga noodatiy va favqulodda tahdid solmoqda, deb bayonot bergan.

Bu vaqtda eronlik talabalar AQSHning Tehrondagi elchixonasida 66 nafar amerikalik fuqaroni garovda ushlab turgan edi.

O‘sha paytdagi G‘aznachilik kotibi Uilyam Miller jurnalistlarga Eronning likvid aktivlari miqdori 6 mlrd dollardan kam bo‘lib, uning eng katta qismi Nyu-York Federal zaxira bankidagi 1,3 mlrd dollarlik veksellar ekanini aytgan.

1981-yilda Jazoir vositachiligida AQSH va Eron o‘rtasida bitimlar tuzilgan. Natijada Eronning o‘sha paytgacha ushlab turilgan 52 nafar amerikalik asirni ozod qilishi evaziga Qo‘shma Shtatlar ushbu aktivlarning asosiy qismini chiqardi.

Biroq keyingi yillarda Vashingtonning Tehron yadroviy dasturidan xavotirlangani sababli munosabatlar yomonlashishda davom etdi.

Garchi Eron uranni fuqarolik energetikasi uchun zarur bo‘lgan me’yordan ancha yuqori darajada boyitgan bo‘lsa-da, u o‘zining uran boyitish dasturi faqat tinch maqsadlarga mo‘ljallanganini doim ta’kidlab keladi.

Isroil va AQSH Eronni ko‘p bora yadroviy qurol yaratish uchun uran boyitayotganlikda ayblagan.

AQSH va uning ittifoqchilari, xususan Yevropa mamlakatga nisbatan bir necha bor sanksiyalar qo‘llagan. Vaholanki, Yaqin Sharqda maxfiy dastur asosida yaratilgan yadroviy qurolga ega bo‘lgan yagona davlat – Isroil bunday cheklovlarga duch kelmagan.

2015-yilda Eron AQShning o‘sha vaqtdagi prezidenti Barak Obama vositachiligida jahonning qudratli davlatlari bilan JCPOA (Umumiy qo‘shma harakatlar rejasi) deb nomlangan bitimni imzoladi.

Ushbu bitimga ko‘ra, Tehron o‘z yadroviy dasturini cheklashga rozi bo‘ldi va buning evaziga xorijdagi aksariyat aktivlaridan foydalanish huquqini qo‘lga kiritdi.

Biroq 2018-yilda Donald Tramp AQShni bitimdan bir tomonlama chiqarib, uni “xolis emas” deb atadi. Eronga qarshi sanksiyalarni qayta joriy qilib, uning xorijiy aktivlarini yana muzlatib qo‘ydi.

2023-yilda esa AQSh va Eron mahbuslar almashinuvi to‘g‘risida kelishuvga erishdi. Unga ko‘ra, AQShda qamalgan bir nechta Eron fuqarosining chiqarilishi hamda Janubiy Koreyada muzlatib qo‘yilgan 6 milliard dollarlik mablag‘lardan foydalanishga ruxsat berilishi evaziga Tehron besh nafar AQSh fuqarosini ozod etdi.

Yevropa Ittifoqi ham Eronni inson huquqlarini poymol qilganlikda, yadroviy majburiyatlarga rioya etmaslikda, terrorizmni qo‘llashda hamda dron dasturi orqali Rossiyaning Ukrainaga qarshi urushini dastaklashda ayblab, mamlakat markaziy banki aktivlarini qisman muzlatib qo‘ygan.

 

Muzlatilgan Eron aktivlari qayerda?

UAE said to weigh freezing billions of dollars of Iranian assets | Seeking  Alpha

Eronning muzlatilgan aktivlari bir nechta davlatda saqlanadi. Ularning har birida qancha mablag‘ saqlanayotgani aniq emas.

Biroq Eron OAV avvalroq Yaponiya taxminan 1,5 milliard, Iroq 6 milliard, Xitoy kamida 20 milliard va Hindiston 7 milliard dollar mablag‘ga egalik qilayotgani haqida xabar bergan edi.

Shuningdek, AQShda Eronning bevosita muzlatilgan 2 milliard dollarlik aktivlari mavjud, Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida esa bu ko‘rsatkich o‘rtacha 1,6 milliard dollarni tashkil etadi.

Qatarda taxminan 6 milliard dollar bor – bu mablag‘ Eronga to‘lov qilish uchun Janubiy Koreyadan o‘tkazilgan, ammo keyinchalik AQSh tomonidan bloklab qo‘yilgan.

 

Ular Eronga qanchalik zarur?

 

US Iran War News: Iran Wants US To Unfreeze Frozen Assets Worth $100  Billion. Where Are They?

Eron iqtisodiyoti inqirozda. O‘n yillik sanksiyalar uning neft eksportini cheklab, investitsiyalarni jalb qilish hamda sanoat va texnologiyalarini modernizatsiyalash imkoniyatlarini to‘xtatib qo‘ydi.

Inflyatsiyaning keskin o‘sishi va milliy valyuta – rialning qadrsizlanishi dekabr hamda yanvar oylarida ommaviy noroziliklarga sabab bo‘ldi, keyinchalik bu namoyishlar hukmron tuzumga qarshi keng ko‘lamli harakatga aylanib ketdi.

Xavfsizlik kuchlari tomonidan o‘tkazilgan bostirishlar chog‘ida minglab odamlar halok bo‘ldi. Eron rasmiylarining da’vo qilishicha, bu qotilliklar uchun AQSH va Isroil tomonidan moliyalashtirilgan hamda qurollantirilgan “terrorchilar” mas’uldir. Yaqinda Tramp AQSH namoyishchilarning bir qismini qurollantirganini tasdiqladi.

Shunday sharoitda muzlatilgan aktivlar Eron bemalol foydalanishi mumkin bo‘lgan tayyor naqd puldir. 100 milliard dollar mamlakat yalpi ichki mahsulotining qariyb choragini tashkil etadi.

Eronning neft konlari, suv tizimlari va elektr tarmoqlari eskirmoqda, agar mamlakat aktivlariga erkin kirish imkoniga ega bo‘lsa, yirik sanoat tarmoqlarini modernizatsiya qila oladi.

Shuningdek, mamlakat urushdagi yirik talafotlarni ham bartaraf etishi lozim, aktivlarning ochilishi bu jarayonni tezlashtiradi.

Agar AQSH tomonidan aktivlarning muzlatilishi bekor qilinsa, bu Eronning xalqaro davlatlar va qo‘shnilari bilan savdo hamda integratsiyasini rivojlantirishi mumkin.

Rostdan shunday bo‘ladimi yoki yo‘q – hozircha noaniq. Chunki Tramp ma’muriyati shunaqangi keskin siyosat yuritmoqdaki, uning keyingi qadamlarini taxmin qilish juda  qiyin.

Muallif: Isomiddin Jumanazarov

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →

So'nggi yangiliklar

Kongo va Ugandada Ebola epidemiyasi tarqaldi

Kongo Demokratik Respublikasi va Ugandada Ebola epidemiyasi avj oldi. Oqibatda 80 kishi vafot etgani gumon qilinmoqda. Shu sababli Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti xalqaro miqyosda favqulodda holat e’lon qildi. 

Jahon

18.05.2026, 09:56

Turkiy davlatlar rahbarlari Ahmad Yassaviy maqbarasini ziyorat qilishdi

XIV asr oxirida Amir Temur farmoyishiga binoan barpo etilgan ushbu maqbara bugungi kunda UNESCOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan boʻlib, Markaziy Osiyodagi oʻrta asr islom meʼmorchiligining eng noyob va muhtasham namunalaridan biri hisoblanadi.

Madaniy

15.05.2026, 16:18

“Eron urushini davom ettirishdan ma’no yo‘q” – Xitoy

Oq uyning ma’lum qilishicha, Tramp va Si Pekindagi muzokaralar chog‘ida Hormuz bo‘g‘ozidagi kema qatnovi yo‘lini ochiq saqlash zarurligi borasida kelishib olgan.

Jahon

15.05.2026, 10:55

Chorvachilikni rivojlantirishda yangi qadam

Chorvachilik va yaylov xoʻjaligini rivojlantirish agentligi tashkil etiladi. Uning oldiga qoramollar sonini 16,5 milliontaga, qo‘y va echkilar sonini 30 milliontaga, parrandalar sonini 141 milliontaga yetkazish vazifalari qo'yilgan.

Oʻzbekiston

13.05.2026, 17:22

O‘zbekistonga qaytarilgan tarixiy artefaktlar jamoatchilikka taqdim qilindi

Qaytarilgan artefaktlar Kushon davridan Temuriylargacha bo‘lgan davrlarga oid noyob yodgorliklardan iborat.

Madaniy

13.05.2026, 16:32

Andijon voqealari: 21 yil oldingi qonli kun

2005-yil hibsga olingan andijonlik 23 akramiylar a’zosi deya gumon qilingan shaxslarning yaqinlari va hamkasblari boshlagan namoyishlar pirovardida 13-may kungi qonli voqealariga olib keldi.

Oʻzbekiston

13.05.2026, 14:42

O‘zbekiston oltin-valyuta zaxiralari 70,9 milliard dollarga yetdi

Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, mart oyida kuzatilgan qisqarishdan so‘ng aprel yakunida O‘zbekistonning oltin-valyuta zaxiralari qariyb 1,9 milliard dollarga ko‘payib, jami 70 milliard 891,9 million dollarni tashkil etgan.

Iqtisodiyot

12.05.2026, 15:49

Davomli xantavirus — Infeksiyadan keyingi hayot tashvishlimi?

Ushbu kasallikdan omon qolish to‘liq sog‘ayishni anglatmaydi. Ko‘plab bemorlar xantavirusdan tuzalganidan so‘ng ham COVID kabi uzoq muddatli jismoniy va ruhiy muammolardan aziyat chekmoqda.

Jahon

12.05.2026, 15:09

BAA kompaniyasi O‘zbekistonda 100 ta diagnostika markazi tashkil etadi

BAAning “Unison Capital Investment” kompaniyasi respublika bo‘ylab 100 ta to‘liq siklli diagnostika markazlarini tashkil etish rejalarini taqdim etdi.

Oʻzbekiston

12.05.2026, 11:25

Moliyaviy xizmatlar sohasida 22,4 foizlik o‘sish qayd etildi

2026-yil yanvar–mart oylarida O‘zbekistonda ko‘rsatilgan moliyaviy xizmatlar hajmi 46,8 trillion so‘mni tashkil etgan. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 22,4 foizga oshgani bilan e’tiborli.

Iqtisodiyot

11.05.2026, 16:08

Hindiston bosh vaziri masofaviy ishlashga qaytishni taklif qildi

Narendra Modi koronavirus pandemiyasi davrida qo'llaniladigan masofaviy ish, virtual uchrashuvlar va videokonferensiyalar amaliyotini qayta joriy etish zarurligini aytdi.

Jahon

11.05.2026, 15:40

O‘zbek qizi malay tili bo‘yicha xalqaro musobaqa g‘olibi bo‘ldi

20 yoshli Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti talabasi Madinabonu Abdullayeva Xalqaro malay tili bo‘yicha Malayziya Bosh vaziri musobaqasi g‘olibi bo‘ldi.

Ta'lim

11.05.2026, 14:01

Qiymati 50 mln dollardan ortiq bo‘lgan loyihalar korrupsiyaga qarshi tekshiruvdan o‘tadi

Adliya vazirligi Yirik investitsiya loyihalarini korrupsiyaga qarshi ekspertizadan o‘tkazish va ularning raqobat muhitiga ta’sirini baholash tartibi to‘g‘risidagi yo‘riqnomani davlat ro‘yxatidan o‘tkazdi.

Iqtisodiyot

11.05.2026, 12:55

Britaniyalik pop yulduzi Dua Lipa Samsung kompaniyasini sudga berdi

“Samsung Electronics” kompaniyasi Dua Lipa suratidan televizor sotishda ruxsatsiz foydalangan. Xonanda zararni qoplash uchun 15 million dollar talab qilmoqda.

Jahon

11.05.2026, 11:26

Soxta “Nobel” yaratib, o‘zini-o‘zi mukofotlagan professor fosh bo‘ldi

Fransiyalik professor Florent Montakler filologiya bo‘yicha soxta mukofot joriy etganlikda ayblanmoqda. U shuningdek, soxta “Xalqaro filologiya jamiyati”ni tuzgan va amerikalik tilshunos Noam Chomskiyni ham mukofotlagan.

Jahon

09.05.2026, 16:06

Nega “Pivo o‘lkasi”da ichkilik darajasi pasayib ketdi?

Pivo iste’moli bo‘yicha jahon chempioni bo‘lgan Chexiyada rekord darajadagi pasayish qayd etildi. Pivo zavodlari xavotirda bo‘lsa-da, mutaxassislar bu o‘zgarishga ijobiy baho bermoqda.

Jahon

08.05.2026, 17:11

Shakira Jahon chempionatining rasmiy “Dai Dai” qo‘shig‘ini taqdim etdi

Kolumbiyalik xonanda Shakira payshanba kuni 2026-yilgi Jahon chempionatining rasmiy “Dai Dai” qo‘shig‘ini ommaga namoyish qildi.

Sport

08.05.2026, 10:48

Afg‘onistondagi gumanitar inqiroz Markaziy Osiyoni logistika markaziga aylantirishi mumkin

Markaziy Osiyo koridorlari dengiz yo‘llariga nisbatan uzunroq va qimmatroq bo‘lsa-da, barqarorlikni ta’minlay oladi. Yo‘lning arzonligi muhim emas. Muhimi – yo‘lning ishonchliligi.

Jahon

07.05.2026, 13:30

O‘zbekiston va Pokiston sanoat, investitsiya va logistika sohalaridagi hamkorlikni kengaytirmoqda

O‘zbekiston va Pokiston xalqaro transport aloqalarini rivojlantirish hamda Xunjarob dovoni orqali o‘tuvchi “Pokiston–Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston” yo‘lagi bo‘ylab hamkorlikni kengaytirish istiqbollarini muhokama qildi. 

Iqtisodiyot

07.05.2026, 12:06

Eronlik Nobel mukofoti sovrindori Narges Muhammadiy o‘lim yoqasida

Qamoqda saqlanayotgan  tinchlik bo‘yicha Nobel mukofoti  sovrindori Narges Muhammadiy yurak xastaligi tufayli og‘ir ahvolda.

Jahon

06.05.2026, 17:11

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →