O‘zbekiston hukumati Chorvoqdagi Sea Breeze loyihasini tasdiqladi. Nimalar xavotirli?

Loyihani amalga oshirish shartlari

Yer uchastkalari 25 yillik imtiyozli ijaraga beriladi, keyinchalik uzaytirish imkoni bor.

Ijara haqi umumiy 1,7 trln so‘m (≈133,2 mln $) etib belgilangan, ammo investor 5 yil davomida 17 mlrd so‘m (≈1,3 mln $) to‘laydi – chegirma koeffitsenti qo‘llaniladi.

Investor 2029 yil oxirigacha qurilishni va loyiha hujjatlarini bir vaqtda amalga oshirishi mumkin.

Qurilish me’yorlarini mustaqil belgilash, uchastkalarni subijaraga berish, kommunal xizmatlar ko‘rsatish va ularning tariflarini belgilash huquqi beriladi.

Loyiha 2025–2035 yillar davomida bosqichma-bosqich amalga oshiriladi. Loyiha bosh rejasi Britaniyaning Scott Brownrigg kompaniyasi tomonidan tayyorlayapti.

Ekologiya va nazorat

Chorvoq va Chirchiq daryosiga chiqindi oqizish qat’iyan taqiqlanadi.

Barcha chiqindilar Chirchiqdagi tozalash inshootlariga yo‘naltirilishi shart.

Nazoratni Bosh prokuratura va Ekologiya vazirligi amalga oshiradi.

Har bir kesilgan daraxt uchun 10 ta ko‘chat eklishi kerak.

Suvni qayta ishlash va qayta foydalanish tizimini qurish majburiy.

Yerlarni olib qo‘yish va tovon to‘lash

Belgilangan yerlar «erkin» deb topilib, amaldagi foydalanishdan chiqariladi.

Yer egalari va ijarachilarga 5 mln dollarlik kompensatsiya mahalliy budjet orqali to‘lanadi.

Shaxsiy mulk (agrar va o‘rmon fondiga kirmaydigan) faqat kelishuv asosida sotib olinadi.

Qurilish shartlari buzilsa, yerlar tovonsiz tartibda qaytarib olinadi.

Infratuzilma va majburiyatlar

Chorvoq ustidan ko‘prik, yo‘llar va kommunikatsiyalar qurilishi uchun xalqaro sarmoyalar jalb etiladi.

Investor 1 yanvar 2026 yilgacha xalqaro BOJ (GCHP) asosida hamkor topishi shart.

Investor:

Xalqaro byurolarni jalb qilgan holda master-plan tuzadi;

Sarmoyador rezidentlar bilan shartnoma tuzadi;

1 m² qurilish uchun 50 dollarlik infratuzilma yig‘imini to‘laydi.

Bu mablag‘lar kompensatsiyalar, infratuzilma va ijtimoiy obyektlar qurilishiga yo‘naltiriladi.

Imtiyozlar va maqom

2 hafta ichida loyiha “Chorvoq” turistik-rekreatsion zonasiga a’zo sifatida ro‘yxatdan o‘tishi kutilayapti. Bu unga soliq va ma’muriy imtiyozlar taqdim etadi.

Jamoatchilik munosabati va tanqid

Loyiha jamoatchilik muhokamasiga sabab bo‘ldi. Ekologlar va faollar qurilish Chorvoq – Toshkent uchun asosiy ichimlik suv manbai – ekologiyasiga tahdid solishidan xavotirda. Shuningdek, aholi uchun suv xavzasiga kirish cheklanishi va infratuzilmaga yuk orttirishi mumkinligi ta’kidlanmoqda.

Ekologiya vaziri Aziz Abduhakimov avvalroq hech qanday rasmiy hujjat kelib tushmaganini va ekologik ekspertizalar tugatilmasdan qurilish boshlanmasligini bildirgandi. Biroq qarorda ekologik ekspertiza to‘g‘risida so‘z yuritilmagan. Yangi ekologiya to‘g‘risidagi qonun 25 avgustdan kuchga kiradi.

«Hukumat barcha xavf-xatarni zimmasiga olmoqda»

Iqtisodchi Otabek Bakirov qaror matni bilan tanishib, loyihaga qattiq tanqid bildirdi. U investor tanlovining shaffof emasligini va iqtisodiy mantiqan asossizligini ta’kidladi.

Bakirovning ta’kidlashicha:

Agalarovlarga tegishli Sea Breeze Uzbekistan kompaniyasining taklifi "eng yaxshi" deb topilgan, lekin boshqa ishtirokchilar va ularning rad etilishi sabablari haqida hech qanday ma’lumot yo‘q.

Ushbu hudud strategik ahamiyatga ega va uning faqat bitta chet el kompaniyasiga berilishi xavfli.

5 mlrd dollar sarmoya manbalari noaniq. Agalarov Development bu darajadagi mablag‘ni o‘z hisobidan amalga oshirishi ehtimoldan yiroq. Demak, kreditlar jalb qilinadi – ular kimdan, qanday sharoitda va qaysi kafolatlar bilan olinadi – nomuayyan.

Eng katta xavotir shundaki:

Investorga yerni subijaraga berish huquqi berilgan. Bakirovning fikricha, bu jihat loyihani turizm markazi emas, yer sotish sxemasiga aylantiradi.

Yer ijarasi juda arzon: 577 gektar yer 1,3 mln dollarga berilyapti, qo‘shimchasiga juda yengil shartlar bilan.

Ekologik talablar yoritilmagan, kanalizatsiya va tozalash tizimi kafolatlanmagan. Agar muammolar yuzaga kelsa, davlat budjeti zararni yopishi mumkin.

Qurilish hujjatlari tugallanmasdan qurilishni boshlashga ruxsat berish – keyingi yillarda ko‘plab samarasiz va shubhali loyihalarning sababchisi bo‘lgan amaliyotdir.

Hukumat barcha infratuzilma obyektlarini – yo‘llar, kanalizatsiya, aloqa vositalari va hatto Chorvoq ustidan o‘tuvchi ko‘prikni ham to‘liq o‘z hisobidan qurishga majbur. Investor esa deyarli barcha imtiyozlarga ega bo‘lmoqda.