updated: 22.03.2026, 19:25

Tojikistonning Rogʻun GESi — dunyodagi eng baland qurilayotgan mega-loyiha

1991 yildan keyin Tojikistonda boshlangan inqiroz va fuqarolik urushi mamlakatdagi yirik infratuzilma loyihalarini, jumladan Rogʻun GESi qurilishini tubdan izdan chiqardi. Qurilish maydoni talon-taroj qilindi, uskunalar vayron boʻldi, koʻplab muhandislar mamlakatdan chiqib ketishga majbur boʻldi. Natijada balandligi 335 metrga yetishi koʻzda tutilgan Rogʻun toʻgʻoni bir necha yil davomida «tugallanmagan gigant» sifatida qolib ketdi.

Ulashish:

Sovet davridan qolgan orzu — Rogʻun tarixining boshlanishi

Rogʻun GESi tarixi 1976 yilga borib taqaladi. Loyiha Markaziy Osiyoni industrializatsiya qilish dasturining bir qismi sifatida rejalashtirilgan boʻlib, uning maqsadi mintaqa sanoat rivojiga zarur energiya bazasini yaratish edi.

SSSR bu davrda Nurek GESi kabi ulkan inshootlar qurish orqali texnologik ambitsiyalarini namoyon etardi. Balandligi 300 metr boʻlgan Nurek oʻsha paytda dunyodagi eng baland toʻgʻonga aylanib, Rogʻun uchun texnik va muhandislik namunasi boʻlib xizmat qildi.

Biroq Vaxsh daryosining gidrologik murakkabligi, zilzila xavfi va iqtisodiy tanglik sabab qurilish tez orada toʻxtab qoldi. SSSR parchalangach, yarimtayyor toʻgʻon va buzilgan infratuzilma Tojikistonga meros boʻlib qoldi.

Fuqarolik urushi va 1990 yillarning yoʻqotishlari

1991 yildan keyin Tojikistonda boshlangan inqiroz va fuqarolik urushi qurilish ishlarini butkul izdan chiqardi. Qurilish maydoni talon-taroj qilindi, uskunalar vayron boʻldi, koʻplab muhandislar mamlakatni tark etdi.

Shu sabab Rogʻun GESi bir necha yil davomida «tugallanmagan gigant» sifatida qolib ketdi.

 

Loyihaning qayta tiklanishi: energetik mustaqillikka intilish

2000 yillar boshida siyosiy barqarorlik tiklana boshlaganida hukumat Rogʻun qurilishini qaytadan kun tartibiga chiqardi. Mamlakat qish faslida uzluksiz elektr taqchilligiga duch kelar, energiya importi iqtisodiy bosimni kuchaytirib borardi.

Rogʻun GESi quvvati mamlakat ehtiyojini toʻliq qoplashdan tashqari, elektr energiyasini Afgʻoniston, Pokiston va boshqa qoʻshni mamlakatlarga eksport qilish imkonini ham yaratishi mumkin.

Bir muddat Rossiyaning Rusal kompaniyasi loyihada ishtirok etishga qiziqish bildirgan boʻlsa-da, toʻgʻon balandligini qisqartirish boʻyicha kelishmovchiliklar sabab hamkorlik barbod boʻldi.

2016 yilga kelib, Italiyaning Salini Impregilo (hozirgi Webuild) kompaniyasi bilan shartnoma imzolandi va qurilish rasman qayta boshlandi.

Muqallista imorat: dunyodagi eng baland toʻgʻon qanday qurilmoqda?

Balandligi 335 metrdan oshadigan Rogʻun toʻgʻoni zamonaviy inshootlar ichida eng kattalaridan biri sanaladi. Muhandislar uni toshdan qurilgan, markazida gil yadro boʻlgan toʻldirma toʻgʻon sifatida loyihalashtirdi.

Bunday konstruksiya seysmik faol hudud uchun juda muhim — gil yadro suv oʻtkazmaslikni taʼminlasa, tosh qatlamlari zilzila tebranishlarini tarqatib, inshootni bosimdan himoya qiladi.

 

Daryoni burish va qurilish bosqichlari

Vaxsh daryosining oqimini aylantirish uchun uzunligi 1,1–1,5 km boʻlgan toʻrtta ulkan tonnel qazilgan.

2016 yilda daryoni yangi tonnellar orqali burish muvaffaqiyatli amalga oshirildi.

Keyin toʻgʻonning gil yadrosi qoʻyilib, tosh qatlamlari bosqichma-bosqich yotqizildi.

2018 va 2019 yillarda dastlabki turbinalar ishga tushirildi.

Qurilishni 2029 yilda yakunlash, suv omborini esa 2036 yilda toʻliq toʻldirish rejalashtirilgan.

 

Aholini koʻchirish va ijtimoiy oqibatlar

Suv ombori toʻldirilgach, katta hudud suv ostida qoladi. Loyiha doirasida 69 qishloqdan 46 628 kishi koʻchirilishi kutilmoqda.
2024 yilga kelib, 15 mingdan ortiq aholi oʻz uylarini tark etdi, bir qismi esa yangi infratuzilmalarning yetarli emasligidan norozi.

Tojikiston – Oʻzbekiston munosabatlari va mintaqaviy xavotirlar

Rogʻun GESi koʻp yillar davomida Tojikiston va Oʻzbekiston oʻrtasidagi eng keskin masalalardan biri boʻlib keldi.

Quyi oqimda joylashgan Oʻzbekiston va Turkmaniston uchun Vaxsh daryosi — agrar iqtisodiyotning asosiy tayanchi. Tojikistonning daryo ustidan katta nazoratga ega boʻlishi suv taqsimoti boʻyicha xavotirlarni kuchaytirdi.

2000–2010 yillarda diplomatik munosabatlar keskin zaiflashdi: chegaralar yopildi, aviaqatnovlar toʻxtatildi, savdo kamaydi.

2016 yildan keyingi yaqinlashuv natijasida ikki davlat Rogʻun masalasini konstruktiv tarzda muhokama qilishga oʻtdi, ammo suv xavfsizligiga oid savollar hali ham toʻliq yopilmagan.

 

Rogʻun — imkoniyatmi yo masʼuliyat?

Rogʻun GESi Markaziy Osiyoning eng yirik «yashil energiya» manbaiga aylanishi mumkin. Uning ishga tushishi:

energiya importini qisqartirishi,
eksport salohiyatini oshirishi,
mintaqaviy energetik hamkorlikni kuchaytirishi mumkin.

Biroq loyiha ekologik muvozanat, suv taqsimoti, aholini koʻchirish va geosiyosiy munosabatlar nuqtayi nazaridan katta masʼuliyat ham yuklaydi.

Eng baland toʻgʻon qurilgandan keyin orqa yoʻl qolmaydi — uning taʼsiri kelgusi oʻnlab yillar davomida butun mintaqaning iqtisodi, tabiati va insonlar hayotini belgilab beradi.

Muallif: Aziz SOLIYeV

Siyosat

06.12.2025, 13:46

Ulashish:

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →

So'nggi yangiliklar

Kechasi Ukraina Moskva viloyatiga 400 ta dron uchirdi

Ukraina bir kechada Moskva va uning atrofidagi hududlarga 400 ta dron bilan hujum qilgan. Natijada ikki kishi jarohatlanib, binolarda yong‘in chiqqan.

Jahon

20.07.2026, 11:45

Tramp Jahon chempionati finalida ham diqqat markazida bo‘ldi

Tramp va Infantino Jahon chempionati kubogini topshirish marosimi uchun maydonga kirib kelganda, tomoshabinlar ularni norozilik hayqiriqlari bilan kutib oldi.

Sport

20.07.2026, 11:13

Argentina terma jamoasini kelajakda kim boshqarishi noaniq

Dekabr oyida Lionel Skalonining shartnomasi yakunlanadi. Agar u uzaytirilmasa, Skaloni Argentina terma jamoasi tarixida eng muvaffaqiyatli murabbiy sifatida muhrlanadi.

Sport

20.07.2026, 10:07

Hindiston ilk xususiy orbital raketasini uchirdi

Hindiston tarixida ilk bor xususiy kompaniya ishlab chiqqan orbital raketa muvaffaqiyatli uchirildi. Mamlakat jahon kosmik iqtisodiyotidagi ulushini 44 milliard dollarga yetkazishni maqsad qilgan.

Fan-texnologiya

18.07.2026, 15:23

Ukraina hujumlari oqibatida Rossiyada 7 kishi halok bo‘ldi, neft bazasida yong‘in kelib chiqdi

Ukraina dronlari Kotovsk shahrida Rossiyaning eng yirik onlayn-riteyleri bo‘lgan “Wildberries”ga qarashli omborxonaga, shuningdek, poytaxt yaqinidagi neft bazasiga kelib tushgan.

Jahon

18.07.2026, 14:48

Endi Tramp prezidentlik mavqeyidan ham “soqqa” qilishi mumkin

Donald Trampning media kompaniyasi prezidentning Truth Social platformasidagi bayonotlarini boshqalardan oldin ko‘rish imkoniyati uchun pullik tarif joriy etishni muhokama qilmoqda.

Jahon

18.07.2026, 12:54

JCH–2026 finali AQSh tarixidagi eng qimmat sport musobaqasiga aylandi

Futbol bo‘yicha 2026-yilgi Jahon chempionati finaliga qiziqish rekord darajaga chiqdi. Bunga sabab – chiptalarning narxi.

Sport

18.07.2026, 11:08

Telefoningiz bosh barmog‘ingizni ishdan chiqaryapti — tadqiqot

Smartfonlardan doimiy foydalanish qo‘llarimizni shikastlab, turli sindromlar va artrit kabi kasalliklarni keltirib chiqaradi. Shifokorlarning ta’kidlashicha, bir nechta oddiy amallar orqali buning oldini olish mumkin.

Fan-texnologiya

18.07.2026, 10:13

Yirik avariyalarning oldini olish uchun quyidagi hududlarda svet 2 soatgacha o‘chirilishi mumkin — Energetika vazirligi

So'nggi kunlarda yurtimizda kuzatilayotgan anomal issiq havo elektr energiyasi iste'molining keskin oshishiga sabab bo'lmoqda, natijada elektr tarmoqlari o'ta yuqori yuklama ostida ishlamoqda. Buni oldini olish maqsadida bir qator hududlarda qisqa muddatli majburiy cheklovlar joriy etildi. 

Oʻzbekiston

17.07.2026, 15:54

15 yoshga to‘lmagan bolalarning ishlashi qonuniymi?

Qonunga ko‘ra, mehnat shartnomasi asosida 16 yoshdan boshlab ishlash mumkin. Ammo ayrim hollarda 15 yoshga to‘lmaganlarga ham ishlashga ruxsat etiladi.

Oʻzbekiston

17.07.2026, 14:07

Britaniya 16 yoshgacha bo‘lganlarga energetik ichimliklar sotishni taqiqlamoqda

Vazirlarning ta’kidlashicha, Angliyada har kuni 100 mingga yaqin bola shunday ichimliklarni iste’mol qiladi.

Jahon

17.07.2026, 09:44

O‘zbekistonda reklama qo‘ng‘iroqlari va SMS-xabarlarga yangi cheklovlar joriy etiladi

Mobil telefonlarga reklama qo‘ng‘iroqlari va SMS-xabarnomalarini yuborish tartibi o‘zgarmoqda. Endilikda reklama faqat abonentning roziligi bilan yuboriladi.

Oʻzbekiston

16.07.2026, 17:35

O‘zbekistonda kutubxonalar soni oshmoqda

Yangilangan statistikaga ko‘ra, O‘zbekistonda bir yil ichida kutubxonalar soni 2 764 taga ko‘paygan.

Madaniy

16.07.2026, 16:47

Ayrim Isroil amaldorlari urushni cho‘zmoqchi — AQSH vitse-prezidenti

Vitse-prezident Jey Di Vensning yangi bayonoti AQSH va Isroil o‘rtasidagi kelishmovchilik tobora oshib borayotganini ko‘rsatmoqda.

Siyosat

16.07.2026, 15:54

Besh yil avvalgi bashorat: Argentina Ispaniyani 3:2 hisobida yutadi

Jahon chempionati finalida Argentina va Ispaniya ro‘para kelishi ma’lum bo‘lishi bilanoq, "X" ijtimoiy tarmog‘idagi besh yil avvalgi bir post qayta virusga aylandi.

Sport

16.07.2026, 15:16

Yakuniy tinchlik uchun Armaniston konstitutsiyasini o‘zgartirishi kerak — Boku

Ozarbayjon rasmiysining aytishicha, Boku va Yerevan o‘rtasida yakuniy tinchlik bitimi imzolanmayotganiga 2 sabab bor: Armaniston Konstitutsiyasidagi Tog‘li Qorabog‘ga oid bandlar va “Tramp yo‘lagi”.

Siyosat

16.07.2026, 14:45

O‘qishni ko‘chirishda milliy va xalqaro sertifikatlar muhimmi?

Davlat oliygohlariga o‘qishni ko‘chirish istagida bo‘lgan talabalar milliy va xalqaro sertifikatlarga ega bo'lsa, tabaqalashtirilgan yoki maksimal ball olishlari mumkin.

Ta'lim

16.07.2026, 11:37

Toshkent viloyatida bog‘chalar vaqtincha yopildi

Xabar qilinishicha, bunga Bosh davlat sanitariya vrachining 2026-yil 14-iyuldagi 01-7609-sonli ko‘rsatma xati asos qilib olingan. 

Ta'lim

16.07.2026, 11:28

Rossiyada migrantlar geolokatsiyasi kuzatilishi uchun maxsus smartfon sotib olishga majburlanishi mumkin

Rossiyaga uzoq muddatga ishlashga keluvchi xorijliklar endi geolokatsiyasi kuzatib boriladigan maxsus mobil telefon sotib olishga majbur bo‘lishi mumkin. Bu orqali hokimiyat migrantlarning qayerda ekanligi va hujjatlari muddatini doimiy nazoratda tutadi. 

Jahon

16.07.2026, 10:52

Turkmaniston O‘zbekiston SIM-kartalariga qarshi reyd boshladi

Turkmanistonda O‘zbekiston SIM-kartasidan foydalanish nafaqat katta jarima, balki josuslik aybloviga ham sabab bo‘lishi mumkin.

Jahon

15.07.2026, 17:58

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →