Кўмир нархи ошмади: тахминлар хато бўлиб чиқди

Эрон уруши ва энергия инқирози фонида “кўмирга қайтиш” ҳақидаги тахминлар амалда рўй бермади. Энергия ва тоза ҳавони тадқиқ қилиш маркази (CREA) янги ҳисоботи шу ҳақда.

Тадқиқот Хитой, АҚШ, Европа Иттифоқи ва Ҳиндистон каби дунёдаги энг йирик энергетика бозорларини қамраб олади. Ушбу мамлакатлар глобал кўмир энергетикасининг тахминан 87 фоизи ва газ электр ишлаб чиқаришнинг 60 фоиздан ортиғига эгалик қилади.

Ҳормуз бўғозида блокада юз берган вақтда денгиз орқали кўмир ташиш ҳажми ҳам 3 фоизга камайди, бу 2021 йилдан бери кузатилган энг паст даражадир.

Умумий ҳисобда қазиб олинадиган ёқилғилардан электр ишлаб чиқариш ўтган йилга нисбатан 1 фоизга камайган. Газ асосидаги ишлаб чиқариш эса 4 фоизга пасайган.

Нега “кўмирга қайтиш” юз бермади?

Россия-Украина уруши бошланиб, Москванинг Европага газ экспорти чеклаганда ҳам шунга ўхшаш прогнозлар авжланган.

Бироқ Европа тезда қайта тикланувчи энергияга ўтишни жадаллаштирди ва 2023 йилда кўмир истеъмоли ҳамда CО₂ (карбонат ангидрид) чиқиндилари сезиларли камайди.

Март ойида кўмир электр ишлаб чиқариш АҚШ, Ҳиндистон, Европа Иттифоқи, Туркия ва Жанубий Африкада катта миқдорда камайган. Бунинг сабаби шундаки, инқироздан олдин ҳам кўмир аллақачон нисбатан қиммат бўлган ва мавжуд электр станциялари деярли тўлиқ ишлаётган эди.

CREA маълумотларига кўра, март ойида Ҳормуз бўғозининг амалда ёпилиши ортидан АҚШ, Ҳиндистон, Европа Иттифоқи, Туркия ва Жанубий Африкада кўмирда электр энергияси ишлаб чиқариш кескин пасайган. Бунга асосан, инқироздан олдин ҳам кўмир газга қараганда арзонроқ бўлгани сабаб бўлган. Бу эса қолган электр станцияларининг шундоқ ҳам юқори қувватда ишлаганини ва ишлаб чиқаришни янада ошириш учун имконият кам қолганини англатади.

Қайта тикланувчи энергия инқирозни юмшатмоқда

Хормуз бўғозининг ёпилиши ёқилғи етказиб беришни издан чиқарди ва нархларнинг кескин ошишига сабаб бўлди. Бироқ қуёш ва шамол энергияси бу босимни юмшатишда муҳим роль ўйнади.

Март ойида қуёш энергияси ишлаб чиқариш тахминан 14 фоизга, шамол энергияси эса 8 фоизга ошди.

Кўмирга сармоя қилиш иқтисодий жиҳатдан тобора самарасиз бўлиб бормоқда, чунки транспорт харажатларининг ошиши уни қайта тикланувчи энергиядан ҳам қимматга туширмоқда.

Европа аллақачон бундан хулоса чиқармоқда: Франция ва Буюк Британия импорт ёқилғисига қарамликни камайтириш мақсадида электрлаштириш, иссиқлик насослари ва қуёш энергетикасини жадал ривожлантираётган давлатлар сирасига киради.

24–29 апрель кунлари Колумбиянинг Санта Марта шаҳрида ўтказиладиган халқаро конференцияда ҳукуматлар қазиб олинадиган ёқилғилардан воз кечиш масаласини муҳокама қилади.