МДҲ заифлашмоқда: Молдова Ҳамдўстликдан чиқяпти
Мамлакат расмийлари Россия-Украина урушини мисол келтириб, МДҲнинг асосий қадриятларига, хусусан, ҳудудий яхлитликни тан олиш ва чегаралар дахлсизлигига ортиқ амал қилинмаётганини таъкидлашмоқда. Молдованинг МДҲдан чиқиши собиқ совет давлатлари эндиликда ягона марказ атрофида бирлашмаётганидан далолат беради.
Сиёсат
11.04.2026, 12:37
Улашиш:

Молдова парламенти 2 апрель куни мамлакатнинг Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлигидан (МДҲ) чиқишини маъқуллади, бу қарорни 60 нафар депутат ёқлаган.
Шундан сўнг Президент Мая Санду денонсация тўғрисидаги фармонларни имзолади. Фармонлар 8 апрель куни эълон қилиниб, кучга кирди. Ташқи ишлар вазирлигига бу ҳақда МДҲни хабардор қилиш вазифаси топширилди.
Агар Молдова Ҳамдўстлик таркибидан чиқса, унинг саккизта аъзоси қолади: Арманистон, Озарбайжон, Беларус, Қозоғистон, Қирғизистон, Россия, Тожикистон ва Ўзбекистон.
Молдованинг денонсацияси барча 15 республикани эмас, балки 11 та собиқ совет давлати томонидан тузилган ташкилотни назарда тутади.
МДҲ СССР парчаланганидан сўнг собиқ республикалар ўртасидаги ҳамкорликни сақлаб қолиш учун ташкил этилган.
Молдованинг чиқиши МДҲни сиёсий жиҳатдан янада заифлаштиради, бироқ қолган аъзо давлатлар ўз ўрнида қолса, блок фаолиятини давом эттираверади.
Мамлакат 1991 йилда имзоланган МДҲни ташкил этиш тўғрисидаги битимни, унга алоқадор баённомани ҳамда 1993-йилги МДҲ уставини денонсация қилишни маъқуллаган.
Молдова расмийларининг таъкидлашича, МДҲнинг асосий қадриятлари ва тамойилларига, хусусан, ҳудудий яхлитликни тан олиш ва чегаралар дахлсизлигига эндиликда амал қилинмаяпти.
Улар Россиянинг Украинага қарши уруши, Грузияга нисбатан тажовузкор ҳаракатлари ва Кремль қўшинларининг Молдова ҳудудида ноқонуний жойлашганини далил қилиб келтирмоқда.
Шунингдек, бу қадам Молдованинг Европа билан муносабатларига мос келади. Европа Иттифоқи эса унинг асосий иқтисодий ҳамкори бўлиб қолмоқда.
Ҳамдўстлик билан иқтисодий алоқалар сезиларли даражада пасайган: 2025 йилда Молдова экспортининг 5,9 фоизи МДҲ давлатларига, 67,5 фоизи эса Европа Иттифоқига тўғри келди.
Шу боис Молдованинг МДҲни тарк этиши бошқа аъзолар учун кутилмаган ҳодиса бўлмаслиги мумкин.
Жорий йилнинг 19 январь куни Бош вазир ўринбосари ва ташқи ишлар вазири Михай Попшой Молдованинг аъзолигини таъминловчи учта асосий МДҲ келишувини денонсация қилиш жараёни бошланганини маълум қилди.
Уларга МДҲ Низоми, МДҲни таъсис этиш тўғрисидаги битим ва ушбу битимга илова киради.
Бу Молдованинг юридик жиҳатдан МДҲ аъзоси эмаслигини англатади, де-факто иштирок эса аллақачон тўхтатилган эди.
2020-йилги президентлик сайловларидан сўнг мамлакат ўзининг совет ўтмишидан қолган алоқаларини узиш йўлига ўтди.
Ўшанда президент Майя Санду Европа Иттифоқига интеграциялашув йўлини эълон қилди ва МДҲ саммитларида иштирок этишдан бош тортди.
Сўнгги йилларда ҳукумат МДҲ билан боғлиқ келишувлардан воз кечмоқда. Хусусан, 2024 йил январгача мамлакат МДҲ доирасида 283 та келишувни имзолаган бўлиб, улардан 71 таси аллақачон бекор қилинган, яна 60 га яқини эса бекор қилиниш жараёнида.
2025 йил 12 декабрда Молдова парламенти МДҲ фуқаролари учун визасиз саёҳат қилиш тўғрисидаги 1992-йилги Бишкек келишувини денонсация қилишни маъқуллади.
Ўзбекистон, Қозоғистон ва яна бир қатор давлатлар учун визасиз режим икки томонлама шартномалар асосида сақланиб қолади. Расмийларнинг баёнот беришича, Бишкек келишувининг бекор қилиниши фақат Молдова билан шундай икки томонлама битимларга эга бўлмаган Тожикистон ва Қирғизистонга таъсир қилади.
Таъкидлаш жоизки, Украина Россия ва Беларус қаторида МДҲнинг таъсисчи аъзоларидан бири бўлган.
1991 йил 7-8 декабрь кунлари Совет Белоруссияси ҳудудидаги Беловежская пушчасининг Вискули қароргоҳида Борис Елсин, Леонид Кравчук ва Станислав Шушкевич СССР парчаланганини ва МДҲ тузилганини расмийлаштирувчи битимни имзолаган.
13 декабрь куни эса Ашхободда Марказий Осиёнинг беш давлати – Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Туркманистон ва Ўзбекистон президентларининг учрашуви бўлиб ўтди. Унда давлат раҳбарлари МДҲга тенг ҳуқуқли иштирок этиш ва барча аъзоларни таъсисчи сифатида тан олиш асосида қўшилишга тайёр эканликларини билдирган.
1991 йил 21 декабрь куни Олмаотада собиқ Совет Иттифоқининг 11 республикаси раҳбарлари МДҲнинг мақсад ва принципларини белгилаб берувчи Олмаота декларациясини имзолади.
Постсовет интеграцияси СССР парчаланиши биланоқ бошланган бўлса-да, у бир нечта йўналишда ривожланди.
МДҲ билан бир қаторда Нурсултон Назарбоев Евросиё иқтисодий интеграциясини ривожлантиришни илгари сурди ва бу ҳаракат Евросиё иқтисодий иттифоқига айланди. Аввалига Россия, Қозоғистон ва Беларус томонидан тузилган блокка кейинчалик Арманистон ва Қирғизистон ҳам қўшилди.
Муаллиф: Исомиддин Жуманазаров
мавзуга оид янгиликлар

Россия Украина урушини якунлаш бўйича Трампдан янги таклифлар кутади — Песков
Сиёсат
25.07.2026, 12:26

Украина ҳужумлари оқибатида Россияда 7 киши ҳалок бўлди, нефть базасида ёнғин келиб чиқди
Жаҳон
18.07.2026, 14:48

Путин энди Си Цзиньпиннинг тенг ҳамкори эмас, балки кичик шеригига айланди
Жаҳон
15.07.2026, 12:06

Украинада “Patriot” тутиб олувчилари ишлаб чиқаришга рухсат берилади — Трамп
Жаҳон
09.07.2026, 16:34

Россияда ёқилғи танқислиги кучаймоқда: Путин урушни тўхтатмоқчи эмас
Жаҳон
04.07.2026, 11:06

Версал келишуви: Вашингтоннинг Яқин Шарқдаги стратегик мағлубиятими?
Жаҳон
22.06.2026, 11:24
машҳур янгиликлар

ОТМларда янги бакалавриат ва магистратура йўналишлари жорий этилди
Таълим
07.07.2026, 09:48

Абитуриентлар учун рухсатномалар бериш бошланди
Таълим
08.07.2026, 10:57

Тошкент вилоятида боғчалар вақтинча ёпилди
Таълим
16.07.2026, 11:28

Ўқишни кўчиришда миллий ва халқаро сертификатлар муҳимми?
Таълим
16.07.2026, 11:37

“Эпштейн оролидаги жирканчликлар бари мужассам” – ўзбек сайёҳининг Таиландга сафари
Маданий
06.07.2026, 15:30

Ироқ ҳукумати коррупцияга қарши муросасиз кураш бошлади
Жаҳон
01.07.2026, 11:42
сўнгги янгиликлар

Тошкент модернизм меъморчилиги ЮНЕСКО рўйхатига киритилди
Маданий
27.07.2026, 10:07

Украинанинг Эрон кемасига ҳужуми жавобсиз қолмайди – Аббос Ароқчи
Сиёсат
27.07.2026, 09:50

Сополлитепадан бронза даврига оид пилла парчаси топилди
Фан-технология
25.07.2026, 14:57

Адолф Гитлер туғилган шаҳарда тўққизта оммавий қабр топилди
Фан-технология
25.07.2026, 14:01

БМТ бош котиби Антониу Гутерриш Сурияга ташриф буюрди
Жаҳон
25.07.2026, 13:18

Россия Украина урушини якунлаш бўйича Трампдан янги таклифлар кутади — Песков
Сиёсат
25.07.2026, 12:26

Венесуэла президентлик сайловларига тайёр эмас – Трамп
Сиёсат
25.07.2026, 10:59

Ўзбекистон бўйлаб навбатдаги «Автомобилсиз кун» акцияси ўтказилади
Ўзбекистон
25.07.2026, 09:49

Йўналиш танлаш қачон бошланади?
Таълим
24.07.2026, 16:50

Хитой ЕИнинг 14 та компаниясига экспорт чекловларини жорий қилди
Жаҳон
24.07.2026, 16:32

Хитой Тайван бўғозида икки кунлик ўқув-жанговар машғулотларни бошлади
Сиёсат
24.07.2026, 15:03

Араб ва бошқа мусулмон давлатлари Исроилнинг Ал-Ақсо масжидига босқинини қоралади
Жаҳон
24.07.2026, 13:35

FIDE президенти ЕИ санкцияларига тушди ва ваколатларини вақтинча тўхтатди
Спорт
24.07.2026, 12:18

Ўзбекистон "Ягона Хитой" тамойилига амал қилади
Сиёсат
24.07.2026, 11:12

“Росатом” молиявий муаммолар сабаб Ўзбекистон АЭС лойиҳасини кечиктириши мумкин
Иқтисодиёт
23.07.2026, 13:19

Ўзбекистонда қарздорларнинг 61 фоизи кредитни ўз вақтида тўлолмаяпти — МБ
Иқтисодиёт
23.07.2026, 10:57

Мадуро судининг аниқ санаси маълум бўлди
Жаҳон
23.07.2026, 10:22

Эпштейнга "қиз" етказиб берган француз модели ўлик ҳолда топилди
Жаҳон
23.07.2026, 10:01

Пенсия тизимида қандай ўзгаришлар кутилмоқда?
Иқтисодиёт
22.07.2026, 17:24

Энди Тошкентдан Самарқандга 2,5 соатда етиб борилади – Шавкат Мирзиёев
Ўзбекистон
22.07.2026, 16:01
машҳур янгиликлар

ОТМларда янги бакалавриат ва магистратура йўналишлари жорий этилди
Таълим
07.07.2026, 09:48

Абитуриентлар учун рухсатномалар бериш бошланди
Таълим
08.07.2026, 10:57

Тошкент вилоятида боғчалар вақтинча ёпилди
Таълим
16.07.2026, 11:28

Ўқишни кўчиришда миллий ва халқаро сертификатлар муҳимми?
Таълим
16.07.2026, 11:37

“Эпштейн оролидаги жирканчликлар бари мужассам” – ўзбек сайёҳининг Таиландга сафари
Маданий
06.07.2026, 15:30

Ироқ ҳукумати коррупцияга қарши муросасиз кураш бошлади
Жаҳон
01.07.2026, 11:42
