Rossiya eshiklari biz uchun yopilsa, nima boʻladi?

Mehnat migratsiyasi, yoshlar va kelajak haqida mulohazalar

Agar Rossiya eshiklari oʻzbekistonlik ishchilar uchun yopilsa yoki biz umuman u yoqqa ishlash uchun borish fikridan voz kechsak, nima boʻladi?

Albatta, men iqtisodchi, siyosatchi yoki sotsiolog emasman. Aniq hisob-kitoblar, qatʼiy prognozlar yoki tayyor yechimlar berolmasligim mumkin. Shunga qaramay, ayrim kuzatuv va mulohazalarimni oʻrtoqlashishni joiz deb bildim.

Oʻn–oʻn besh yillar muqaddam Daniyada turizm sohasida tahsil olgan, keyin Ispaniyada oʻqishini davom ettirib, ilmiy ish qilgan va hozirda doktorlik unvoniga ega boʻlgan bir qadrli akamizdan eshitgan ikki fikr hanuz yodimda.

Birinchi fikr shunday edi:
«Oʻzbekiston oʻz insonlarini tashqariga chiqarib, evaziga pul — yaʼni qogʻoz olyapti va bunda u yutqazayapti».

Ikkinchi fikr esa quyidagicha:
«Yevropada dars paytida oʻzbeklar haqida gap ketganda, ustozlar: “Oʻzbeklar marketingni qoʻshnisidan oʻrganadi, yaʼni oʻqimasa ham, koʻrib oʻrganadi”, deb aytishgan».

Migratsiya ortidagi yoʻqotishlar

Birinchi fikr ustida toʻxtalsak, xorijga ishlagani asosan yoshlar — jamiyatning jismoniy jihatdan eng kuchli, sogʻlom va faol qatlami ketmoqda. Ular hayotining eng samarali, eng gullab-yashnagan davrini boshqa yurtlarda oʻtkazmoqda.

Albatta, mehnat migratsiyasi orqali erishilayotgan ijobiy natijalar ham yoʻq emas. Ammo yoʻqotishlar bilan qiyoslaganda, bu tarozida muvozanat yoʻqdek. Otalar, baʼzan onalar farzandlari yonida boʻlishi kerak boʻlgan paytda ulardan juda uzoqda. Bu holat ota-ona va bolalar psixologiyasida bir umrlik asoratlar qoldirayotganini koʻrib turibmiz. Jamiyatda moddiy va maʼnaviy muammolarning ortishiga ham shu omil taʼsir qilayotgani sir emas.

“Rossiyaga ketaman” degan yagona yoʻl

Mustaqillik yillarida maqsad qoʻyib oʻqigan, sport yoki kasb-hunar bilan shugʻullangan yoshlar bor, albatta. Lekin ular yetarlimi?

Juda koʻp iqtidorli bolalar maktab yillarini bekorga oʻtkazdi. Sababi oddiy edi:
“Ertaga nima qilaman? Qanday oila boqaman?”

Bu savollarga uzoq yillar davomida yagona javob bor edi:
“Rossiyaga ketaman”.

Bu fikr boshqa omillar bilan birga taʼlim sifatiga ham salbiy taʼsir qildi. Agar har bir bola imkoniyatni mamlakat ichida izlaganida, ish qidirib ketuvchilar emas, balki ish beruvchilar soni koʻpaygan boʻlardi. Bugun hayotning oʻzi bu fikrni tasdiqlamoqda — qanchadan-qancha yoshlar yurtimizda turib katta natijalarga erishayotganini koʻrib, beixtiyor faxrlanasiz.

Oʻzbekning salohiyati bor

“Oʻzbeklar marketingni qoʻshnisidan oʻrganadi” degan fikr bejiz emas. Genlarimiz bizga tinchlik bermaydi. Begali Qosimov haqidagi “Soʻnggi jadid” kitobida ham oʻzbeklar haqida arab tarixchisining juda iliq va asosli fikrlari keltirilgan: xalqimizning uquvliligi, tez tiklanish xususiyati taʼkidlangan.

Koreyada boʻlganimda bir koreys yigitning gapi esda qolgan: u paytgacha Koreyada tijoriy faoliyatda pokistonliklar yetakchi boʻlgan, ammo oʻzbeklar shunchalik tez oʻsib kelayaptiki, yaqin yillarda ulardan ham oʻtib ketishi mumkin, degandi.

Qashqadaryo viloyati Xonobod tumanidagi Amerika harbiy bazasida tarjimon boʻlib ishlagan tanishim ham bir voqeani aytib bergan. Oʻzbek askar amerikalik maxsus tayyorgarlikka ega harbiylar bilan jangda ustun kelgani — bu ham xalqimizning jismoniy va ruhiy salohiyatiga bir misol.

Sportchilarimizning xalqaro maydonlardagi yutuqlari ham shundan dalolat bermoqda.

Xulosa oʻrnida

Muammolarimiz koʻp. Lekin ularni hal qila oladigan yigit-qizlarimiz hozircha maishiy tashvishlar bilan band, chet ellarda ish izlab yuribdi.

Bir paytlar Islom Karimovsiz Oʻzbekistonni tasavvur qila olmaganmiz. Bir doʻstimning “Karimovdan keyin nima boʻlishini bilmayman”, degan gapiga javoban shunday degandim:
“Oʻzbek xalqi oʻttiz yillik millat emas, Temurlardan keyin ham yashab kelyapmiz”.

Demak, Rossiya eshiklari yopilishi — fojia emas. Balki oʻzimizga, oʻz imkoniyatlarimizga jiddiyroq qarashga turtki boʻlishi mumkin.

(Muhojir kundaligidan)