Электромобил батареялари иқлим ўзгаришига тайёрми?

Сўнгги йилларда экологик муаммолар ва атмосфера ифлосланиши ортиши сабабли жаҳонда электромобилларга қизиқиш тез ўсмоқда. Европа автомобиль ишлаб чиқарувчилари ассоциацияси (ACEA) маълумотларига кўра, 2025 йил декабрь ойида Европа Иттифоқида илк бор тўлиқ электрда ҳаракатланувчи автомобиллар савдоси фақат бензинда юрадиган машиналар савдосидан ошиб кетди.

Европа Иттифоқи 2035 йилгача автомобиллар чиқиндиларига қўйилган чекловларни маълум даражада юмшатган бўлса-да, ўтган йили гибрид электромобиллар ҳам кўпроқ рўйхатга олинган. Бу эса бозордаги сезиларли ўзгаришлардан далолат беради. 2025 йил охирига келиб бензинли автомобилларни рўйхатдан ўтказиш 18,7 фоизга камайгани ва бу пасайиш барча йирик бозорларда кузатилгани қайд этилмоқда.

Бироқ электромобилларга ўтишда одамларни иккилантириб қўяётган асосий омиллардан бири — уларнинг экстремал об-ҳаво шароитларига чидамлилиги ҳисобланади.

Иқлим исишининг батареяларга таъсири

Маълумотларга кўра, 2025 йил дунёда кузатилган энг иссиқ учинчи йил бўлган. Ўртача глобал ҳарорат саноатдан олдинги даврга нисбатан тахминан 1,5°C га юқорилаган.

“Коперник” об-ҳавони кузатиш хизматига кўра, бу ҳолат атмосферада иссиқхона газлари тўпланиши ва океан сувларининг исиши билан боғлиқ. Ушбу омиллар эса асосан инсон фаолияти натижаси ҳисобланади.

“What Car?” нашрининг 2024 йилда ўтказган тадқиқотига кўра, ҳаво ҳарорати 32–44°C атрофида бўлганда электромобиллар ишлаб чиқарувчи томонидан кўрсатилган юриш масофасининг тахминан 44 фоизигача қисмини йўқотиши мумкин.

Спорт электромобиллари ишлаб чиқарувчи Polestar компанияси таъкидлашича, юқори ҳарорат аккумулятор ичидаги кимёвий реакцияларга таъсир қилиб, батареянинг тезроқ эскиришига сабаб бўлади. Совуқ ҳарорат реакцияларни секинлаштиргани каби, юқори ҳарорат эса аксинча, уларни тезлаштиради ва батареянинг ишлаш муддатига салбий таъсир кўрсатади.

Янги батарея технологиялари муаммони енгиллаштириши мумкин

Бироқ Мичиган университети олимлари томонидан ўтказилган тадқиқот электромобиль батарея технологиясидаги сўнгги ютуқлар иқлим ўзгариши таъсирини маълум даражада камайтиришини кўрсатди.

Тадқиқотчилар 2010–2018 йилларда ишлаб чиқарилган электромобиль аккумуляторларини 2019–2023 йилларда тайёрланган янги батареялар билан солиштириб таҳлил қилди.

Натижаларга кўра, агар сайёра ҳарорати ўртача 2°C га ошса, 2010–2018 йилларда ишлаб чиқарилган батареяларга эга электромобилларнинг хизмат муддати 30 фоизгача қисқариши мумкин.

Бироқ янги авлод батареялари учун ўртача хизмат муддати атиги 3 фоизга қисқаради, энг юқори пасайиш эса тахминан 10 фоизни ташкил этиши мумкин.

Электромобилларга ишонч барча ҳудудларда бир хил эмас

Тадқиқотнинг етакчи муаллифи Ҳаочи Ву таъкидлашича, технологиялар ривожи туфайли истеъмолчилар келажакдаги иссиқ иқлим шароитида ҳам электромобиль батареяларига кўпроқ ишонч билдириши мумкин.

Бироқ тадқиқотда айрим чекловлар ҳам мавжуд. Олимлар таҳлил учун фақат икки модел — Tesla Model 3 ва Volkswagen ID.3 электромобилларидан фойдаланган.

Муаллифлардан бири Майкл Крейгнинг айтишича, Европа ва АҚШ каби ҳудудларда батарея технологияси яхши ўрганилган. Бироқ Ҳиндистон ёки Саҳрои Кабирдан жанубдаги Африка мамлакатларидаги автопарклар бутунлай бошқача бўлиши мумкин.

Бу ҳудудлар иқлим ўзгаришидан кўпроқ зарар кўриши мумкин. Шу сабабли глобал исиш келажакда транспорт соҳасидаги тенгсизликларни янада кучайтириши эҳтимоли бор.

Муаллиф: Исомиддин Жуманазаров