Eron mojarosidan global kompaniyalar 25 mlrd dollar ziyon ko‘rdi

AQSH, Yevropa va Osiyodagi kompaniyalarning mojaro boshlanganidan beri e’lon qilgan hisobotlari vaziyatning jiddiy oqibatlarini ko‘rsatmoqda.

Korxonalar energiya narxlarining keskin oshishi, ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar va Eronning Hormuz bo‘g‘ozini nazoratga olishi sababli to‘silib qolgan savdo yo‘llari ortidan muammolarga duch kelmoqda.

Ishlab chiqarish qisqarib, xarajatlar oshmoqda

Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, kamida 279 ta kompaniya moliyaviy zararni kamaytirishga qaratilgan choralar, jumladan, narxlarni oshirish va ishlab chiqarishni qisqartira boshlashiga urushni sabab qilib ko‘rsatgan.

Boshqa kompaniyalar esa dividendlar to‘lash yoki aksiyalarni qayta sotib olishni to‘xtatgan, xodimlarni haq to‘lanmaydigan ta’tilga chiqargan, yoqilg‘i uchun qo‘shimcha to‘lovlar joriy qilgan yoki hukumatdan shoshilinch yordam so‘ragan.

COVID-19 pandemiyasi va Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishidan so‘ng sodir bo‘lgan ushbu tartibsizlik, mojaroni tugatish bo‘yicha kelishuvga erishish ehtimoli pastligi fonida, yilning qolgan qismidan kutilayotgan umidlarni puchga chiqarmoqda.

Iqtisodiy o‘sish sekinlashgani sari narx belgilash imkoniyati zaiflashib, doimiy xarajatlarni qoplash qiyinlashadi, bu esa ikkinchi chorak va undan keyingi davrlardagi foyda marjasiga tahdid soladi.

Narxlarning muttasil oshib borishi esa inflyatsiyani kuchaytirib, shusiz ham mo‘rt bo‘lgan iste’molchilar ishonchiga putur yetkazishi mumkin.

Asosiy “zarba” aviatsiya va sanoatga berilmoqda

Eronning dunyodagi eng muhim energiya yo‘lagi bo‘lgan Hormuz bo‘g‘ozini to‘sib qo‘yishi neft narxini bir barrel uchun 100 dollardan oshirdi, bu urushdan avvalgi narxdan 50 foizga yuqoridir.

Turli kompaniyalar — kosmetikadan tortib shinalar va yuvish vositalarigacha, kruiz operatorlari-yu aviakompaniyalargacha bo‘lgan soha vakillari — urush tufayli moliyaviy zarar ko‘rganini ma’lum qilgan.

Ularning aksariyati energiya narxlari shundog‘am yuqori bo‘lgan Buyuk Britaniya va Yevropada, uchdan bir qismi esa Osiyoda joylashgan. Bu holat mazkur mintaqalarning Yaqin Sharq nefti va yonilg‘i mahsulotlariga qanchalik bog‘liqligini ko‘rsatadi.

O‘tgan yilning oktyabr oyiga qadar yuzlab kompaniyalar AQSh prezidenti Donald Trampning 2025-yilga mo‘ljallangan tariflari tufayli 35 milliard dollardan ortiq xarajatga duch kelganini e’lon qilgandi.

Urush bilan bog‘liq xarajatlarning eng katta qismi – qariyb 15 milliard dollar – aviakompaniyalar hissasiga to‘g‘ri keladi, bunga reaktiv yoqilg‘i narxlarining deyarli ikki baravarga oshgani sabab bo‘ldi.

Mazkur muammoli vaziyat cho‘zilgani sari, boshqa sohalardagi ko‘plab kompaniyalar ham xavotirga tushmoqda.

Yaponiyaning “Toyota” kompaniyasi 4,3 milliard dollarlik zarardan ogohlantirgan bo‘lsa, “P&G” soliqlar to‘langanidan keyingi foyda yo‘qotishini 1 milliard dollar deb baholadi.

Fasfud giganti “McDonald’s”da esa shu oy boshida ta’minot zanjiridagi uzilishlar sababli xarajatlar inflyatsiyasi yuqori bo‘lishi kutilyapti.