updated: 21.03.2026, 14:21

Yaponiya va Xitoy oʻrtasidagi siyosiy keskinlik: Tayvan muammosi iqtisodiyotga tahdid solmoqda

Jahonda ketma-ket avj olayotgan nizolar — Rossiya–Ukraina urushi, Isroil–Falastin toʻqnashuvi, Sudandagi qurolli mojaro, Afgʻoniston–Pokiston inqirozi va AQSh–Venesuela keskinliklari — fon boʻlib xizmat qilar ekan, xalqaro sahnada yana bir xatarli nuqta paydo boʻldi: Xitoy va Yaponiya oʻrtasida Tayvan masalasi atrofida kuchayib borayotgan qarama-qarshilik.

Jahon

11.12.2025, 19:14

Ulashish:

Yarimoʻtkazgichlar sanoati va geostrategik ahamiyati bilan alohida oʻrin tutadigan Tayvan atrofidagi har qanday keskinlik butun mintaqani izdan chiqarishi mumkin.

 

Tarixiy manzara: ikki davlat munosabatlaridagi “qizil chiziq”

Yaponiya va Xitoy munosabatlaridagi anʼanaviy nizoli nuqta — Senkaku orollari boʻlib kelgan. Biroq bu safar masala yanada jiddiy: Pekinning ehtimoliy Tayvanga harbiy bosqini muhokama etilmoqda. Si Szinpin Tayvanni Xitoyning ajralmas qismi deb biladi.

1949 yildan buyon oʻz maʼmuriyati bilan boshqarilib kelayotgan Tayvan xalqaro maydonda “Yagona Xitoy” siyosati tufayli mustaqil davlat sifatida rasman tan olinmagan. Shunga qaramay, orol amalda alohida siyosiy-iqtisodiy tizim sifatida yashab kelmoqda.

Siyosiy keskinlashuv: Tokio–Pekin munosabatlari yomonlashmoqda

2025 yil 21 oktabrda Yaponiya tarixida ilk bor ayol bosh vazir — Sanae Takaiti tayinlandi. U qisqa fursatda Tayvanga ochiq koʻmak bildirib, ijtimoiy tarmoqlarda Tayvan rasmiylari bilan suratlarini joyladi. Pekin buni “ortdan urilgan zarba” deb baholadi.

7 noyabrda Takaiti parlamentda yana bir kuchli bayonot berdi:
“Xitoy Tayvanga hujum qilsa, Yaponiya harbiy aralashuvga tayyor.”

Bu bayonotdan keyin Xitoy OAV Ikkinchi jahon urushidagi yapon harbiy jinoyatlarini yodga soldi, Mudofaa vazirligi esa Tokioni “qizil chiziqni kesib oʻtmaslik” haqida ogohlantirdi.

 

Mojaro iqtisodiy oqibatlari: kim koʻproq yoʻqotadi?

Muttaxassislar bu mojaro birinchi navbatda Yaponiya iqtisodiyoti uchun katta xavf ekanini aytmoqda. Ammo uzoq davom etuvchi keskinlik Xitoyga ham arzonga tushmaydi.

Oʻzaro bogʻliq savdo

  • Yaponiya YaIMi — 4 trln dollar atrofida.
  • Xitoy esa jahondagi ikkinchi eng yirik iqtisod.

Ikki davlat savdosi 2024 yilda 300 mlrd dollardan oshgan, 2025 yil dekabriga kelib 310–320 mlrd dollarga yetdi. Jahonda bunday darajada oʻzaro bogʻliq boʻlgan iqtisodiy sheriklar juda kam.

Yaponiya eksportining 20%i Xitoyga toʻgʻri keladi. Bu tarmoqlarda eng katta xatar paydo boʻladi:

  • avtomobilsozlik (Toyota, Honda),
  • elektronika (Sony),
  • sanoat uskunalari,
  • yarimoʻtkazgichlar.

Savdoni cheklash Yaponiya iqtisodiyotiga ogʻir zarba berishi shubhasiz.

 

Ijtimoiy oqibatlar

Eksport pasaysa:

  • mehnat bozorida katta bosim paydo boʻladi,
  • ishsizlik 8%gacha oʻsishi mumkin,
  • ommaviy ishdan boʻshatish va ijtimoiy beqarorlik xavfi kuchayadi.

Ekspertlar fikricha, jiddiy iqtisodiy inqiroz yuz bersa, Yaponiya “boy mamlakat” maqomini yoʻqotishi va tiklanishga oʻn yillab vaqt kerak boʻladi.

 

Turizm va madaniyatga zarba

Mojaro avvalidayoq Xitoy Yaponiyaga sayohatni cheklab, turizm sektoriga katta zarba berdi.

  • Tokio ehtimolan 11,5 mlrd dollar yoʻqotadi.
  • 30% xitoylik turistlar safari bekor qilindi.
  • Yil yakuniga qadar zarar 500 mln — 1,2 mlrd dollar oraligʻida boʻlishi mumkin.

Shu bilan birga, Xitoyda yapon konserti va filmlari taqiqlandi.

 

Xitoyning bosim vositalari

Pekin qoʻllashi mumkin boʻlgan iqtisodiy bosim instrumentlari:

  • investitsiya cheklovlari,
  • qoʻshimcha bojlar,
  • antimonopol tekshiruvlar,
  • eng kuchli vosita: kamyob metalllar eksportini cheklash.

Yaponiyaning yuqori texnologiya sohalari (elektromobillar, elektronika, mudofaa sanoati) ushbu minerallarga qattiq bogʻliq.

 

Geosiyosiy omillar

Yaponiyaning 90% energiyasi va xom ashyosi dengiz orqali keladi. Xitoy harbiy kuchlari bu yoʻllarga tahdid qilsa, Yaponiya iqtisodiyoti falaj boʻlishi mumkin.

Yaponiya ham mintaqa dengiz yoʻllariga taʼsir oʻtkazishga urinishi mumkin, ammo amalda bu yoʻllar boshqa davlatlar yurisdiksiyasida. Xitoy esa quruqlikdagi alternativ transport yoʻllariga ega (Rossiya, Markaziy Osiyo orqali).

Munosabatlar “sovuq siyosat, issiq iqtisodiyot” bosqichidan
“sovuq siyosat, yanada sovuq iqtisodiyot” holatiga oʻtmoqda.

 

Xulosa: siyosiy ziddiyatlar ortidagi iqtisodiy mantiq

Xitoy ham, Yaponiya ham global iqtisodiyotga chambarchas bogʻlangan. Mojaro har ikkisi uchun ham katta iqtisodiy xavf tugʻdiradi. Shundan kelib chiqib, mutaxassislar:

  •  konfrontatsiya emas, muzokara va hamkorlik ikkala davlat uchun ratsional yoʻl,
  • keskinlik ortishi esa jahon iqtisodiyotiga ham keng koʻlamli taʼsir koʻrsatishini taʼkidlamoqda.

    Muallif: Aziz SOLIYeV

Jahon

11.12.2025, 19:14

Ulashish:

Mavzuga oid yangiliklar

Xitoy Tayvan böğozida ikki kunlik öquv-jangovar maşğulotlarni boşladi

Fujyan provinsiyasidagi maşğulotlar AQŞ Davlat kotibi Marko Rubio va Xitoy taşqi işlar vaziri Van I Tayvan masalasini muhokama qilganidan bir kun ötib boşlandi.

Siyosat

24.07.2026, 15:03

Xitoy Tinch okeaniga ballistik raketa uchirdi

Sinov tariqasida uchirilgan bu raketa Xitoy qirg‘oqlaridan turib AQSHga yetib bora oladi. 

Jahon

07.07.2026, 11:10

“Butun Livan yonishi, minglab livanlik onalar yig‘lashi kerak” — Itamar Ben Gvir

Isroil Mudofaa Armiyasi 4 nafar askar halok bo‘lgani haqida xabar berganidan so‘ng Milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben Gvir keskin bayonot berdi. Ushbu hodisalar AQSH va Eron tinchlik kelishuviga erishishi fonida yuz bermoqda.

Jahon

19.06.2026, 15:12

Xitoy Tayvanga tashrif buyurganlarga sanksiya qo‘llayapti

Pekin Yangi Zelandiyaning to‘rt nafar qonunchisiga Tayvanga tashrif buyurgani sababli Xitoyga kirishni taqiqladi. Pekin xorijlik qonunchilarning orolga tashrifini Xitoy suverenitetiga qarshi harakat sifatida baholamoqda.

Siyosat

04.06.2026, 15:41

“Tramp bilan gaplashishdan mamnun bo‘laman” –Tayvan prezidenti

Oq uy Tayvanga qurol-yarog‘ sotish masalasini ko‘rib chiqayotgan bir paytda, chorshanba kuni Tramp jurnalistlarga Tayvan prezidenti Lay Ching-te bilan gaplashishini ma’lum qildi.

Jahon

21.05.2026, 14:01

Gʻazo sektori markazida Isroil havo hujumi oqibatida ikki shifokor halok boʻldi / foto: Al Jazeera /

Gʻazo sektori markazida Isroil havo hujumi oqibatida ikki shifokor halok boʻldi

Isroilning Gʻazo sektori markazidagi Dayr al-Bala shahriga uyushtirgan havo hujumi oqibatida ikki shifokor halok boʻldi, deb xabar berdi Falastin rasmiy axborot agentligi WAFA.

Jahon

13.05.2024, 10:05

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →

So'nggi yangiliklar

Rossiyaning Ukrainaga oxirgi hujumlari oqibatida 16 kishi halok bo‘ldi, 130 kishi jarohatlandi

“Bunday hujumlar terrorchilik harakatlaridan boshqa narsa emas. Biz albatta javob qaytaramiz”, — dedi Zelenskiy.

Jahon

22.08.2026, 10:47

Rossiya tinchlik bo‘yicha yangi takliflarni eshitishga tayyor — rossiyalik rasmiy

Rossiya tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari Sergey Ryabkovning so‘zlariga ko‘ra, Moskva Ukraina mojarosini hal etish bo‘yicha yangi takliflarni tinglashga ochiq, biroq har qanday taklif “mavjud voqelikni” aks ettirishi lozim.

Siyosat

21.08.2026, 14:32

Ukraina “Masha va ayiq” multserialiga sanksiya joriy etdi

Ukraina “Masha va ayiq” animatsion serialini yaratish va tarqatishga aloqador bo‘lgan besh nafar rossiyalik va to‘rtta tashkilotga nisbatan sanksiyalar joriy etdi.

Jahon

21.08.2026, 10:40

Trampning iqtisodiy izolyatsiyasi AQSHga “navbatdagi mag‘lubiyatni” olib keladi – Abbos Aroqchi

Eron tashqi ishlar vaziri Donald Trampning Tehronga qarshi yangi kampaniyasini AQSHga nisbatan nafratni kuchaytiradigan “muvaffaqiyatsiz siyosat” deb atadi.

Siyosat

20.08.2026, 16:33

AQSH mintaqa resurslarini talon-toroj qilishni ko‘zlagan — Eron spikeri

Eron parlamenti spikeri Muhammad Boqir Qolibof Qo‘shma Shtatlarning Fors ko‘rfazidagi ishtiroki faqatgina mintaqa resurslarini talon-toroj qilish istagidan kelib chiqishini ta’kidlab, bundan ogohlantirdi.

Siyosat

20.08.2026, 14:50

Rossiya ballistik raketalari hujumi oqibatida Kiyevda kamida 5 kishi o‘ldi

Turar joy binolaridan birida odamlar qamalib qolgan, omborlar va bolalar shifoxonasiga ham zarar yetgan. Ikki slavyan davlati o‘rtasidagi yangi tinchlik muzokaralaridan esa darak yo‘q.

Jahon

20.08.2026, 09:51

Xitoy sun’iy intellekt sohasida raqamli suverenitetni hurmat qilishga chaqirdi

Vashington o‘nlab davlatlarga Xitoy va AQSH o‘rtasidagi sun’iy intellekt poygasida bir tomonni tanlashni aytishga hozirlanmoqda.

Jahon

19.08.2026, 14:34

Toshkent shahri uchun “Noqonuniy qurilish” maxsus Telegram-boti ishga tushdi

Ushbu (@noqonuniy_qurilish_bot) Telegram-bot orqali poytaxtdagi noqonuniy qurilishlar haqida tezkor ma’lumot berish imkoniyati paydo bo‘lmoqda.

Oʻzbekiston

19.08.2026, 12:03

BAA Erondan ikkita raketa uchirilganini ma’lum qildi

Raketalar dengiz transporti harakatini nishonga olgan. Ikkala raketa ham dengizga qulab tushgan.

Jahon

19.08.2026, 10:02

Tadbirkorlikka oid davlat xizmatlarining 50 foizi “sukut – rozilik” tamoyiliga o‘tkaziladi

Tez orada 30 dan ziyod faoliyat turi bo‘yicha litsenziya va ruxsatnoma bekor qilinadi, yana 35 tasini berish muddati 2-3 karra qisqaradi.

Oʻzbekiston

18.08.2026, 14:53

Pokiston sobiq bosh vaziri Imron Xon qamoqdan shifoxonaga ko‘chirilmoqda

Pokiston Oliy sudi qamoqdagi sobiq bosh vazir Imron Xonni tibbiy ko‘rik uchun shifoxonaga o‘tkazish haqida buyruq berdi. Aytishlaricha, u o‘ng ko‘zining ko‘rish qobiliyatini deyarli yo‘qotgan.

Jahon

18.08.2026, 14:20

Vaziyat: Eron yangi hujumlarga shay, AQSh sulhni uzaytirmoqchi emas

Eron va AQSh o‘rtasidagi anglashuv memorandumi samarasiz yakunlandi. Tehron Hormuz bo‘g‘ozida harbiy pozitsiyani egallamoqda, Vashington esa muzokaralarni uzaytirishni istamayapti. 

Siyosat

18.08.2026, 11:50

“G‘azo bizniki”: Isroil vaziri har kecha G‘azoda 30–40 nafar falastinlikni o‘ldirishga chaqirdi

Milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben-Gvir falastinliklarni G‘azodan butunlay ko‘chirib, Isroilni ushbu hududda yangi aholi punktlari qurishga chaqirdi. “U yerda yashashga noloyiq odamlar bor. Ular hatto odam ham emas”, – dedi  vazir.

Jahon

17.08.2026, 10:31

Tramp benzin qimmatlashishidan ogohlantirdi, Eron esa murosasiz pozitsiyada

Eron AQShni mag‘lubiyatni tan olishga chaqirdi. Tramp esa Tehronni “o‘ta yovuz” deb atab, amerikaliklarni yoqilg‘i narxi ko‘tarilishiga tayyor turishga undadi.

Siyosat

15.08.2026, 12:13

O'zbekistonga qayerdan köproq pul yuborilyapti?

2026-yilning birinçi yarim yilligida horijdan O'zbekistonga kelib tuşgan pul ötkazmalari 9,3 milliard dollarga yetdi.

Iqtisodiyot

14.08.2026, 16:32

Rossiya Ukraina temiryo‘l va port inshootlariga, Ukraina esa Rossiya neft markazi va omboriga hujum qildi

Moskvadagi barcha aeroportlarda parvozlar vaqtincha cheklangan. Mintaqaviy xatar ortgani uchun Latviya va Finlandiya ham xavfsizlik choralarini kuchaytirdi.

Jahon

14.08.2026, 16:02

O‘zbekistonga elektromobil importi hajmi 2,6 baravarga ko‘paydi

Mahsulot yetkazib berishning asosiy hajmi Xitoy hissasiga to‘g‘ri keldi — 37 ming 560 ta elektromobil.

Iqtisodiyot

14.08.2026, 14:14

Qamchi prezident bo‘lardi, men nafaqaga chiqardim — Sadir Japarov

Qirg‘iziston prezidenti Japarov 2027-yilda hokimiyatni Tashiyevga topshirishni rejalashtirganini, biroq keyin fikridan qaytganini aytdi.

Siyosat

14.08.2026, 11:49

Putin Yaponiya da’vo qiladigan orolga tashrif buyurdi. Tokio bundan norozi

Ikkinchi jahon urushida Moskva tomonidan egallab olingan Kuril orollariga Tokio haliyam da’vo qiladi. 

Siyosat

13.08.2026, 17:04

Green Card olish uçun 1000 dan ortiq soxta nikoh tuzilgan

AQŞ Adliya vazirligi mamlakat tarixidagi eng yirik nikoh firibgarligi işlaridan birini foş etdi. Maʼlum qilinişiça, 10 yil davomida Green Card olish maqsadida 1000 dan ortiq soxta nikoh tuzilgan.

Siyosat

13.08.2026, 14:21

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →