Chorvoqdagi “Sea Breeze” loyihasining qurilishi qonunga zidmi?

«Sreda» nashri loyiha yuzasidan jiddiy huquqiy va ekologik savollar koʻtarmoqda.

Qoʻriqlanadigan hududda qurilish

Chorvoq suv ombori Ugam–Chotqol davlat milliy tabiat bogʻi hududida joylashgan. Ugam–Chotqol milliy bogʻi Gʻarbiy Tyan-Shan ekotizimining bir qismi boʻlib, 2016 yilda YuNESKOning Butunjahon tabiiy merosi roʻyxatiga kiritilgan. Bu esa mazkur hududda har qanday yirik qurilish loyihalariga nisbatan alohida ekologik va huquqiy talablar qoʻyilishini taqozo etadi.

Vazirlar Mahkamasi qarori va jamoatchilik eshituvi

2025 yil 1 avgust kuni Vazirlar Mahkamasining 490-son qarori bilan «Sea Breeze Uzbekistan» umummavsumiy kurort majmuasini barpo etish boʻyicha investitsiya loyihasini amalga oshirish chora-tadbirlari tasdiqlangan. Qarorda loyiha boʻyicha keng axborot va reklama ishlarini olib borish, shu jumladan jamoatchilik eshituvlarini oʻtkazish belgilangan.

Shu doirada 2025 yil 23 yanvar kuni Boʻstonliq tumani hokimiyati binosida jamoatchilik eshituvi boʻlib oʻtdi. Unda loyiha tashabbuskorlari, mahalliy va respublika darajasidagi masʼullar, xalqaro ekspertlar, jurnalistlar, blogerlar va ekolog faollar ishtirok etdi.

Loyiha tashabbuskorlarining pozitsiyasi

Tadbirda «Sea Breeze Uzbekistan» bosh direktori Sardor Hamidov loyiha ekologik standartlarga toʻliq rioya etgan holda amalga oshirilishini taʼkidladi. Uning aytishicha, majmua toʻliq ishga tushgach, 8 minggacha ish oʻrni yaratiladi, hudud infratuzilmasi rivojlanadi, mahalliy biznes va turizm uchun yangi imkoniyatlar paydo boʻladi.

Shuningdek, loyiha doirasida hududni koʻkalamzorlashtirish rejalashtirilgan boʻlib, birinchi bosqichdayoq 10 mingdan ortiq daraxt va oʻsimlik ekilishi maʼlum qilindi.

Loyihasiz boshlangan ishlar va huquqiy ziddiyatlar

Shu bilan birga, jamoatchilik muhokamalarida jiddiy savollar ham koʻtarildi. Loyiha rahbariyatining oʻzi ham togʻ yonbagʻirlarida tayyorlov ishlari boshlanganini tasdiqlagan. Ammo hozirga qadar toʻliq loyiha hujjatlari, atrof-muhitga taʼsirni baholash natijalari hamda davlat ekologik ekspertizasining ijobiy xulosasi ochiq manbalarda eʼlon qilinmagan.

Qurilish ishlari Vazirlar Mahkamasining 490-son qaroridagi istisno bandiga tayanilgan holda boshlangani aytilmoqda. Biroq Shaharsozlik kodeksining 47-moddasiga koʻra, shaharsozlik hujjatlari tayyorlanmasdan yoki ular bilan parallel ravishda qurilish ishlarini olib borish taqiqlanadi.

Ekologik qonunchilikka zid holatlar

2024 yil 18 oktabrda qabul qilingan «Ekologik ekspertiza toʻgʻrisida»gi Qonunning 22-moddasiga muvofiq, davlat ekologik ekspertizasining ijobiy xulosasisiz loyihani moliyalashtirish va amalga oshirish mumkin emas.

Shunga qaramasdan, 2025 yil yoz–kuz oylarida Chorvoq hududida qurilish texnikasi faoliyat olib borgani, qirgʻoqboʻyi hududlarga zarar yetkazilgani, oʻsimlik qoplami yoʻq qilingani haqida fotosuratlar va xabarlar tarqalgan.

Qaror talablari va davlat organlarining masʼuliyati

490-son qarorga muvofiq, loyiha amalga oshirilishi davomida Chorvoq suv ombori va Chirchiq daryosiga chiqindi hamda oqova suvlarni tashlash qatʼiyan taqiqlanadi. Oqova suvlar maxsus tozalash inshootlariga yoʻnaltirilishi shart. Bu talablar buzilgan taqdirda, loyiha toʻxtatilishi va yer ijarasi shartnomasi bekor qilinishi mumkin.

Mazkur talablarning bajarilishi ustidan nazorat Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi zimmasiga yuklatilgan.

Mutaxassislar fikriga koʻra, davlat ekologik ekspertizasining ijobiy xulosasisiz va toʻliq loyiha hujjatlarisiz yirik qurilish ishlarini boshlash amaldagi qonunchilikka zid hisoblanadi. Shu bilan birga, Oʻzbekiston oʻz zimmasiga olgan xalqaro ekologik majburiyatlarga ham rioya etishi shart.

Bu esa «Sea Breeze Uzbekistan» loyihasi atrofidagi muhokamalar hali davom etishini, jamoatchilik va davlat organlari tomonidan masalaga huquqiy va ekologik nuqtai nazardan aniq va ochiq baho berilishi zarurligini koʻrsatadi.

Muallif: Isomiddin Jumanazarov