Urushning badalini kim toʻlaydi?
Mintaqada davom etayotgan harbiy mojarolar fonida Isroil harbiy aviatsiyasi va havo hujumidan mudofaa tizimlari uchun yana bir kutilmagan omil — koʻchib yuruvchi qushlar migratsiyasi qoʻshimcha muammolarni keltirib chiqarmoqda.
Jahon
14.03.2026, 12:26
Ulashish:

Falastin, Isroil va uning atrofidagi davlatlar har yili 500 milliondan ortiq koʻchib yuruvchi qushlar oʻtadigan asosiy “migratsiya magistrali” hududida joylashgan. Mart va aprel oylari bahorgi migratsiya tufayli qushlar oqimining eng yuqori davri hisoblanadi.
Harbiy aviatsiya uchun qushlar migratsiyasining xavflari
Hozirgi vaqtda Isroil qiruvchi samolyotlari va hujum vertolyotlari koʻchib yuruvchi qushlar bilan bir hududda parvoz qilmoqda. Bu esa ular bilan toʻqnashish xavfini oshirmoqda.
Isroil armiyasi, asosan, havodagi turna va birqozon kabi yirik qushlar bilan yuqori tezlikda toʻqnashishdan xavotirda. Bunday holat harbiy texnikaga jiddiy zarar yetkazishi yoki uchuvchilarning halok boʻlishiga olib kelishi mumkin.
Soʻnggi yillarda radar ekranlarida yirik qushlar baʼzan “shubhali obʼektlar” sifatida qayd etilib, zenit qurollariga nishon boʻlmoqda. Dronlar bilan adashtirilib urib tushirilgan qushlar soni boʻyicha rasmiy maʼlumotlar ochiqlanmagan.
Biroq Isroil Tabiatni muhofaza qilish jamiyati (SPNI)ning sobiq ijrochi direktori, professor-ornitolog Yossi Leshemning aytishicha, Gʻazodagi urushning birinchi yilida Xula vodiysida qishlaydigan turnalar soni oʻrtacha 50 mingtadan atigi 15 mingtagacha kamaygan.
Fikrlar va raqamlar
Ornitolog Yossi Leshem millionlab dollar turadigan raketalar “behuda sarflanayotgani”ni taʼkidladi. U hozirda Isroil harbiy havo kuchlari bilan qushlarni dronlardan ajrata oladigan maxsus tizim yaratish ustida ishlamoqda.
Leshem urushning uzoq muddatli taʼsirlaridan ham xavotirda.
“Urush bir yildan keyin toʻxtasa ham — va umid qilamanki, u iloji boricha tezroq toʻxtaydi — uning taʼsiri yana koʻp yillar davomida sezilishi mumkin”, — dedi u AFP agentligiga.
Shu bilan birga, mutaxassisning fikricha, uzoq muddatda mojaro qushlarning migratsiya yoʻnalishlarini tubdan oʻzgartirmaydi.
“Yerdan oʻtayotgan qushlar unchalik muvaffaqiyatli boʻlmasligi mumkin, ammo urush tugagach, migratsiya yana davom etadi”, — dedi Leshem.
Keng koʻlamli ekologik vayronagarchilik
Isroilning mintaqadagi harbiy harakatlari ekologik hayotga ham katta zarar yetkazmoqda. Livan va Isroil oʻrtasidagi toʻqnashuvlar chegaraning har ikki tomonida, shuningdek, ishgʻol qilingan Goʻlan tepaliklarida koʻplab oʻrmonlar va qishloq xoʻjaligi yerlarida yongʻinlarga sabab boʻlgan.
Isroilning Tabiat va bogʻlar boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra, 7 oktabrdan buyon mamlakat boʻylab taxminan 92 400 akr qoʻriqxona, milliy bogʻ va oʻrmonlar yonib ketgan.
“Tabiatga yetkazilgan zarar, albatta, juda katta va biz bunga odatlanmaganmiz”, — dedi shimoliy okrug ekologi Amit Dolev.
Shuningdek, Isroil armiyasi Suriya va Livandagi qishloq xoʻjaligi yerlariga kimyoviy moddalar sepishda ham ayblanmoqda.
Gʻazoda esa bombardimonlar millionlab tonna vayronalarni keltirib chiqargan. Natijada qishloq xoʻjaligi yerlari, chiqindi tizimlari va chuchuk suv infratuzilmalariga katta zarar yetgan. Mutaxassislar bu holatni “ekologik falokat” deb atashmoqda.
Vayronagarchiliklar fonida tabiatning chidamliligi
Livan chegarasiga yaqin joylashgan Tel Dan qoʻriqxonasida raketalar keltirib chiqargan yongʻinlar natijasida 400 gektarlik maydonning 17 akri vayron boʻlgan.
Qoʻriqxona rahbari Ramazon Issa oʻtgan yilni yongʻinlarni oʻchirish hamda janglardan jarohatlangan yoki qiynalgan hayvonlarni — jumladan, kirpi, ilon va yovvoyi choʻchqalarni — qutqarish bilan oʻtkazganini aytdi.
Shuncha vayronagarchilikka qaramay, kuygan yerlarda mayda yashil oʻtlar va oʻsimliklar allaqachon unib chiqmoqda.
“Tabiat kuchli. U juda tez tiklanishi mumkin va birinchi qishki yomgʻirdan keyin koʻp narsa yana boshidan oʻsib chiqadi”, — dedi u.
Bu mojarolar tabiatga ulkan va uzoq muddatli zarar yetkazayotganini koʻrsatmoqda. Yongʻinlar, kimyoviy ifloslanish va infratuzilmalarning vayron boʻlishi nafaqat yovvoyi tabiatga, balki butun mintaqaning ekologik muvozanatiga tahdid solmoqda.
Garchi tabiat oʻzini tiklash qobiliyatiga ega boʻlsa-da, urushning salbiy taʼsiri koʻp yillar davomida saqlanib qolishi mumkin.
Muallif: Maftuna BAXTIËROVA
Jahon
14.03.2026, 12:26
Ulashish:
Mavzuga oid yangiliklar

Chirchiq va Qoradaryo baliqlaridan mikroplastik topildi
Madaniy
06.07.2026, 14:45

1-avgustdan kamyob hayvonlarni ovlash taqiqlanadi
Oʻzbekiston
01.07.2026, 15:36

Qoraqalpog‘istonda 672 ta yo‘rg‘a tuvaloq tabiatga qo‘yib yuborildi
Oʻzbekiston
01.07.2026, 12:21

“Butun Livan yonishi, minglab livanlik onalar yig‘lashi kerak” — Itamar Ben Gvir
Jahon
19.06.2026, 15:12

Talaba qiz plastik chiqindidan ekologik beton yaratdi
Fan-texnologiya
10.06.2026, 11:35

Finlandiya yadroviy chiqindilarni 100 ming yil saqlovchi ombor qurmoqda
Jahon
03.06.2026, 10:06
Mashhur yangiliklar

O‘qishni ko‘chirishda milliy va xalqaro sertifikatlarga ega talabalarga maksimal ball beriladi
Ta'lim
13.06.2026, 12:34

Maktab bitiruvchilari uchun bitiruv kecha tashkillashtirish taqiqlandi
Ta'lim
15.06.2026, 14:23

“Epshteyn orolidagi jirkanchliklar bari mujassam” – o‘zbek sayyohining Tailandga safari
Madaniy
06.07.2026, 15:30

Buyuk Britaniya 16 yoshdan oshmaganlarga ijtimoiy tarmoqlarni taqiqlamoqda
Jahon
15.06.2026, 15:55

Toshkentda eng qimmat va eng arzon kvartiralar qaysi tumanda?
Oʻzbekiston
26.06.2026, 17:14

Iroq hukumati korrupsiyaga qarshi murosasiz kurash boshladi
Jahon
01.07.2026, 11:42
So'nggi yangiliklar

OpenAI yangi ChatGPT Work agentini namoyish qildi
Fan-texnologiya
10.07.2026, 18:30

Sun’iy intellekt mustaqil ravishda kiberhujum uyushtirdi
Fan-texnologiya
10.07.2026, 14:43

Turkiy davlatlar iqtisodiyoti 673,6 milliard dollarga yetdi
Iqtisodiyot
10.07.2026, 11:34

NATOning Anqara sammiti: Eron va Ukraina bo‘yicha qarorlar
Jahon
10.07.2026, 10:46

Qozog‘istonda davlat bayrog‘i tushirilgan buyumlar taqiqlandi
Jahon
10.07.2026, 10:12

Ukrainada “Patriot” tutib oluvchilari ishlab chiqarishga ruxsat beriladi — Tramp
Jahon
09.07.2026, 16:34

Yevropa parlamenti deputatlari FIFA rahbariyatiga nisbatan tekshiruv o‘tkazishni talab qildi
Sport
09.07.2026, 16:07

Tramp Suriyani terrorizmga homiylik qiluvchi davlatlar ro‘yxatidan chiqarmoqda
Jahon
09.07.2026, 12:38

“ANORBANK” jarimaga tortildi
Oʻzbekiston
09.07.2026, 11:06

Ona qornidagi chaqaloqni “loyihalash” davri boshlanmoqdami?
Fan-texnologiya
08.07.2026, 16:44

Abituriyentlar uchun ruxsatnomalar berish boshlandi
Ta'lim
08.07.2026, 10:57

Eron va AQSH bir-biriga zarba berdi
Jahon
08.07.2026, 10:21

Hindlardan nimani o'rganishimiz kerak?
Madaniy
07.07.2026, 15:48

Lotin alifbosini yangilash bo‘yicha qonun Senatga yuborildi
Oʻzbekiston
07.07.2026, 12:44

Vashington shtatining Sietl shahrida “O‘zbek mahallasi” tashkil etildi
Jahon
07.07.2026, 12:18

Xitoy Tinch okeaniga ballistik raketa uchirdi
Jahon
07.07.2026, 11:10

OTMlarda yangi bakalavriat va magistratura yo‘nalishlari joriy etildi
Ta'lim
07.07.2026, 09:48

“Epshteyn orolidagi jirkanchliklar bari mujassam” – o‘zbek sayyohining Tailandga safari
Madaniy
06.07.2026, 15:30

Z avlodning spirtli ichimlikdan voz kechishi sanoatga qimmatga tushdi
Iqtisodiyot
06.07.2026, 14:55

Chirchiq va Qoradaryo baliqlaridan mikroplastik topildi
Madaniy
06.07.2026, 14:45
Mashhur yangiliklar

O‘qishni ko‘chirishda milliy va xalqaro sertifikatlarga ega talabalarga maksimal ball beriladi
Ta'lim
13.06.2026, 12:34

Maktab bitiruvchilari uchun bitiruv kecha tashkillashtirish taqiqlandi
Ta'lim
15.06.2026, 14:23

“Epshteyn orolidagi jirkanchliklar bari mujassam” – o‘zbek sayyohining Tailandga safari
Madaniy
06.07.2026, 15:30

Buyuk Britaniya 16 yoshdan oshmaganlarga ijtimoiy tarmoqlarni taqiqlamoqda
Jahon
15.06.2026, 15:55

Toshkentda eng qimmat va eng arzon kvartiralar qaysi tumanda?
Oʻzbekiston
26.06.2026, 17:14

Iroq hukumati korrupsiyaga qarshi murosasiz kurash boshladi
Jahon
01.07.2026, 11:42
