Амударё сувида Афғонистоннинг улуши борми?

Жорий йилнинг 25-26 – март кунлари “Тошкент сув ҳафталиги” форуми бўлиб ўтди ва унда Толибон вакили маъруза қилди.

 

Дунёнинг 19 давлатидан 80 га яқин маърузачи ва 1200 дан ортиқ вакил иштирок этган форумда Афғонистоннинг 2028 йилда Қўштепа каналини қуриб битказиш режаси ҳам муҳокама қилинди.

Улашиш:

Амударё сувида Афғонистоннинг улуши борми?

Сўнгги беш йил ичида Марказий Осиё (МО) ва Афғонистонда ёғингарчиликнинг сезиларли даражада камайиши, музликларнинг эриши ва рекорд даражадаги юқори ҳарорат кузатилди. Аломатлар бу йил ҳам минтақа сув етишмовчилигига дуч келишини  кўрсатмоқда.

Март ойининг сўнгги кунларида Қозоғистон жанубида ҳаво ҳарорати 30 даражагача кўтарилди. Қозоғистонда ҳам, Қирғизистонда ҳам февраль ойида рекорд даражадаги юқори ҳарорат қайд этилди. 2025 йилнинг сўнгги уч ойида Марказий Осиё бўйлаб ёғингарчилик ҳам меъёрдан анча паст бўлди.

Picture background

“Толибон” ҳукумати 2022 йил бошида Афғонистон шимолидаги ерларни суғориш учун узунлиги 285 километр, кенглиги 100 метр, чуқурлиги 8,5 метр бўлган канал қуришини эълон қилганида, минтақада яна битта сув муаммоси пайдо бўлганди.

“Тошкент сув ҳафталиги” тадбирида Афғонистон делегациясига Сув ва энергетика вазири ўринбосари Мужиб ур-Раҳмон Умар бошчилик қилди. 

Форумда у ўз ҳукумати номидан Афғонистон тарихан Амударё ҳавзасидан жуда оз миқдорда сув олгани, унинг шимолий қўшнилари эса ўнлаб йиллар давомида суғориш учун катта ҳажмдаги сувдан фойдаланиб келаётгани ҳақидаги қарашни таъкидлади.

“Биз минтақанинг адолатли ва барқарор ривожланишига ишонамиз… Биз (сув ресурсларини) минтақа давлатларининг қонуний ҳуқуқларига мувофиқ, юридик асосда ривожлантириш ниятидамиз”, – деди Умар.

Умар халқаро ҳуқуққа биноан Амударёда Афғонистоннинг ҳиссаси борлигини айтди.

2025 йил март ойида Ўзбекистон сув хўжалиги вазири Шавкат Ҳамроев ҳам Афғонистоннинг сувдан ўз улушини олишга ҳақли эканини тан олган.

Amudaryo suvida Afg‘onistonning ulushi bormi?

 – Қурол кўтариб уришишимиз керакми? Йўқ, биз борди-келди қиляпмиз, қариндош бўляпмиз, яхшироқ муносабат қуряпмиз. Уларга ҳам аста-секин тушунтирамиз, ўзингизнинг ҳақингизни олинг [деймиз] – деганди ўшанда вазир.

МО ва Афғонистон ўртасида сувдан фойдаланиш бўйича минтақавий шартнома мавжуд эмас. МО давлатларининг бирортаси ҳам “Толибон”ни қонуний ҳукумат деб расман тан олмагани боис  бундай шартнома имзоланиши эҳтимолдан йироқ.

2028 йилда канал қурилиши якунлангач, Амударё сувининг тахминан 20 фоизи Тожикистон-Ўзбекистон чегарасидан сал ғарброқдаги нуқтадан бошлаб Қўштепа каналига буриб юборилади.

Picture background

Бу Қорақум саҳроси ёқасида жойлашган ҳамда шундоғам етарлича сув билан таъминланмаган Ўзбекистон ва Туркманистондаги кўпгина аҳоли пунктлари учун фожиали бўлиши аллақачон маълум.

Туркманистон “Тошкент сув ҳафталиги” форумига делегация юбормади.

 

“Толибон” вакили ёрдам сўради

Форумда Умар Афғонистон шимолий қўшниларининг сувга бўлган ҳуқуқ ва эҳтиёжларини доимо инобатга олишини таъкидлади. У МО билан ҳамкорлик қилиш, айниқса, минтақа давлатлари қўллаётган тежамкор технологияларни ўзаро алмашиш масалаларига алоҳида эътибор қаратди.

Picture background

Умар МО давлатларига “минтақавий ҳамкорлик руҳида” мурожаат қилиб, Амударёнинг Афғонистон томонидаги қирғоқларини мустаҳкамлаш лойиҳаларида кўмак сўради. Унинг сўзларига кўра, тупроқ эрозияси дарё қирғоқларининг маълум қисмларини ювиб кетиши натижасида сув исроф бўлмоқда.

Ўзбекистон Қўштепа канали қурилишига ёрдам беришни бир неча бор таклиф қилган. Толибон ушбу лойиҳани мустақил равишда амалга ошираётгани боис, унинг хавфсизлиги ва сифати юзасидан хавотирлар мавжуд.

Умар бу масалага муносабат билдирмади, лекин лойиҳа албатта охирига етказилишини маълум қилди. Ҳозиргача каналнинг 200 километрдан ортиқ қисми қазиб бўлинган.

Qo'shtepa kanali – siyosiy loyiha

Шунингдек, афғонистонлик вакил иқлим ўзгаришига қарши кураш бўйича минтақавий саъй-ҳаракатлар ҳақида гапирди. Унинг фикрича, “иқлим ўзгаришларининг асл сабабчиси бўлган ривожланган мамлакатлар” иқлим ўзгариши қурбонига айланган мамлакатларга илмий тадқиқотлар олиб бориш, кузатув каби масалаларда ёрдам бериши керак.

Марказий Осиё масалалари бўйича тадқиқотчи Брюс Панниэрнинг фикрича, Афғонистон делегациясининг форумда иштирок этгани “Толибон”нинг сувдан фойдаланиш масаласида Марказий Осиё билан ҳамкорлик қилиш истагида эканидан дарак берувчи ижобий белгидир.

Аммо 2021, 2022 ва 2023 йиллардаги қурғоқчилик ҳодисалари, жорий йилда ҳам сув танқислиги эҳтимоли туфайли сувдан фойдаланиш масаласи баҳсли мавзулигича қолади.

Муаллиф: Исомиддин Жуманазаров

мавзуга оид янгиликлар

Ўзбекистон сув танқислиги хавфи юқори давлатлар қаторидан жой олди

"World Population Review" нашри қайси давлатлар энг кўп сув танқислигига дуч келаётгани ҳақидаги таҳлилий рейтингни тақдим этди.

Фан-технология

02.07.2026, 18:49

Ўзбекистон — Афғонистоннинг Марказий Осиёда энг йирик иқтисодий ҳамкори

Сўнгги йилларда Афғонистон Марказий Осиё  ва Кавказ билан иқтисодий-савдо алоқаларини кенгайтиришга интилмоқда.

Ўзбекистон

18.06.2026, 15:45

Покистон Афғонистонда ҳаво зарбалари уюштирди

Покистон чегарада 29 нафар жангарини йўқ қилганини эълон қилди, бироқ Толибон буни тинч аҳолига қилинган ваҳшийлик деб атади.

Жаҳон

29.06.2026, 10:14

Асқар Акаев: «Каримовга Қирғизистонда ҳайкал қўйган бўлардим»

Қирғизистоннинг собиқ президенти Асқар Акаев Ўзбекистоннинг биринчи президенти Ислом Каримов ҳақида кутилмаган фикр билдирди.

Сиёсат

27.06.2026, 18:15

Толибон ҳукумати давлат амалдорларига смартфонлардан фойдаланишни тақиқлади

Буйруқда қоидабузарларнинг мобил телефонлари мажақланиши ва қонун бўйича жазоланиши қайд этилган.

Жаҳон

26.06.2026, 15:06

БМТ Толибонни аёлларга нисбатан тазйиқларни бекор қилишга чақирди

Янги резолюция Ҳиротда Толибоннинг қатъий кийиниш қоидаларини бузганликда айбланиб  30 нафар аёл ҳибсга олинганидан сўнг қабул қилинди.

Жаҳон

16.06.2026, 10:55

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →

сўнгги янгиликлар

Пенсия тизимида қандай ўзгаришлар кутилмоқда?

Пенсия жамғармаси пенсия тизимини такомиллаштириш бўйича режалаштирилаётган бир қатор янгиликлар ҳақида маълум қилди.

Иқтисодиёт

22.07.2026, 17:24

Энди Тошкентдан Самарқандга 2,5 соатда етиб борилади – Шавкат Мирзиёев

Президент қиймати қарийб 2,2 миллиард доллар бўлган Тошкент – Самарқанд йўналишидаги автомобиль йўли қурилишига тамал тоши қўйди.

Ўзбекистон

22.07.2026, 16:01

Саида Мирзиёева дипломатик ваколатхоналар фаолиятини таҳлил қилади

Президент раислигида ўтказилган йиғилишда хориждаги дипломатик ваколатхоналар фаолияти танқидий муҳокама қилинди.

Сиёсат

22.07.2026, 13:09

Украина бу йил 700 квадрат километр ҳудудини қайтариб олди

2024 йил бошидан бери Украина қуролли кучлари бош қўмондони лавозимида ишлаб келаётган Олександр Сирский истеъфога чиқиш арафасида ўзининг ютуқлари ҳақида гапирди.

Сиёсат

22.07.2026, 12:36

«Мурунтов»да улкан юк машинаси енгил автомобилни босиб кетди. Икки киши ҳалок бўлган

«Навоий кон-металлургия комбинати» АЖ «Мурунтов» конида содир бўлган йўл-транспорт ҳодисаси юзасидан расмий муносабат билдирди. 

Ўзбекистон

22.07.2026, 12:22

АҚШ Саудия Арабистони билан ядро энергетикаси бўйича тарихий келишувни маъқуллади

 АҚШ Президенти Доналд Трамп Саудия Арабистонининг фуқаролик ядро энергетикаси дастурини ривожлантиришга йўл очувчи муҳим келишувни расман маъқуллади. 30 йилга мўлжалланган битим қиймати ўнлаб миллиард долларга баҳоланмоқда. 

Жаҳон

22.07.2026, 11:10

Франция 15 ёшгача бўлганлар учун ижтимоий тармоқларни тақиқламоқда

Франция 15 ёшгача бўлган болаларнинг ижтимоий тармоқлардан фойдаланишини тақиқлаган Европадаги биринчи давлатга айланди. 

Жаҳон

22.07.2026, 11:08

Хусийлар Саудия Арабистонига қарши денгиз блокадаси эълон қилди

Глобал энергия таъминоти инқироз ёқасида. Ҳормуз бўғози ортидан энди Боб ал-Мандаб йўлаги ҳам таҳдид остида қолди.

Жаҳон

21.07.2026, 16:33

ЖЧ чипта ва формалари бўйича саволлар очиқ қолмоқда: ЎФА ва вазирлик нима деди?

Ижтимоий тармоқларда АҚШда ўтказилган Ўзбекистон миллий терма жамоаси ўйинлари учун ажратилган чипталар ва расмий формалар тақсимоти ҳақида турли хабарлар тарқалгани ортидан Paradigma.uz Спорт вазирлиги ҳамда Ўзбекистон футбол ассоциациясига расмий ахборот сўровлари юборган эди. Ташкилотлар бир қатор саволларга жавоб берди, аммо айрим муҳим масалалар очиқлигича қолмоқда.

Спорт

21.07.2026, 16:22

Гаяна қирғоқларида паром ағдарилди: ҳалок бўлганлар сони ҳозирча 27 та

18 июль куни кечқурун ағдарилиб кетган MV Barima пароми 1939 йилда қурилгани айтилмоқда.

Жаҳон

21.07.2026, 13:23

Ўзбекистон туризмига қизиқиш 54 фоизга ошди — Expedia Group

Халқаро туризм компанияси Expedia Group маълумотларига кўра, жорий йилнинг июнь ойида Ўзбекистонга саёҳат бўйича қидирувлар ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 54 фоизга ошди. Шу билан бирга, мамлакатга расмийлаштирилган бронлар сони ҳам кўпайган.

Маданий

21.07.2026, 13:10

Тошкент метрополитенига 3 та янги поезд олиб келинди

“Турон” метро бекати томининг бир қисми қулаб, икки киши жароҳатланганидан сўнг Тошкент метрополитени бўйича яхши хабарлар ҳам тарқалмоқда. Сентябргача яна 8 та ҳаракат таркиблари харид қилиш режалаштирилган.

Ўзбекистон

21.07.2026, 11:51

FIFA рейтинги янгиланди: Ўзбекистон рейтингда 10 поғона пастлади

Ўзбекистон терма жамоаси Жаҳон чемпионати ва ундан олдинги ўртоқлик учрашувларидаги муваффақиятсизлигидан сўнг рейтингда 23,11 очко йўқотган.

Спорт

21.07.2026, 11:14

Умра визаси энди 1 йил муддатга берилади

Саудия Арабистони Ҳаж ва умра вазирлиги умра зиёратчилари учун 365 кун (1 йил) амал қиладиган кўп марталик визани жорий қилди.

Маданий

21.07.2026, 10:43

Алифбога тузатишлар ортиқча харажат талаб қилмайди

Қонунчилик палатаси қабул қилган ўзбек алифбосига тузатишлар киритиш тўғрисидаги қонун лойиҳаси жамоатчиликда кенг муҳокама қилинмоқда.

Ўзбекистон

21.07.2026, 10:02

Афғонистонда Эронга кетаётган 5 муҳожир саҳрода ҳалок бўлди, 14 нафари бедарак йўқолди

Фаоллар Толибон ҳукуматидан иш ўринлари яратиш ёки афғон ишчиларини бошқа давлатларга қонуний ва хавфсиз йўллар билан юбориш механизмини ишлаб чиқишни сўрамоқда.

Жаҳон

20.07.2026, 16:05

Food City чорраҳасида кўприк қурилиши сабаб Тошкентда бир қатор йўллар ёпилади

Қурилиш ишлари давомида Бектемир тумани ҳудудидан ўтувчи D-012 Бектемир–Чирчиқ–Чорвоқ автомобил йўлининг 6-километридан Ийк ота томон юк ташувчи транспорт воситалари ҳаракати вақтинча чекланади.

Ўзбекистон

20.07.2026, 15:45

Алкоголли ичимликларни реклама қилган блогерга чора кўрилди

Рақобат қўмитаси томонидан ўрганишлар давомида блогер Н.Собировнинг ижтимоий тармоқдаги @nurbek_sobiroff саҳифасида алкоголли ичимликлар рекламаси жойлаштирилганлиги аниқланди.

Ўзбекистон

20.07.2026, 13:38

Бекатлар ўз вазифасини бажаряптими?

Ижтимоий тармоқларда тарқалаётган суратлар автобус бекатлари ҳақида жиддий саволларни ўртага ташламоқда. Йўловчилар бекат ичида эмас, унинг орқасида турибди. Қишнинг совуқ кунларида қандай сақланиш мумкин?

Ўзбекистон

20.07.2026, 12:20

Кечаси Украина Москва вилоятига 400 та дрон учирди

Украина бир кечада Москва ва унинг атрофидаги ҳудудларга 400 та дрон билан ҳужум қилган. Натижада икки киши жароҳатланиб, биноларда ёнғин чиққан.

Жаҳон

20.07.2026, 11:45

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →