Dunyo iqtisodiyotining 49 foiziga Osiyo egalik qiladi

XQP global iqtisodiy reytinglarni qanday shakllantiradi?

Ushbu vizualizatsiya har bir mamlakat iqtisodiyoti hajmini XQP boʻyicha moslashtirilgan YaIM asosida koʻrsatadi. Bu esa butun dunyo boʻylab milliy iqtisodiyotlarni oʻzaro solishtirishni osonlashtiradi.

2026 yil uchun berilgan ushbu prognozlar Xalqaro valyuta jamgʻarmasiga tegishli.

Xarid qobiliyati pariteti (XQP) – bu turli mamlakatlarda maʼlum bir tovarlarning narxini oʻlchash usuli boʻlib, mamlakatlar valyutasining xarid qobiliyatini taqqoslash uchun ishlatiladi.

Iqtisodiyotlarni XQP boʻyicha taqqoslaganda, jahon reytingi nominal YaIMdan ancha farq qiladi.

Nominal YaIM boʻyicha Qoʻshma Shtatlar dunyoning eng yirik iqtisodiyoti boʻlsa-da, XQPga moslashtirilganda, Xitoy aslida 2014 yildan beri dunyoning yetakchi iqtisodiyoti hisoblanadi.

Bugungi kunda Xitoy iqtisodiyoti 43,5 trillion dollarga baholanib, bu koʻrsatkich Qoʻshma Shtatlardagi 31,8 trillion dollardan ancha yuqori.

Bundan tashqari, dunyoning eng yirik iqtisodiyotlari “musobaqasi”da Osiyo nomidan qatnashayotgan faqat Xitoy emas.

Bugungi kunda jahon iqtisodiyotining 49 foizi Osiyo mamlakatlari hissasiga toʻgʻri keladi va bu qitʼaning xalqaro savdo va ishlab chiqarishning yangi markazi sifatidagi mavqeyini mustahkamlamoqda.

Hindiston xarid qobiliyati pariteti boʻyicha dunyoning uchinchi yirik iqtisodiyoti boʻlib, uning hajmi 19,1 trillion dollarni tashkil etadi. Yaponiya (6,9 trln dollar), Indoneziya (5,4 trln dollar) va Janubiy Koreya (3,5 trln dollar)… Barchasida yashash narxlarining arzonligi hisobiga yalpi ichki mahsulotga nisbatan koʻp trillion dollarlik oʻsish kuzatilmoqda.

4,7 milliard aholiga ega Osiyo dunyodagi eng gavjum qitʼa hisoblanadi. Uning Vetnam va Tailand (har biri 1,9 trln dollar) kabi koʻplab kichik rivojlanayotgan iqtisodiyotlari yaqin yillarda jadal oʻsishda davom etishi kutilmoqda, bu esa qitʼaning kelajakdagi ustunligi saqlanib qolishidan dalolat.

Oʻzbekiston 511 milliardlik XQPga ega boʻlib, 55-oʻrinni zabt etgan. Markaziy Osiyo boʻyicha eng yuqori pogʻonani egallagan Qozogʻiston 973 milliard dollar bilan reytingda 36 oʻrinda turibdi. Qolgan mintaqa davlatlari:

• Turkmaniston – 91‑oʻrin (159 mlrd. dollar);
• Qirgʻiziston – 122‑oʻrin (69 mlrd. dollar);
• Tojikiston – 124‑oʻrin (67,7 mlrd. dollar).

Yevropadagi tafovut

Nominal va XQPga (xarid qobiliyati pariteti) moslashtirilgan YaIM oʻrtasidagi farq yaqqol koʻrinadigan hududlardan biri — Yevropadir.

Nominal YaIM koʻrsatkichlari boʻyicha Germaniya qitʼaning eng yirik iqtisodiyoti hisoblanadi. Undan keyingi oʻrinlarda esa Buyuk Britaniya, Fransiya, Italiya va Rossiya joylashgan.

Biroq xarid qobiliyati pariteti asosida hisoblanganda vaziyat oʻzgaradi. Umumiy narxlar nisbatan arzon boʻlgan mamlakat sifatida Rossiya iqtisodiyoti keskin koʻtarilib, 7,3 trillion dollarlik koʻrsatkich bilan Yevropaning eng yirik iqtisodiyotiga aylanadi.

Bu mezon boʻyicha Rossiya jahonda Xitoy, AQSh va Hindistondan keyin toʻrtinchi oʻrinni egallaydi.

Shu bilan birga, Fransiya bu koʻrsatkich boʻyicha Buyuk Britaniyadan ham oʻzib ketgan. Biroq umumiy hisobda Yevrohudud iqtisodiyotlari tovarlarni raqobatbardosh narxlarda xarid qilish yoki ishlab chiqarish imkoniyatiga ega boʻlgan Indoneziya yoki Yaponiya kabi Osiyo davlatlaridan ortda qolmoqda.

Yangi rivojlanayotgan bozorlar

Yevrosiyodan tashqari hududlarda ham rivojlanayotgan bozorlar bilan bogʻliq holat deyarli shunga oʻxshash.

XQP boʻyicha hisoblaganda, Braziliya (5,2 trillion dollar) va Meksika (3,6 trillion dollar) iqtisodiyotlari Kanada (2,8 trillion dollar)ni ortda qoldirib, Amerika qitʼasining ikkinchi va uchinchi yirik iqtisodiyotlariga aylanadi.

Ayni paytda, jahon yalpi ichki mahsulotining atigi olti foizini tashkil etadigan Afrikada uchta rivojlanayotgan iqtisodiyot — Misr, Nigeriya va Janubiy Afrika — XQP boʻyicha hisoblangan umumiy iqtisodiy ishlab chiqarishning qariyb 6 trillion dollarlik qismiga egalik qiladi.

Xarid qobiliyati pariteti boʻyicha kuchli 10 talik (trillion dollar qiymatida)

1.     Xitoy – 43 491,5

2.     AQSh – 31 821,3

3.     Hindiston – 19 143,4

4.     Rossiya – 7 340,8

5.     Yaponiya – 6 923,3

6.     Germaniya – 6 323,5

7.     Indoneziya – 5 358,3

8.     Braziliya – 5 161,1

9.     Fransiya – 4 657,2

10.  Buyuk Britaniya – 4 592,1